(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Cornelius Nepos : Zum übersetzen aus dem Lateinischen ins Griechische, für obere Gymnasialklassen"

871 
N3 
1 RfiP 



Ν Ε POS 



ZUM ÜBERSETZEN 







The person charging this rnaterial is re- 
sponsible for its return to the library from 
which it was withdrawn on or before the 
Lotest Date stamped below. 

Theft, mutilation, and underlining of boolcs are reasons 
for disciplinary action and may result in dismissal from 
the University. 
To renew call Telephone Center, 333-8400 

UNIVERSITY OF ILLINOIS LIBRARY AT URBANA-CHAMPAIGN 



SEP 2 2 UM 



L161— O-1096 



Digitized by the Internet Archive 

in 2012 with funding from 

University of Illinois Urbana-Champaign 



http://archive.org/details/corneliusneposzuOOnepo 



CORNELIUS NEPOS. 



ZUM ÜBERSETZEN 



LATEINISCHEN INS GRIECHISCHE 



FÜR OBERE GYMNASIAL -KLASSEN 



BEARBEITET 



Dr. RICHARD VOLKMANN. 




LEIPZIG 

DRUCK UND VERLAG VON B.G.TEUBNER. 

1862. 



£**Ä?* 









fc-i Ι 



W Cv 



CO 



HERRN GEHEIMERATH 



G. F. SOHOEMANN 

PROFESSOR DER CLASSISCHEN PHILOLOGIE AN DER UNIVERSITÄT ZU 
GREIFSWALD 



IN TIEFSTER VEREHRUNG ZUGEEIGNET. 



Μη νεμ,έΰα ßcuotoi, χάρις βαιοϊΰΐν όπηδεΐ. 



VORWORT 



Für die Vervollkommnung des lateinischen Stils mag es wohl 
nicht leicht ein geeigneteres Mittel geben, als das Uebersetzen grie- 
chischer Prosaisten ins Lateinische, ein Mittel, das sich besonders 
dann empfiehlt, wenn, wie das bei den leichteren Dialogen Piatons, 
beiPolybius, Herodian und anderen Autoren der Fall ist, muster- 
giltige, von berühmten Humanisten verfasste lateinische Ueber- 
setzungen bereits vorhanden sind, an denen man die Schwächen 
und Mängel seiner eigenen Leistungen bemessen oder verbessern 
kann. Ganz ebenso ist es auch ein treffliches Mittel , um sich in der 
Kenntniss der griechischen Sprache zu befestigen, um sich die Pro- 
prietät der einzelnen, sowohl griechischen als lateinischen Aus- 
drücke und Wendungen zum Bewusstsein zu bringen, lateinische 
Prosaisten ins Griechische zu übersetzen, oder richtiger gesagt, 
eine griechische Metaphrase eines lateinischen Prosatextes zu lie- 
fern. Und wenn man hierbei auf eine Vergleichung mit mustergil- 
tigen Arbeiten bewährter Meister, als welche die aus der Byzan- 
tinischen Zeit erhaltenen Metaphrasen eines Paeanius, Maximus 
Planudes und Anderer gewiss nicht zu betrachten sind, verzichten 
muss, so kann man sich dafür bei Retroversionen an die herrlichen 
griechischen Texte selber halten. Für jeden, der diese Uebung 
aus eigner Erfahrung kennt, würde es überflüssig sein, in weitere 
Erörterung ihrer Zweckmässigkeit einzugehen. Bei wem dies nicht 
der Fall ist, der mache mit ihr einen Versuch, und er wird sich 
selbst dadurch von ihrer Zweckmässigkeit mehr überzeugen, als 
er dies durch das Anhören theoretischer Auseinandersetzungen 
vermöchte, 

Auf Schulen aber darf diese Uebung um so weniger fehlen , als 
man einerseits gegenwärtig mit Recht einen grösseren Nachdruck 
auf den schriftlichen Gebrauch der griechischen Sprache legt, an- 



VI VORWORT. 

drerseits aber , da die Schule aus nahe liegenden Gründen auf An- 
fertigung selbständiger Compositionen , so genannter Griechischer 
Aufsätze, nicht eingehen kann, das Uebersetzen aus dem Lateini- 
schen dem Schüler die einzige Gelegenheit zu einer selbständigen 
Behandlung des griechischen Sprachschatzes, natürlich nur soweit 
er ihm bekannt ist und bekannt sein kann, darbietet. Meines Wis- 
sens ist es denn auch in den obersten Klassen mancher Anstalten 
gebräuchlich, die Schüler Stücke aus Nepos, Caesar, Livius oder 
Cicero ins Griechische übersetzen zu lassen. Sollen die Schüler aber 
mit dieser Aufgabe sich wirklich befreunden, so muss ihnen — 
meinen Erfahrungen zu Folge — irgend eine phraseologische Hilfe 
gewährt werden, denn die gebräuchlichen Deutsch - Griechischen 
Wörterbücher nicht minder, als der alte, jetzt schon selten gewor- 
dene, Hederich -Ernesti lassen sie in vielen Fällen im Stiche, auch 
schützen dieselben sie nicht vor groben Verstössen gegen die Syno- 
nymik. Ich glaubte daher mit einer derartigen Bearbeitung des 
Cornelius Nepos, welche dem Schüler die nöthigen phraseologischen 
Notizen zu seiner Präparation an die Hand gäbe, ihn durch stilisti- 
sche Winke vor allzu groben Latinismen und Germanismen schützte, 
ihm auch wohl dann und wann seltenere Vokabeln zuführte, die 
ihrer Proprietät nach nicht leicht in den Bereich seiner Leetüre 
fallen dürften, im übrigen aber seiner freien Thätigkeit keinen Ab- 
bruch thäte , etwas vielleicht nützliches zu liefern. 

Cornelius Nepos erschien mir aber aus mancherlei Gründen für 
Anfänger zu besagter Uebung am zweckmässigsten. Seine Latinität 
ist, einzelne Eigenthümlichkeiten abgerechnet, wie sich deren auch 
bei Cäsar und Sallust nicht wenige finden, im Ganzen unbestreitbar 
mustergültig. Seine Schreibart ist plan und einfach. Sein Satzge- 
füge oft so schlicht und kunstlos, dass es bei einer Uebersetzung ins 
Griechische unwillkürlich dazu nöthigt, durch Benutzung von Par- 
ticipial-Constructionen, sowie durch Anwendung mannigfaltiger bald 
coordinirender, bald subordinirender Adverbien und Conjunctionen, 
grössere periodologische Gruppen zu geben. Bei aller Einfachheit 
liefern seine Sätze doch eine hinreichende Menge von Beispielen für 
die verschiedensten Hauptregeln der griechischen Casus- und Mo- 
duslehre, und veranlassen, wie sich das von selbst versteht, unaus- 
gesetzt eine allseitige, gründliche Repetition der Formenlehre. Von 
Seiten seines Inhaltes aber ist Nepos gerade für die oberste Gymna- 



VORWORT. VII 

sialstufe, auf welcher eine schon mehr qttellenmässige Bekanntschaft 
mit einzelnen Abschnitten der allen Geschichte vorauszusetzen ist, 
ein anziehender und zugleich nützlicher Autor: mit welcher Bemer- 
kung ich natürlich keineswegs denjenigen das Wort zu reden ge- 
denke, die einem pädagogischen Vandalismus fröhnend , das wohlbe- 
währte Schulbuch trotz seines historischen Rechtes von der unteren 
Stufe des Gymnasialunterrichtes verdrängen wollen. Zu dem allen 
kommt noch ins besondere der Umstand, dass die zur Uebersetzung 
des Nepos nöthige Phraseologie sich gerade aus den in den Bereich 
der Schullectüre fallenden Prosaikern, aus Xenophon, Herodot, 
Thucydides, Plutarch am ersten bestreiten lässt. 

Als Schulbuch betrachtet soll nun vorliegende Arbeit meiner 
Absicht nach einem doppelten Zwecke dienen. Einmal soll sie streb- 
sameren Schülern, denen es mit einer gediegenen classischen Bildung 
wirklicher Ernst ist, einen willkommenen Stoff zu schriftlichen 
Privatarbeiten bieten, der vor den zu gleichem Zwecke vorhandenen 
deutschen Uebersetzungsbüchern jedenfalls fesselndes und anregen- 
des in Menge voraus hat, da er ja unwillkürlich zum gleichzeitigen 
Denken in drei Sprachen veranlasst. Zur schriftlichen Uebersetzung 
muss sich aber dann eine allmälig bis zu völliger Geläufigkeit gestei- 
gerte Einübung der mündlichen Uebersetzung gesellen. Erst dann 
wird das Buch seine, sollt' ich meinen, reichen Früchte bringen. 
Zweitens kann und soll es aber auch in den oberen Klassen als 
Uebungsbuch zum mündlichen Uebersetzen verwandt werden. Die 
in diesem Falle von dem Lehrer zu befolgende Methode vorschreiben 
zu wollen, würde von meiner Seite anmassend sein. Ich bemerke 
daher nur im Allgemeinen, dass sich nach meinem Ermessen die 
Schüler in diesem Falle auf ein massig grosses Stück im Buche 
(etwa durchschnittlich ein Capitel) zu Hause vorzubereiten haben, 
welches dann in der Klasse mit ihnen durchgenommen wird. Nach 
beendigter Durchnahme giebt der Lehrer eine zusammenhängende, 
gute Uebersetzung desselben und sorgt dann im weiteren durch die 
nöthigen Repetitionen dafür, dass es von den Schülern eingeübt 
und in der einmal gemeinschaftlich festgestellten Form mit möglich- 
ster Geläufigkeit wiedergegeben werde. Bei einer derartigen Be- 
nutzung des Buches sind schriftliche Uebersetzungen von Seiten der 
Schüler nicht nothwendig, vielleicht auch nur bei schwächeren 
Schülern rathsam. 



VIIX VORWORT. 



Dies möge über den Zweck des Buches genügen. Hinsichtlich 
meiner Anmerkungen bemerke ich, dass ich absichtlich grammati- 
sche Andeutungen möglichst vermieden habe, da ich die Kenntniss 
der syntaktischen Hauptregeln voraussetze. In den Händen der 
Schüler muss sich ja ohnehin eine gute Grammatik befinden, aus 
der sie sich in allen zweifelhaften Fällen Rath holen mögen. 

Wo es sich dagegen darum handelte durch Anwendung von 
Participial-Constructionen, gewisser Conjunctionen und Adverbien 
oder durch ein Umformen der Sätze, der üebersetzung ein eigen- 
thumhch griechisches Colorit zu geben, bei allem also, was das 
Gebiet der Stilistik berührt, glaubte ich mit meinen Andeutungen 
nicht freigebig genug sein zu können. Denn dafür gewinnt der 
Schüler erst alimälig bei weiter vorgeschrittener und umfangreicher 
Leetüre einen Sinn. Demnächst war mein Hauptaugenmerk auf 
den delectus verborum und die Phraseologie gerichtet. Es war 
nicht leicht, hier immer das rechte Maass zu treffen, ein Zuviel 
schien mir indes unter allen Umständen einem Zuwenig vorzuziehen 
Selbstverständlich habe ich alle diejenigen Stellen griechischer 
Schriftsteller in Erwägung gezogen, welche für Nepos entweder 
selbst Quelle waren, oder doch für uns die verloren gegangenen 
Quellen ersetzen. Dabei musste ich vielfach auf die κοινοί, auf 
Polybius, Diodor und Plutarch zurückgehen. Wo ich deren Aus- 
drücke und Redeweisen nicht ganz in Uebereinstimmung mit denen 
der Attischen Autoren zu finden glaubte, habe ich sie durch echtere, 
ältere ersetzt, doch konnte und wollte ich hierin nicht zu ängstlich 
sein. Auch diese Autoren schreiben ja in ihrer Art ein recht schönes 
Griechisch, — und seit ich Mahne's Miscellanea Latinitatis gelesen 
habe, scheint mir ein klassischer Purismus im Lateinischen, wie 
vielmehr also im reicheren, freieren Griechisch, da, wo es sich 
lediglich um Vokabeln handelt, in mancher Hinsicht recht 
sehr verkehrt. 

Als ich mit dem Manuscript meiner Anmerkungen schon ziem- 
lich fertig war, erhielt ich durch die Güte des Herrn Provinzial- 
Schulrathes Dr. Wehrmann, dem ich mich dafür noch zu ganz 
besonderem Danke verpflichtet fühle, die Meyer'sche Anleitung zum 
Uebersetzen aus dem Lateinischen in das Griechische nach Parallel- 
Steilen (Leipz. 1837, Weinedel), ein in seiner Art sehr zu empfeh- 
lendes Buch, welches auf S. 1—136 Anmerkungen zu den zwanzig 



VORWORT. IX 

ersten Feldherm des Nepos enthält. Ich hahe sie benutzt, so weit 
es noch thunlich war, bereute es jedoch nicht, in den meisten 
Fällen ineinen eignen Weg gegangen zu sein. Dass die Anmerkungen 
zur praefatio, sowie den Biographien des Miltiades , Themistocles und 
Atticus verhältnissmässig etwas spärlicher ausgefallen sind, hat einfach 
darin seinen Grund, dass ich auch innerhalb dieses einen Buches 
selbst unter den reiferen für mehr oder minder vorgeschrittene 
Schüler sorgen wollte, und wird daher gewiss Billigung finden. Den 
Vorwurf, meine kleine Arbeit mit unnützem gelehrten Ballast be- 
schwert zu haben, wird mir — fast möchte ich sagen leider — niemand 
machen können. Den von mir zu Grunde gelegten Text endlich an- 
langend — von einer selbständigen Becognition kann keine Bede 
sein — so giebt er im Ganzen die Nipperdey'sche Becension, doch 
wurden auch neuere Hilfsmittel zu Bathe gezogen. Hinsichtlich der 
Interpunction und Orthographie glaubte ich mich von meinen Vor- 
gängern entfernen zu dürfen. 

Noch ein Wort zur Abwehr. Denjenigen nämlich, die, von der 
falschen Voraussetzung ausgehend, in den Worten eines Schrift- 
stellers immer den adaequaten Ausdruck seines Gedankens zu fin- 
den, einer sogenannten "freieren Uebersetzung " aus einer Sprache 
in eine andere grundsätzlich feind und abgeneigt sind, die demge- 
mäss in einer Anleitung zu einer derartigen Uebersetzung — horri- 
bile dictu — wohl gar eine Verführung zum flachen, geistlosen 
Materialismus auf sprachlichem Gebiete finden möchten, denen 
halte ich einmal auch bei dieser Gelegenheit wieder das Wort eines 
alten Bhetors entgegen: ή δε παράφραύις ονχ ως τι6ιν εϊρηται 
η εδοζεν, άχρηοτός εύτι. το γάρ καλώς ειπείν φαύιν άπαξ, πε- 
ριγίνεται, dlg δε ουκ ενδέχεται,• ούτοι δε ϋφόδρα τον όρ&ού 
διημαρτηκαοι. της γαρ διανοίας νφ ένι πράγματι μη κα& ενα 
τρόπον κινούμενης, ωύτε την προβπεΰούΰαν αυτή φανταοίαν 
o^otcsg προενέγκαβ&αι, άλλα κατά πλείονς — ονδεν κωλύει 
κατά πάντας τους τρόπους το φανταο&εν επίΰης καλώς εξε- 
νεγκείν — Paraphrase aber und Metaphrase berühren und durch- 
kreuzen einander so vielfach, dass, was von jener gesagt ist, im 
Ganzen auch von dieser gelten mag ; zweitens aber verweise ich sie 
zu meiner Bechtfertigung vor das gewiss spruchfähige Forum des 
Alterthums selbst. Bömer und Griechen haben nichts weiter als 
nur Metaphrasen aus den beiderseitigen Sprachen gekannt und ge- 



X VORWOHT. 

liefert, keine sogenannten wörtlichen Uebersetzungen. Wo Cicero^ 
Seneca, Plinius, ja Nepos selbst, nachweislich aus dem Griechischen 
übersetzt haben, da haben sie stets gut lateinisch, aber auch stets 
sehr frei übersetzt. Dasselbe gilt umgekehrt auch von den Grie- 
chen, wenn sie ja einmal aus dem Lateinischen ein oder das andere 
Sätzchen übertrugen , und würde von ihnen der Natur ihrer Sprache 
nach gewiss in noch viel höherem Grade gelten, hätten sie es nicht, 
ausser wenigen vereinzelten Ausnahmen etwa die Juristen in Berytus 
abgerechnet, selbst noch die ganze Zeit der Sophistik hindurch, 
von vorn herein verschmäht, sich eingehend mit der lateinischen 
Litteratur zu befassen und aus ihr zu übersetzen. 

So möge denn dies Büchlein aus meinem φροντιύτήριον 
hinaus in die weite Welt gehen, um auf dem grossen Ocean der 
Schullitteratur , auf welchem im regen Durcheinander das schlechte 
vom guten und umgekehrt verdrängt wird, eine Zeitlang umherzu- 
schwimmen, und dann früher oder später seinem, doch wohl un- 
vermeidlichen Schicksal der Vergessenheit anheimzufallen. Habent 
sua fata libelli. Nichts desto weniger wünsche ich, dass es ihm auf 
seiner, wenn auch noch so kurzen Fahrt gelingen möge, vor allem 
der Sache, die zu vertreten es bestimmt ist, dann sich selbst, end- 
lich dem Verfasser recht viele Freunde zu gewinnen. 

Und so schliesse ich denn mit den Worten Cicero's de divin. 
II, 2: 'Quod enim munus rei publicae offerre maius meliusque 
possumus, quam si docemus atque erudimus iuventutem? 
— Neque vero id effici posse confido , quod ne postulandum quidem 
est, ut omnes adulescentes se ad haec studia convertant: pauci 
utinam: quorum tarnen in re publica late patere poterit in- 
dustria'. 

Pyritz, den 7. April 1862. 



PRAEFATIO. 



Non dubito fore plerosque, Attice, qui hoc genus scripturae leve 
et non satis dignum summorum virorum personis iudicent, cum 
relatum legent, quis musicam docuerit Epaminondam, aut in eius 
virtutibus commemorari saltasse eum commode scienterque tibiis 
cantasse. Sed hi erunt fere, qui expertes litterarum Graecarum nihil 2 
rectum, nisi quod ipsorum moribus conveniat, putabunt. Hi si di- 3 
dicerint non eadem omnibus esse honesta atque turpia sed omnia 
maiorum institutis iudicari, non admirabuntur nos in Graiorum vir- 
tutibus exponendis mores eorum secutos. Neque enim Cimoni fuit 4 
turpe Atheniensium summo viro sororem germanam habere in ma- 
trimonio, quippe cum cives eius eodem uterentur instituto. At id 
quidem nostris moribus nefas habetur. Laudi in Graecia ducitur 
adulescentulis quam plurimos habuisse amatores. Nulla Lacedaemoni 
vidua tarn estnobilis, quae non ad cenam eat mercede conducta. 
Magnis in laudibus tota fere fuit Graecia victorem Olympiae citari: 5 
in scenam vero prodire ac populo esse spectaculo nemini in eisdem 
gentibus fuit turpitudini. Quae omnia apud nos partim infamia par- 
tim humilia atque ab honestate remota ponuntur. Contra ea pleraque 6 
nostris moribus sunt decora, quae apud illos turpia putantur. Quem 
enim Romanorum pudet uxorem ducere in convivium? aut cuius non 
materfamilias primum locum tenet aedium atque in celebritate ver- 
satur ? Quod multo fit aliter in Graecia. Nam neque in convivium ad- 7 

§. 1. fore: statt des Acc. c. Inf. Ath. summo (ευδόκιμος). — hab. in 

nimm cos, wie immer nach verbis matr.: γαμειν aor. — quippe cum: 

dicendi etc. wenn als deren Inhalt gen. cons. — laudi — adulescent.: 

eine blos subjective Vorstellung ge- übersetze laudantur — adulescen- 

geben wird. — plerique hier, §. 6 u. tuli. — habuisse: όταν c. aor. 

XIII, 4, 2 =s sehr viele, also πολλοί §. 5. victor. Ol. citari wird Sub- 

(πάμπολλοι). — iudicent: mit δοκεΐ ject des Satzes. — magnis in laudi- 

auszudrücken. — cum legent: part. bus fuit: auszudr. mit ά'ξιονβ^αι 

— commemorari: part. aor. pass. επαίνων. — tota Graecia: ανά. — ■ 

§.2. expertes: übersetze 'nichts spectaculo wird nom. — Quaeomnia: 

wissend von.' — nisi: ει μη oder η demonstr. mit δε. 

μόνον. — quod — conveniat: το — §. 6. Contra ea: πάλιν δε. — Ro- 

προβήκον, ξνμφωνονν. • — putabunt: manorum: übersetze 'ein Römer 

aor. seiend.' — pudet: Modus potentia- 

§. 3. omnibus: übersetze 'unter lis, Opt. c. äv. -- ducere: part. aor, 

(εν) allen Menschen.' — in — expo- —atque: hier muss die Negation 

nendis: παοαδιδόναι part. aor. wiederholt werden. 

§. 4. Ath. summo viro: stelle: viro §. Ί. Q. m. fit aliter in Gr.: aus- 

VOLKMANN, CORN. NEP. 1 



2 I. MILTIADES. 

hibetur nisi propinquorum neque sedet nisi in interiore parte aedium, 
quae gynaeconitis appellatur, quo nemo accedit nisi propinqua co' 
8 gnatione coniunctus. Sed hie plura persequi magnitudo voluminis 
prohibet tum festinatio, ut ea explicem, quae exorsus sum. Quare 
ad propositum veniemus et in hoc exponemus libro de vita excellen- 
tiuni imperatorum. 



1 Miltiades Cimonis filius Atheniensis cum et antiquitate generis 
et gloria maiorum et sua modestia unus omnium maxime floreret 
eaque esset aetate, ut iam non solum de eo bene sperare sed etiam 
confidere cives possent sui talem eum futurum, qualem cognitum 
iudicarunt,^ aeeidit, ut Alhenienses Chersonesum colonos vellent 

2 mittere. Cuius generis cum magnus numerus esset et multi eius 
demigrationispeterentsocietatem, ex his deJecti Delphos deliberatum 
missi sunt, qui consulerent Apollinem , quo potissimum duce uteren- 
tur. Namque tum Threces eas regiones tenebant, cum quibus armis 

3 erat dimicandum. His consulentibus nominatim Pythia praeeepit, 
utMiltiadem imperatorem sibi sumerent: id si fecissent ineepta pro- 

4 spera futura. Hoc oraculi responso Miltiades cum delecta manu 
classe Chersonesum profectus cum accessisset Lemnum et incolas 
eius insulaesub potestatem redigere velletAtheniensium, idqueLemnii 

5 sua sponte facerent postulasset, illi irridentes responderunt tum id 
se facturos, cum ille domo navibus proficiscens vento aquilone venis- 
set Lemnum. Hie enim ventus ab septentrionibus oriens adversum 

6 tenet Athenis proficiscentibus. Miltiades morandi tempus non habens 
cursum direxit, quo tendebat, pervenitque Chersonesum. 

zudr. durch αποτυγχάνει , dann sui und eum bleiben weg. — coqni- 

wird (xraecia Subject; oder durch tum iudicarunt : übersetze factum 

pert. pass. von νομίζειν. Das relat. cognoverunt.' — aeeidit ut: τνννά- 

benandle wie in §. 5 und so stets, vslv oder αυνεβη c. Acc. c. Inf . fee- 

jvenn im Lat ein Satz mit dem re- gen die lat. Syntax, fast nie mit 

lat. anfangt, blos um die Verbindung ωοτε). 

mit dem vorhergehenden herzustel- §. 2. deliberatum : deliberaturi. 

len. — quae — appellatur: rj — v.o.- — duce uterentur : nimm ö τ ρατηγεΐν. 

λάνρενη; dieWortein interiore parte — cum quibus: εφ' ους. 



aedium müssen im Gr. als Erklärung 
hinter γυναικωνΐτις gesetzt werden. 

§• 8. prohibet, tum : ούτε — ξυγχω- 
ρει, ούτε. — ut~ explicem: Inf. aor. 
— veniemus: Conjj. — in hoc — li- 
bro : εν τω παοόντι βιβλίω. — vita: 
Plur. 



Ι. 



^ §. 3. his consulentibus: consulen- 
tibus his. — id si fecissent — futura: 
kann kurz ausgedrückt werden: sub 
quo expeditionem prosperam fore 
{ευτυχεΐν). 

§.4. hoc responso: εκ. — incolas 
eius insulae: τους νηαιώτας. — vel- 
let: part. —facerent: Inf. 

§.5. id se bleibt weg. — vento 
aquilone: borea vento. — adversum 



1, 1. cum: gen. cons. — eaque — tenere: εναντίον είναι, 
aetate: übersetze 'etineo aetatis.'— §. 6. direxit: part. aor. 



I. MILTIADES. 3 

Ibi brevi tempore barbarorum copiis disiectis tota regione, quam II 
petierat, potitus loca castellis idonea communiil, multitudinem, quam 
secum duxerat, in agris collocavit crebrisque excursionibus locuplc- 
tavit. Neque minus in ea re prudentia quam felicitate adiutus est. 2 
Nam cum virtute inilitum devicisset hostium exercitus, summa aequi- 
tate res constituit atque ipse ibidem manere decrevit. Erat enim 3 
inter eos dignitate regia, quamvis carebat nomine, neque id magis 
imperio quam iustitia consecutus. Neque eo setius Atheniensibus , a 
quibus erat profectus, officia praestabat. Quibus rebus fiebat, ut 
non minus eorum voluntate perpetuo imperium obtineret, qui mise- 
rant, quam illorum , cum quibus erat profectus. Chersoneso lali 4 
modo constituta Lemnum revertitur et ex pactopostulat, utsibi urbem 
tradant. Uli enim dixerant, cum vento borea domo profectus eo 
pervenisset, sese dedituros: se autem domum Chersonesi habere. 
Cares, qui tum Lemnum incolebant, etsi praeter opinionem res cecide- 5 
rat , tarnen non dicto sed secunda fortuna adversariorum capti 
resistere ausi non sunt atque ex insula demigrarunt. Pari felicitate 
ceteras insulas, quae Cyclades nominantur, sub Atheniensium redegit 
potestatem. 

Eisdem temporibus Persarum rex Darius ex Asia in Europam III 
exercitu traiecto Scythis bellum inferre decrevit. Pontem fecit in 
Histro flumine, qua copias traduceret. Eius pontis, dum ipse abesset, 
custodes reliquit principes, quos secum ex lonia et Aeolide duxerat, 
quibus singulis ipsarum urbium perpetua dederat imperia. Sic enim 2 
facillime putavit se Graeca lingua loquentes, qui Asiam incolerent, 
sub sua retenturum potestate, si amicis suis oppida tuenda tradidisset, 
quibus se oppresso nulla spes salutis relinqueretur. In hoc fuit tum 3 
numero Miltiades, cui illa custodia crederetur. Hie cum crebri affer- 
rent nuntii male rem gerere Darium premique a Scythis, Miltiades 
hortatus est pontis custodes, ne a fortuna datam occasionem liberandae 
Graeciae dimitterent. Nam si cum his copiis, quas secum transpor- 4 

II, 1. Nach dem gen. cons. wieder- — pari felicitate: füge hinzu usus. 
hole das Subject ο Μιλτιάδης. — — sub potest. redigere: νπηκοον, 
quam secum duxerat: μετάγω part. νποχείριον ποιειο&αι. 

flOT* TiflSS ι LT) Π fiVh^ " i'TTt €' ίττΡΙΊ / 

- collocavit: part ' ^, ltraiecto: διαπορ^ενειν, 

' Λ ... f j. . , περαιονβ&αι. — pontem fecit: γεφν- 

$. l. prudentia felicitate: εκ. g av ^svyvvvai. — perpetua dederat: 

§. 3. consecutus : Ιαχών. — eorum, ειιιχρεπειν εις άεί. 

qui miserant: part. illorum bleibt § # 2. Gr. lingua — incolerent: 

we £• die in Asien Griechisch redenden 

§.4. ex pacto postulat — tradant: (ελληνίζειν). — sub sua potestate: 

übersetze 'er forderte die Ueber- unter sich. — oppresso: %αταΙνειν. 

gäbe der Stadt als eine verabredete,' §. 3, \ n j l0c _ nU mero: zu diesen 

oder 'in Gemässheit (<χκολον&ως) gehörte (γίγνεο&αι perf.) damals 

der Uebereinkunft.' — se habere: auc h. — male ge>\ Dar.: ώς, s. zu 

εαντω είναι. Praef. 1. — premique: πιέζειν. 

%. 5. ausi non sunt atque: part. §.4. cum his quas: Attraction. — 

1* 



4 I. MILTIADES. 

tarat, interisset Darius, non solum Europam fore tutam sed etiam 
eos, qui Asiam incolerent Graeci genere , liberos a Persarum futuros 
dominatione et periculo, et facile effici posse. Ponte enim rescisso 

5 regem vel hostium ferro vel inopia paucis diebus interiturum. Ad 
hoc consilium cum plerique accederent, Histiaeus Milesius , ne res 
conficeretur, obstitit dicens: non idem ipsis, qui summas imperii 
tenerent, expedire et multitudini, quodDarii regno ipsorum niteretur 
dominatio : quo exlincto ipsos potestate expulsos civibus suis poenas 
daturos: itaque adeo se abhorrere a ceterorum consilio, ut nihil putet 

6 ipsis utilius quam confirmari regnum Persarum. Huius cum senten- 
tiam plurimi essent secuti, Miltiades non dubitans tarn multis consciis 
ad regis auris consilia sua perventura Chersonesum reliquit ac rursus 
Athenas demigravit. Cuius ratio etsi non valuit, tarnen magnopere 
est laudanda, cum amicior omnium libertati quam suae fuerit domi- 
nationi. 

IV Darius autem, cum ex Europa in Asiam redisset, hortantibus 

amicis, ut Graeciam redigeret in suam potestatem, classem quingen- 
tarum navium comparavit eique Daum praefecit et Artaphernem, 
hisque ducenta peditum decem milia equitum dedit causam inter- 
serens se hostem esseAlheniensibus, quod eorum auxilio IonesSardis 

2 expugnassent suaque praesidia interfecissent. Uli praefecti regii 
classe ad Euboeam appulsa celeriter Eretriam ceperunt omnisque 
eius gentis civis abreptos in Asiam ad regem miserunt. lnde ad 
Atticam accesserunt ac suas copias in campum Marathona deduxerunt. 

3 Is est ab oppido circiter milia passuum decem. Hoc tumultu Athe- 
nienses tarn propinquo tamque magno permoti auxilium nusquam 
nisi a Lacedaemoniis petiveruntPhidippumque cursorem eius generis, 
qui hemerodromoe vocantur, Lacedaemonem miserunt, ut nuntiaret, 

4 quam celeri opus esset auxilio. Domi autem creant decem praetores, 
qui exercitui praeessent, in eis Miltiadem. Inter quos magna fuit 

liberos fore: άπαλλάττεσ&αι. • — Per- — causam inter serens: προφαβίζε- 

sarum: παρά. — rescisso: λνειν. — σΌ*οα. — auxilio: nimm ΰννεργάζε- 

hostium ferro: durch die Feinde. — G&at. 

inopia: mit ήττων auszudrücken. §. 2. classe — appulsa: προβορμί- 

§. 5. accederent: προστί&εσ&οιι. — ξεσ&οα (dep. pass.) προς. — omnis- 

— obstitit: άντέχει,ν, άν&εβτάναι. — que civis: alle Eretrienser. — ab- 
qui — tenerent: oi εν τέλει οντες. — reptos: άνδραποδίζειν (med.) — ac- 
niteretur: ΙοχνρίζεβΟ-οα. — expul- cesserunt: προοπλεΐν. — camp. Ma- 
sos: ε-Λπίπτειν. — itaque adeo se ab- rathonius: stehend το εν Μαρα&ώνι 
horrere: in directe Rede mit εφη zu πεδίον. — deduxerunt: άποβιβάξειν 
verwandeln: τοοοντον δέω (dem s. unten 7, 2. — Is est: relative An- 
Rathe der anderen beizutreten) knüpf ung. — milia pass. decem: 80 
ώστε, oder durch ονχοπως — αλλ* Stadien. 

ονδέ auszudrücken, s. zu XIX, 2, 3. §. 3. permoti: διαταράοοειν. — 

t §. 6. non dubitans: ov% άγνοεΐν. cursorem qui vocantur: übersetze 

— perventura: εν,φέρειν. — valuit: blos 'einen von den sogenannten 
(οχνειν, κνρονν (transit). — cum ήμεροδρόμοί.' — celeri: Superlativ. 
amicior fuerit: προκρίνειν. §. 4. qui exercitui praeessent kann 

IV, 1. redig. in potestatem s. 2, 5. wegbleiben, vgl. zu III, 2, 1. — in- 



I. MILTIADES. 5 

contentio, utruni moenibus defcndercnt, an obviam irent hostibus 
aciequc ilccernemit. IJnus Miltiades maximc nitebatur, nt prirno 5 
quoque tempore castra fierent; id si factum esset, et civibus animum 
accessurum, cum viderent de eorum virtute non dcsperari, et hostis 
eadem re fore tardiores, si animadvcrtcrcnt andere ad versus se tarn 
exiguis copiis dimicare. 

Hoc in tempore nulla civitas Atlieniensibus auxilio fuit praeter V 
Plataeensis. Ea mille misit militum. Itaque borum adventu decem 
milia armatorum completa sunt. Quae nianus mirabili flagrabat 
pugnandi cupiditate. Quo factum est, ut plus quam collegae Miltia- 2 
des valeret. Eius ergo aucloritate impulsi Athenienses copias ex 
urbe eduxerunt locoque idoneo castra fecerunt. Dein postero die 3 
sub montis radicibus acie regione instructa non apertissima proelium 
commiserunt (namque arbores multis locis erant rarae) hoc consilio, 
ut et montium altitudine tegerentur et arborum tractu equitatus 
hostium impediretur, ne multitudine clauderentur. Datis, etsi non 4 
aequum locura videbat suis, tarnen fretus numero copiarum suarum 
confligere cupiebat, eoque magis, quod, priusquam Lacedaemonii 
subsidio venirent, dimicare utile arbitrabatur. Itaque in aciem 
peditum centum equitum decem milia produxit proeliumque com- 
misit. In quo tanto plus virtute valuerunt Athenienses , ut decem- 5 
plicem numerum hostium profligarint adeoque perterruerint, ut 
Persae non castra sed naves petierint. Qua pugna nihil adhuc 
est nobilius. Nulla enim umquam tarn exigua manus tantas opes 
prostravit. 

Cuius ^ctoriae non alienum videtur, quäle praemium MiltiadiVI 
sit tributum, docere, quo facilius intellegi possit eandem omnium civi- 

ter quos — fuit contentio: εις φίλο- holte (περιγίγνεϋ&αι). — eius — im- 

νεικίαν εμ,πίπτειν. — utrum — de- pulsi: einfach 'von ihm überredet.' 

fenderent: ob esnöthig sei den Feind §. 3. sub m. radicibus: ή νπώρεια. 

durch Mauern abzuwehren. — 06- — aciem instruere: παρατάττεαΰαι. 

viamire: άντιπαράγειν,όμόσε χωρείν Danachparenthetisch fortzufahren : 

τινί. es war aber die Gegend wegen der 

§. 5. nitebatur : διιαχνρίζε6θ•αι an vielen Punkten einzeln stehen- 

περί τίνος. — accessurum: werde den Bäume (weil Bäume — gepflanzt 

erhöht werden. — adversus se dimi- waren) nicht sehr offen (άναπεπτα- 

care: u. a. επιχειρεΐν , προοβάλλειν μένος). — hoc consilio: προφνλάτ- 

τινί. τεβ&αι. — tractu: durch εφεξής aus- 

V, 1. decem m. completa sunt: zudrücken. — clauderentur :κνκλοϋν. 
'ihre Soldaten im ganzen {ot ΰνμ- §.4. in aciem producere: εν,τάτ- 
παντες) 10,000 betrugen.' Dieser τεσ&αι. — proelium committere : μα - 
Satz ist mit dem vorhergehenden χην αννάπτειν. 
durch das relativum zu verbinden. §. 5. plus — valuerunt: s. oben 

§.2. mirabili flagrabat cupiditate : %. 2. — tantas opes: u. a. ov πολλα- 
&ανααΰίφ τινϊ πό&ω φέρεοο'οα προς, πλάβιοι. — prosternere:^ άνακρονειν . 
παϋανεπιφερεβ%ΌίΐφιΙοτιμ,ίαν.Ι)\ε- VI, 1. alienum: αλλότριος, άνοί- 
ser Satz ist durch gen. cons. mit κειος oder 'wir haltendes für pae- 
dem folgenden zu verbinden. — ut send.' — praemium: άριοτεΐον. — - 
plus — valeret: dass M. seine Col- quo fac. possit: damit es leichter sei 
legen (s. II, 7, 1) an Ansehen über- (πρόχειρον) einzusehen. 



6 I. MILTIADES. 

2 tatum esse naturam. Ut enim populi Romani honores quondam 
fuerunt rari et tenues ob eamque causam gloriosi, nunc autem effusi 

3 atque obsoleti, sie olim apud Atheniensis fuisse reperimus. Namque 
huic Miltiadi, quia Athenas totamque Graeciam liberarat, talis honos 
tributus est, in porticu, quae Poecile vocatur, cum pugna depingere- 
tur Marathonia, ut in decem praetorum numero prima eius imago 

4 poneretur isque liortaretur milites proeliumque committeret. Idem 
ille populus , posteaquam maius Imperium est nanetus et largitione 
magistratuum corruptus est, trecentas statuas Demetrio Phalereo 
decrevit. 

VII Post hoc proelium classem septuaginta navium Athenienses eidem 
Miltiadi dederunt, ut insulas, quae barbaros adiuverant, bello perse- 
queretur. Quo imperio plerasque ad officium redire coegit, nonnul- 

2 las vi expugnavit. Ex his Parum insulam opibus elatam cum oratione 
reconciliare non posset, copias e navibus eduxit, urbem operibus 
clausit omnique commeatu privavit , dein vineis ac testudinibus con- 

3 stitutis propius muros accessit. Cum iam in eo esset, ut oppido 
potiretur, procul in continenti lucus, qui ex insula conspiciebatur, 
nescio quo casu nocturno tempore incensus est. Cuius flamma ut 
ab oppidanis et oppugnatoribus est visa, utrisque venit in opinionem 

4 Signum a classiariis regis datum. Quo factum est, ut et Parii a dedi- 
tione deterrerentur, et Miltiades timens, ne classis regia adventaret, 
incensis operibus, quae statuerat, cum totidem navibus , atque erat 
profectus, Athenas magna cum offensione civium suorum rediret. 

5 Accusatus ergo est proditionis, quod, cum Parum expugnare posset, 
a rege corruptus infectis rebus discessisset. Eo tempore aeger erat 

§. 2. tenues: εντελής. — effusi: γίας. — vineis ac testudinibus con- 

χνδαιος, χύδην απορριπτόμενα (vgl. stitutis: Nepos fand in der ihm als 

Aeschin. III, 178: vvv δ' ηδη κοίτα- Quelle vorliegenden Erzählung des 

πέπλνται το πράγμα). Ephorus μηχανήματα άγων; indem 

§. 3. pugna Marathonia: η εν Μα- er für diesen unbestimmten Aus- 
ρα&ώνι μάχη s. oben 4,2. — prima druck die zu seiner Zeit üblichsten 
eius im. poneretur : er als der erste Belagerungsmaschinen setzte, be- 
gemalt würde. gi"g er zum Theil einen Anachro- 

§. 4. largitione magistratuum: nismus (s. Nipperdey z. d. St.); 

nimm δωροδοκεΐν παρά τίνος und sonst ist der militärische Ausdruck 

διαφ&εέρεο&αι επί χρημααι. für vinea γέρρον (υπόδυσις?) , für 

VII, 1. quae — adiuverant: τάτι- testudo χελώνη. — propius accessit: 

νος ελέο&αι. — quo imperio: als er προάγειν. 

nun Seefeldherr war. — ad officium §. 3. nescio quo casu: s| αντομά- 

redire: wieder das Gebührende zu τον. — incendere: ε'ξάπτειν. — venit 

thun (άποτελεΐν), vgl. XVII, 5, 3. in opinionem: νπολαμβάνειν. — si- 

§.2. opibus elatam: 'welche sehr gnum datum: πνρβενειν, βημεΐον 

reich war.' ευδαίμων ist stehend άραι. — classiarius: επιβάτης. 

von Städten und Ländern mit rei- §.4. totidem — atque: Attraction. 

chen Hülfsquellen. — orat. reconci- — offensione: nimm προακρονειν. 

liare: άναπ&ίΟ'ειν. — eduxit e navi- §. 5. accusatus est: phraseologi- 

bus: έκβίβάζειν; Gegentheil εμβι- sehe Ausdrücke: εις δίκην νπάγε- 

βάζειν. — commeatu privare: άπο- οϋ'αι, την αίτίαν εχειν. — cum — 

κλείειν της επαγωγής, της οιταγω- posset: εξόν. — infectis rebus: απρα- 



II. THEMISTOCLES. 7 

viiineribus, quae in oppugnando oppido acceperat. Itaque quoniam 
ipse pro se dicerc 11011 posset, verba fecit frater cius Stesagoras. 
Causa cognita capitis absolutus pecunia multatus est, caque lis quin- 6 
quaginta talentis aestimata est, quantus in classis sumptus factus 
erat. Haue peeuniam quod solvere in praesentia non poterat, in 
vincla publica coniectus est ibique dient obiit supremum. 

Hie etsi erhnine Pario est aecusatus, tarnen alia causa fuit da- VIII 
mnationis. Namque Athenienses propter Pisistrati tyrannidem , quae 
paucis annis ante fiierat, omnium civium suorum potentiam extime- 
scebant. Miltiades inultum in imperiis magnisque versatus non vide- 2 
batur posse esse privatus, praesertim cum consuetudine ad imperii 
cupiditatem trahi videretur. Nam Chersonesi omnis illos quoshabitarat 3 
annos perpetuam obtinuerat dominationem tyrannusque fuerat appel- 
latus sed iustus. Non erat euim vi consecutus sed suorum voluntate 
eamque potestatem bonitate retinebat. Omnes autem et dieuntur 
et habentur tyranni, qui potestate sunt perpetua in ea civitate , quae 
Übertäte usa est. Sed in Miltiade erat cum summa humanitas tum 4 
mira communitas, ut nemo tarn humilis esset, cui non ad eum aditus 
pateret, magna auetoritas apud omnis civitates, nobile nomen , laus 
rei militaris maxima. Haec populus respiciens maluit eum innoxium 
plecti quam se diutius esse in timore. 



IL 

Themistocles Neocli filius Atheniensis. Huius vitia ineuntis I 
adulescentiae magnis sunt emendata virtutibus, adeo ut anteferatur 
huic nemo, pauci pares putentur. Sed ab initio est ordiendus. Pater 2 

γ.τος. — vulneribus, quae acceperat: §.3. perpetuus αδιάλειπτος. — 

'verwundet bei der Belagerung.' — Non erat enim: an das vorherge- 

pro se dicere und verba facere s. zu hende durch ατε anzuschliessen. — 

VII, 6, 4. voluntate: nimm όμολογεΐν. — boni- 

§. 6. eaque lis — aestimata est: tas φιλανθρωπία. — qui — perpe- 

*es war aber 50 Talente die Schatz- tua: partieipial 'die, welche die un- 

ung (τίμημα).'' — sumptus f. erat: unterbrochene Macht inne haben.' 

ποοδαπαναν. — in praesentia: εκ — quae — usa est: welcher zuvor 

του παραχρήμα. — diem ob. supre- frei war. 

mum: s. zu VII, 10, 6. §. 4. communitas : κοινότης. — 

VIII, 1. fuit: νπάρχειν. — quae — aditus pateret: nimm ενπροοηγόρως, 

fuerat: participiale Apposition zu ενπροβίτως προΰφέρεϋ&αί rm. — 

tyrannidem. — extimescebant : εν maxima: περιβόητος. — plecti: τι- 

νποι\)ία, νποπτον εχειν. μωρειβ&αι. 

§. 2. multum in imperiis: über- jj 
setze ' oftmals Feldherr gewesen. ' 

— versari: ενδιατρίβειν. — esse pri- I, 1. Die abgerissene Ueberschrift 

vatus : ίδιωτενειν. — praesertim cum : muss hier und sonst mit in den näch- 

αλλως τε %αί seq. partic. — ad cu- sten Satz verflochten werden. 

piditatem trahi: φιλοτιμεΐΰ&αι περί. §. 2. übersetze: 'aber dieDarstel- 



8 II. THEMISTOCLES. 

cius Neocles generosus fuit. Is uxorem Halicarnasiam civem duxit, 
ex qua natus estThemistocles. Qui cum minus esset probatus paren- 
tibus, quod et liberius vivebat et rem familiärem neglegebat, a patre 

3 exheredatus est. Quae contumelia non fregit eum, sed erexit. Nam 
cum iudicasset sine summa industria non posse eam exüngui , totum 
se dedidit rei publicae diligentius amicis famaeque serviens. Multum 
in iudiciis privatis versabatur, saepe in contionem populi prodibat; 
nulla res maior sine eo gerebatur; celeriter, quae opus erant, repe- 

4riebat, facile eadem oratione explicabat. Neque minus in rebus 
gerendis promptus quam excogitandis erat, quod et de instantibus 
(ut ait Thucydides) verissime iudicabat et de futuris callidissime 
coniciebat. Quo factum est, ut brevi tempore illustraretur. 

II Primus autem gradus fuit capessendae rei publicae bello Corcy- 

raeo. Ad quod gerendum praetor a populo factus non solum prae- 
senti bello sed etiam reliquo tempore ferociorem reddidit civitatem. 

Ί Nam cum pecunia publica, quae ex metallis redibat, largitione ma- 
gistratuum quotannis interiret, ille persuasit populo , ut ea pecunia 

3 classis centum navium aedificaretur. Qua celeriter effecta primum 
Corcyraeos fregit, deinde maritimos praedones consectando mare 
tutum reddidit. In quo cum divitiis ornavit tum etiam peritissimos 

4 belli navalis fecit Atheniensis. Id quantae saluti fuerit universae 
Graeciae, bello cognitum est Persico. Nam cum Xerxes et mari et 
terra bellum universae inferret Europae cum tantis copiis, quantas 

5 neque ante nee postea habuit quisquam, (huius enim classis mille et 
ducentarum navium longarum fuit, quam duo milia onerariarum se- 
quebantur, terrestres autem exercitus septingentorum peditum, equi- 

6 tum quadringentorum milium fuerunt) , cuius de adventu cum fama 

lung über ihn rauss von Anfang an πάροδος εις, oder nimm die Wendung 

ausgehen (άναλαμβάνειν).' — gene- αφορμή χρήΰ&αί τινιπρόςτι; in bei- 

rosus fuit durch das part. mit dem den Fällen wird der in capessendae 

folgenden Satze zu verbinden. — liegendeBegriff (der sich sonstdurch 

quod vivebat: ως άτα-κτος. — exhe- όρμεΐν επί geben Hesse) schon mit 

red. est: άποκηρυσσειν (vgl. Nipper- ausgedrückt. — res publica : τα πολι- 

dey's Anm. z. d. St.). τικά πράγματα, ή πολιτεία. — ad 

§. 3. non — sed: ουχ όπως, άλλα. 9 uod gerendum: επί τούτον, 

exüngui: τίνειν aor. med. — ser- §• 2 - pecunia publica quae redi- 

viens: näml. hierdurch, χάριζε- bat: η κοινή πρόσοδος. — intertre: 

σ&αι part. fut. — multum versaba- αφαν£ξεα&αι. — ut: ως χρη. 

tur kann ausgedrückt werden mit §• 3 • consectando: part. pras. 

διατελεΐν. — nulla res maior: ver- §.4. übersetze wie im Deutschen: 

binde durch ώστε, und dann durch 'wie sehr dies heilsam war.' — Per- 

επεϊ oder gen. cons. Im ersteren sico bello: εν τοις Μηδικοΐς. — ne- 

Falle kann fortgefahren werden mit que — habuit quisquam: ουδείς ουκ 

ονχ ήττον — ων. ειχεν. 

§. 4. de instantibus: übersetze §. 5. terrestres — fuerunt: zur Ab- 

'über das unter den Händen seiende.' wechslung des Ausdrucks kann ge- 

— iudicabat — coniciebat: κριτής sagt werden: 'von den Heeresab- 

ήν — καϊ είκαοτής. theilungen (ϋτρατόπεδον) zu Fuss 

II, 1. primus gradus fuit: πρώτη wurden gezählt.' 



II. THEMISTOCLES. 9 

in C.raeciam esset pcrlata et maximc Athenienses peti dicercntur pro- 
pler pugnam Marathoniam, miserunt Delphos consultum, qiiidnam 
l'acerent de rebus suis. Deliberantibus Pythia respondit, ut moeni- 
bus ligneis sc munirent. Id rcsponsum quo valeret, cum intellegeret 7 
nemo, Themistocles persuasit consilium esse Apollinis, ut in navis 
se suaque conferrent: eum enira a deo significari murum ligneum. 
Tali consilio probato addurt ad superiores totidem navis triremis 8 
suaque omnia, quae moveri poterant, partim Salamina partim Troe- 
zena deportant; arcem sacerdotibus paucisque maioribus natu ac 
sacra procuranda tradunt, reliquum oppidum relinquiint. 

Huius consilium plerisque civitatibus displicebat et in terra III 
dimicari magis placebat. Itaque missi sunt delecti cum Leonida 
Lacedaemoniorum ' rege , qui Thermopylas occuparent longiusque 
barbaros progredi non paterentur. Hivim hostium non sustinuerunt 
eoque loco omnes interierunt. At classis communis Graeciae tre- 2 
centarum navium, in qua ducentae erant Atheniensium , primum 
apudJArtemisium inter Euboeam continentemque terram cum classia- 
riis regis conflixit. Angustias enim Themistocles quaerebat, ne mul- 
titudine circuiretur. Hie etsi pari proelio discesserant, tarnen eodem 3 
loco non sunt ausi manere, quod erat periculum, ne, si pars navium 
adversariorum Euboeam superasset, aneipiti premerentur periculo. 
Quo factum est, ut ab Artemisio discederent et exadversum Athenas 4 
apud Salamina classem suam constituerent. 

At Xerxes Thermopylis expugnatis protinus accessit astu idque IV 
nullis defendentibus interfectis sacerdotibus, quos in arce invenerat, 
incendio delevit. Cuius flamma perterriti classiarii cum manere non 2 
auderent et plurimi hortarentur, ut clomos suas discederent moeni- 
busque se defenderent, Themistocles unus restitit et universos pares 
esse posse aiebat, dispersos testabatur perituros, idque Eurybiadi 
regi Lacedaemoniorum, qui tum summae imperii praeerat, fore affir- 
mabat. Quem cum minus quam vellet moveret, noctu de servis suis, 3 
quem habuit fidelissimum, ad regem misit, ut ei nuntiaret suis verbis : 
adversarios eius in fuga esse; qui si discessissent, maiore cum labore 4 

ß. 6. consultum q. facerent: χρη- §.2. apud Jrt,: περί. 

οόμενοί, TL χρή ποιεΐν ebenso im fol- §.3. si pars nav, advers.: über- 

genden: ut — se munirent: ώς χρή setze: 'wenn die feindliche Flotte 

αμ,φίβάλλεσϋΌα. zum Theil (κατά μέρος).'' 

§.8. tali consilio probato: πει- §.4, factum est, ut: partic.constr. 
ΰΛτεντες. — quae moveri poterant: 

übersetze was zu bewegen möglich , TV > 1 - expugnatis: χρατείν, κνρι- 

war, doch s.X, 4, 2. — procuranda: εν ^ ν • ~ accessit: προαγειν. - nul- 

durch επιμέλεια auszudrücken. lis defendentibus: übersetze ent- 

III, 1. displicebat: nimm άπογι- bloszt (έρημος) ^ von Vertheidigern. 

^νώ(>κ£ tv. DerSatz ist einzuleiten mit §• 2 • V ares: ανταί-ιος. 

επεί, oder es wird das partic. ange- §. 3. minus quamvellet: nicht nach 

wandt. — missi sunt: im Gr. ist hier Erwartung, Meinung (προαίρεοις, 

ein compos. von πέμπω geeignet. — - νους). — suis verbis: υπέρ αυτόν vgl. 

non paterentur : ν,ωλυειν. XYII,8, 4,— adversariosin fuga esse : 



10 IL THEMISTOCLES. 

et longinquiore tempore bellum confecturum, cum singulos conse- 
ctari cogeretur; quos si statim aggrederetur, brevi universos oppres- 
surum, Hoc eo valebat, ut ingratis ad depugnandum omnes coge- 

5 rentur. Hac re audita barbarus nihil doli subesse credens postridie 
alienissimo sibi loco, contra opportunissimo hostibus, adeo angusto 
mari conllixit, ut eius multitudo navium explicari non potuerit. 
Victus ergo est magis etiam consilio Themistoclis quam armis 
Graeciae. 

V Hie etsi male rem gesserat, tarnen tantas habebat reliquias 

copiarum, ut etiam tum his opprimere posset hostis. Iterum ab 
eodem gradu depulsus est. Nam Themistocles verens, ne bellare 
perseveraret , certiorem eum fecit id agi, ut pons, quem ille in Helle- 
sponto fecerat, dissolveretur ac reditu in Asiam exeluderetur, idque 

2 ei persuasit. Itaque qua sex mensibus iter fecerat, eadem minus 
diebus triginta in Asiam reversus est seque a Themistocle non su- 

3 peratum sed conservatum iudieavit. Sic unius viri prudentia Graecia 
liberata est Europaeque suceubuit Asia. Haec altera victoria, quae 
cum Marathonio possit comparari tropaeo. Nam pari modo apud 
Salamina parvo numero navium maxima post hominum memoriam 
classis est devieta. 

VI Magnus hoc hello Themistocles fuit neque minor in pace. Cum 
enim Phalerico portu neque magno neque bono Athenienses uteren- 
tur, huius consilio triplexPiraeei portus constitutus est isque moeni- 
bus circumdatus, ut ipsam urbem dignitate aequiperaret , utilitate 

2 superaret. Idem muros Atheniensium restituit praeeipuo suo peri- 
culo. Namque Lacedaemonii causam idoneam naneti propter barba- 
rorum excursiones, qua negarent oportere extra Peloponnesum ullam 
urbem muros habere, ne essent loca munita, quae hostes possiderent, 

3 Atheniensis aedificantis prohibere sunt conati. Hoc longe alio spe- 
etabat, atque videri volebant. Athenienses enim duabus victoriis 
Marathonia et Salaminia tantam gloriam apud omnis gentis erant 

dasz (ort) die Feinde im Begriff scheintohneklassische Auctoritätzu 
seien, zu entfliehen. sein. 

§. 4. singulos: M**& &*- Γ VI, 1. isque: Mal δη. 

si aggrederetur: ει c. Ind. fut. — in- ' i ' . 

gratis =: inviti, oder 'wider ihre §• 2 • praeeipuo suo periculo: über - 

Absicht (τζροαίρεαις). ' - ad depu- setze 'selbst vor den andern am 

gnandum: Inf. meisten Gefahr laufend, —quane- 

§.5. consilio: ατρατηγημα. garent oportere: 'zu behaupten 

V, 1. Hie — gesserat: wiederhole (Gen.) es sei nicht nothig. — ul- 

das Subjectswort. — Iterum: der *<"»•' muss im Gr. negativ werden. 

Satz ist mit άλλα einzuleiten. — id — ^uae - possiderent: προλαμβα- 

agi: οτι μέλλει seq. Inf. pass. oder vstv. Partie, fut. pass. ^ 

βονλεύεσ&αι seq. Inf. act. §. 3. einzuleiten mit αλλά. longe 

§. 2. minus diebus trig,: wie im lässt sich vielleicht durch δηλαδή 

Deutschen: 'in nicht ganz dreissig ausdrücken. — duabus victoriis: 

Tagen.' — superatum : καταοτρατη- durch die zwei Siege. — Maratho- 

γέω, was hier gut passen würde, nia et Salam,: durch die entspre- 



II. THEMISTOCLES. 



11 



consecuti, ut intellegerent Lacedaemonii de principatu sibi cum his 
certamen fore. Quare eos quam infirmissimos esse volebant. Post- 4 
quam autcm audicrunt muros instrui, legatos Athenas miserunt, qui 
id fieri vctarent. His praesentibus desierunt ac se de ea re legatos 
ad eos missuros dixerunt, Hanc legationem suscepit Themistocles 5 
et solus primo profectus est ; reliqui legati ut tum exirent, cum satis 
altitudo muri exstructa videretur, praecepit, interim omnes, servi 
atque liberi, opus facerent, neque ulli loco parcerent, sive sacer sive 
privatus esset sive publicus, et undique, quod idoneum ad muniendum 
putarent, congererent. Quo factum est, ut Atheniensium muri ex 
sacellis sepulcrisque constarent. 

Themistocles autem, ut Lacedaemonem venit, adire ad magi-VIl 
stratus noluit et dedit operam, ut quam longissime tempus duceret, 
causam interponens se collegas expectare. Cum Lacedaemonii 
quererentur opus nihilo minus fieri eumque in ea re conari fallere, 
interim reliqui legati sunt consecuti. Α quibus cum audisset non 2 
multum superesse munitionis, ad ephoros Lacedaemoniorum acces- 
sit, penes quos summum erat Imperium, atque apud eos contendit 
falsa iis esse delata : quare aequum esse, illos viros bonos nobilisque 
mittere, quibus fides haberetur, qui rem explorarent; interea se 
obsidem retinerent. Gestus est ei mos, tresque legati functi summis 3 
honoribus Athenas missi sunt. Cum his collegas suos Themistocles 
iussit proficisci eisque praedixit, ut ne prius Lacedaemoniorum legatos 
dimitterent, quam ipse esset remissus. Hos postquam Athenas per- 4 
venisse ratus est, ad magistratum senatumque Lacedaemoniorum adiit 



chenden Subst. auszudrücken. — 
cum his: προς. 

§A. quam infirmissimos esse : lässt 
sich durch ταπεινονν ausdrücken. 

— muros instrui: wörtlich, oder 
'den Mauerbau {τειχοποιία).'' — mi- 
serunt: s. 3, 1. — id fieri: dies 
nicht zu thun. — ac — dix. : Partie. 

— missuros: άντεκπεμπειν. 

§. 5. profectus est: ποοάγειν. — 
reliqui — praecepit: den übrigen Ge- 
sandten befahl er (εντέλλε a&cci) dann 
abzureisen. — cum satis — videre- 
tur: wann die Mauer bis zu einer 
hinlänglichen Höhe aufgeführt zu 
sein schiene. — interim omnes — ■ 
opus facerent: Acc. c. Inf. Buttm. 
§. 141 Anm. 5. — neque parcerent : 
Partie, 'keinen Ort verschonend,' 
ebenso wird congererent durch das 
Part, ausgedrückt. 

VII, 1. se collegas expectare: die 
Ankunft der Collegen, oder: dasz 



er die Ankunft der Collegen ab- 
warte, collega ist hier durch ανμ- 
πρεοβεντης zu übersetzen; sonst, 
wo von magistratibus cum imperio 
die Rede ist, durch οννάρχων. — 
quererentur: επιτιμαν seq. ώς. — 
fieri: προχωρειν. 

§. 2. non mult. superesse mun.: 
neben der wörtlichen Uebersetzung 
läszt sich auch φ^άνειν anwenden: 
dasz die Athener die Mauer bereits 
hinlänglich (εφ' ικανόν) erbaut hät- 
ten. — apud eos contendit — delata: 
er leugnete (άρνειο&αι, εξαρνον εί- 
ναι) die Wahrheit des ihnen verkün- 
deten, oder dasz ihnen wahres ver- 
kündet sei. — quib. fid. haber.: 
αξιόπιστος. 

§. 3. gestus est ei mos: die Lace- 
dämonier Hessen sich überreden. — 
functi summis honoribus: επιφανέ- 
στατοι. — quam ipse — remissus: 
wenn sie ihn nicht zuvor zurückbe- 
kommen hätten [άπολαμ,βάνειν). 



12 II. THEMISTOCLES. 

et apud eos liberrime pi*ofessus est: Atheniensis suo consilio, quod 
communi iure gentium facere possent, deos publicos suosque, patrios 
ac penates, quo facilius ab hoste possent defendere, muris saepsisse, 

5 neque in eo, quod inutile esset Graeciae, fecisse; nam illorum urbem 
ut propugnaculum oppositum esse barbaris, apud quam iam bis 

6 elassis regias fecisse naufragium ; Lacedaemonios autem male et in- 
iuste facere, qui id potius intuerentur, quod ipsorum dominationi, 
quam quod universae Graeciae utile esset; quare, si suos legatos re- 
cipere vellent, quos Athenas miserant, se remitterent; aliter illos 
numquam in patriam essent recepturi. 

VIII Tarnen non effugit civium suorum invidiam. Namque ob eun- 
dem timorem, quo damnatus erat Miltiades, testularum suffragiis e 

2 civitate eiectus Argos habitatum concessit. Hie cum propter multas 
eius virtutes magna cum dignitate viveret, Lacedaemonii legatos 
Athenas miserunt, qui eun? absentem aecusarent, ^quod societatem 

3 cum rege Perse ad Graeciam opprimendam fecisset. Hoc crimine 
absens proditionis damnatus est. Id ut audivit, quod non satis tutum 
se Argis videbat, Gorcyram demigravit. Ibi cum eius prineipes ci- 
vitatis animadvertisset timere, ne propter se bellum iis Lacedaemonii 
et Athenienses indicerent, ad Admetum Molossum regem, cum quo 

4 ei hospitium erat, confugit. Huc cum venisset, et in praesentia rex 
abesset, quo maiore religione se reeeptum tueretur, filiam eius par- 
vulam arripuit et cum ea se in sacrarium, quod summa colebatur 

§. 4. patrios ac penates: dafür ge- Th. nun wegen (επί) dieser Beschul- 

nügt'O'fot πατρώοι. — quo facilius digung (έγκλημα) angeklagt. — Id 

— defendere: um desto leichter von ut audivit, quod — videbat: Partie, 
ihnen die Feinde abzuwehren. — dies hörend und sich nicht — hal- 
neque in eo — fecisse: und hierin tend (νπολαμβάνειν). — ne propter 
hätten sie nichts unnützes (άνωφε- se — indicerent: Thucydides drückt 
λες ov) gethan. dies mit eigentümlicher Kürze aus: 

§. 5. oppositum esse: προβάλλειν $&& ^ τον ώ ' σ , τε , Λακεδαιμονίοις 

perf. pass. κα *- Α&ηναίοις απεχ&εα&αι. — cum 

§. 6. qui id potius intuerentur: Q uo ~ erat: ίδιόζενος ist ohne. klas- 

Partic. constr. άντεχεϋΰαί τίνος. — sische Auctorität. (πατρικός ξένος). 

quos miserant =, missos. - essent § 4 {ft entia: statt der 

recepturi « »esse reeepturos. ^ Conjunct. ist & zu nehmen, in prae- 

VIII, 1. damnatus erat: ψενγειν. S entia wird ausgedrückt durch τνγ- 

— test.su/fr. eeiv. eiectus: εξοβτρα- χάνειν. —abesset: ονκ (zu τνγχ.) 
κίζειν. — habitatum: um daselbst ^πιδημειν. —• maiore religione: εν- 
zu wohnen, διαιτάΰ&αι. σεβέΰτερον. — arripuit: άναλαμβά- 

§. 2. qui — aecusarent, quod — νειν part. — se in sacrarium conie- 

fecisset: ist im Gr. bestimmter aus- cit: Nepos fand in dem ihm vorlie- 

zudrücken: um den Abwesenden auf genden Gr. Berichte schwerlich et- 

Verrath anzuklagen (κατηγορεΐν τι was anderes, als εφνγε προς την 

τίνος), dass (ως) er mit dem Könige εοτίαν. — quod s. col. caerimonia: 

verabredet hätte (ϋνντί&εα&αι προς durch άγιος auszudrücken, od. durch 

τίνα) u. s. w. τνγχάνειν &ρηΰκείας. Zu beachten 

§. 3. Hoc crimine: übersetze mit ist die Wendung eines Gr. Schrift- 
Wiederholung des Subjectswortes: stellers: όπερ μέγιοτον ην ίκέτενμα. 



IL THEMISTOCLES. 13 

caerimonia, coniecit. Inde non prius egressus est, quam rex eum 
data dextra in lidein reeiperet, quam praestilit. Nam cum ab Atlie- 5 
niensibus etLacedaemoniis exposceretur publice, supplicem non pro- 
didit monuitque, ut consuleret sibi: difficile enim esse in lain pro- 
pinquo loco tuto eum versari. Itaquc Pydnam eum deduci iussit et 
quod satis esset praesidii dedit. Hie in navem omnibus ignotus 6 
nautis escendit. Qua cum tempestate maxima Naxum ferretur, ubi 
tum Atbeniensiiun erat exercitus, sensit Themistocles, si eo pervenis- 
set, sibi esse pereundum. Hac necessitate coactus domino navis, 
quis sit, aperit multa pollicens, si se conservasset. At ille clarissimi 7 
viri captus misericordia diem noctemque proeul ab insula in salo na- 
vem tenuit in ancoris neque quemquam ex ea exire passus est. Inde 
Ephesum pervenit ibique Themistoclem exponit. Cui ille pro meritis 
postea gratiam rettulit. 

Scio plerosque ita scripsisse Themistoclem Xerxe regnante in IX 
Asiam transisse. Sed ego potissimum Thucydidi credo, quod aetate 
proximus de iis, qui illorum temporum historiam reliquerunt, et eius- 
dem civitatis fuit. Is autem ait ad Artaxerxen eum venisse atque 
his verbis epistulam misisse: Themistocles veni ad le, qui plurima2 
mala hominum Graiorum in domum tuam iniuli, quam diu mihi 
necesse fuit adversum palrem iuum bellare patriamque meam de- 
fendere. Idem multo plura bona feci, poslquam in tuto ipse et ille 3 
in periculo esse coepit. Nam cum in Asiam reverli vellet proelio 
apud Salamina facto, litteris eum certiorem feci id agi, ut pons, 
quem in Hellesponto feceral, dissolveretur, atque ab hostibus cireui- 
relur. Quo nunlio ille periculo est liberatus. Nunc autem confugi 4 
ad te exagilatus α euneta Graecia tuam petens amicitiam. Quam 
si ero adeptus, non minus me bonum amicum habebis , quam foriem 



— Inde: verbinde durch ««/. — eiusdem civitatis fuit: βνμπολιτεν- 

quam rex — reeiperet: übersetze εα&αι. — his verbis — misisse: ihm 

quam rex (Acc. c. Inf.) dextram et folgendes geschrieben habe (επιΰτέλ- 

fidem daret. — praestitit: εμμενειν. λειν). 

§. 5. exposceretur: füge hinzu: §.2. vgl. Thuc. I, 137. — intuli: 

προς τιμωρίαν. εργάζομαι, mit dem Acc. der Rich- 

a . . » / τ > , tung. — advers. patrem — defen- 

§. 6. ignotus: αγνως oder ccyvoov- rf * überS etze nach Thuc. 'deinen 

μένος. - ferretur: καταφέρω.^ - heranziehenden y ater zu Gunsten 

sibi esse pereundum: &νη6κειν mt. , <\ N A XT , λ Λ ι . , 

fut. - Hac nee. coactus: hierdurch (***ρ) des Vaterlandes abzuwehren, 

genöthigt {εξαναγκάζω). — aperit: §• 3 ; f eci bleibt weg. — esse coe- 

φράξειν. p /ί: nimm die Thucydideische Wen - 

c - ,. . „. , . düng η αποκομιδή εγίγνετο. — litt. 

.V 7. diem noctemque : zur hiinlei- * /• • ' » 'n ' 

, ? j, f , , *... ,• > cert. feci: γραφειν, επίΰτελλειν, γρα- 

tung des folgenden fuge hinzu ava- ' a d ™ J ^, _ {d '.™ i; 

χ&εις. ~ pro meritis: άξιος. Ιαν^μέλλω auszudrücken. Stattder 

IX, 1. Xerxe regnante: επί Εερξον folgenden verba werden die ent- 

βαϋιλενοντος. — aetate proximus: sprechenden Substantiva διάλνσις 

αύγχρονος ist spätgr. übers, in die und περικνηλωβις genommen. 

Zeiten jenes hineinfällt (aor.) — §. 4. quam sieroadeptus: λαγχάνω 



14 IH. ARISTIDES. 

inimicum ille experius est. Ea aniem rogo, ut de iis rebus , quas 
tecum colloqui volOj annuum mihi tempus des eoque transacto ad te 
venire patiaris. 
X Huius rex animi magnitudinem admirans cupiensque talem 
virum sibi conciliari veniam dedit. Ille omne illud tempus litteris 
sermonique Persarum se dedidit. Quibus adeo eruditus est, ut multo 
commodius dicatur apud regem verba fecisse, quam ii poterant, 

2 qui in Perside erant nati. Hie cum multa regi esset pollicitus gratis- 
simumque illud, si suis uti consiliis vellet, illum Graeciam bello op- 
pressurum, magnis muneribus ab Artaxerxe donatus in Asiam rediit 

3 domiciliumque Magnesiae sibi constituit. Namque hanc urbem ei 
rex donarat, his quidem verbis, quae ei panem praeberet (ex qua 
regione quinquaginta talenta quotannis redibant), Lampsacum autem, 
unde vinum sumeret, Myunta, ex qua opsonium haberet. Huius ad 
nostram memoriam monumenta manserunt duo, sepulcrum prope 

4 oppidum, in quo est sepultus, statua in foro Magnesiae. De cuius 
morte multimodis apud plerosque scriptum est, sed nos eundem 
potissimum Thucydidem auetorem probamus, qui illum ait Magnesiae 
morbo mortuum, neque negat fuisse famam venenum sua sponte 
sumpsisse, cum se, quae regi de Graecia opprimenda pollicitus esset, 

5 praestare posse desperaret. Idem ossa eius clam in Attica ab amicis 
sepulta, quoniam legibus non concederetur, quod proditionis esset 
damnatus, memoriae prodidit. 



III. 

1 Aristides Lysimachi filius Atheniensis aequalis fere fuit Themi- 
stocli. Itaque cum eo de prineipatu contendit: namque obtreetarunt 

2 inter se. In his autem cognitum est, quanto antistaret eloquentia 

part. — Ea autem rogo: ich bitte άμφισβητεΐν. — apud plerosque füge 

dich aber mir zu gewähren. — de iis hinzu: scriptores. — morbo: νοβεΐν 

rebus, quas: Attract. — volo: nimm part. — cum se — posse desperaret : 

ηχω. entweder wörtlich mit άπονοέομαι 

X, 1. sibi conciliari: τα εαυτόν (Dep. pass.) zugeben, oder 'glau- 

ελέα&αι, εαντώ προοτί&εσ&αι, προσ- bend, dasz es unmöglich sei.' 

?M a *«}•, -??™ am dfdtt: sprach g Ua; ibeigesetzt5 τΜνΜ , 

ihn frei (απολνω) von der Strafe. _J c Lcederetur: απαγορεύει 

§. 2. gratis simumque illud: über- 
setze 'worunter als das angenehmste ΠΙ. 

§. i. his quidem verbis — praebe- Γ, 1. aequalis fuit: σννακμάξειν 

ret: kurz 'zum ßrode (Acc. od. είς) vgl. zu II, 9, 1. - prineipatu: τα 

sagend' und so im folgenden. — ex ηρωτεΐα. — contendit: αντιποιει- 

qua regione: demonstrativ. — man- effrai τινί τίνος. — obtreetarunt m- 

serunt: διαμ,ένειν präs. ter se: αντιπολιτενεα&αι,. 

§. 4. multimodis — scriptum est: §. 2. eloquentia: r) δεινότης (τον 



Πί. ARISTIDES. 15 

innocentiae. Quamquam enim adeo excellebat Aristides abstinentia, 
ut unus post honiinum memoriam, quem quidem nos audieriinus, 
cognomiue lustus sit appellatus, tarnen a Thcmistocle colJabefaclus 
testula illa exilio decem annorum multatus est. Qui quidem cum 3 
intellegeret reprimi coucitatain multitudinem non posse cedensque 
animadvertisset quendam scribentem, ut patria pelleretur, quaesisse 
ab eo dicitur, quare id faceret, aut quid Aristides commisisset, cur 
tanta poena dignus duceretur. Cui ille respondit se ignorare Aristi- 4 
dem, sed sibi non placere, quod tarn cupide elaborasset, ut praeter 
ceteros lustus appellaretur. Hie decem annorum legitimam poenam 5 
non pertulit. Nam postquam Xerxes in Graeciam descendit, sexto 
fere anno, quam erat expulsus, populi scito in patriam restitutus est. 

Interfuit autem puguae navali apud Salamina, quae facta est II 
prius, quam poena liberaretur. Idem praetor fuit Atheniensium apud 
Plataeas in proelio, quo Mardonius fusus barbarorumque exercitus 
interfectus est. Neque aliud est ullum huius in re militari illustre 2 
factum quam huius imperii memoria, iustitiae vero et aequitatis et 
innocentiae multa, in primis, quod eius aequitate factum est, cum in 
communi classe esset Graeciae simul cum Pausania, quo duce Mardo- 
nius erat fugatus, ut summa imperii maritimi ab Lacedaemoniis 
transferretur ad Atheniensis. Namque ante id tempus et mari et 3 
terra duces erant Lacedaemonii. Tunc autem et intemperantia Pau- 
saniae et iustitia factum est Aristidis, ut omnes fere civitates Graeciae 
ad Atheniensium societatem se applicarent et ad versus barbaros hos 
duces deligerent sibi. 

λέγειν). — innocentia: σωφροσύνη, νειν, φιλοτίμειν , πάση φιλοτιμία 

— abstinentia: εγκράτεια χρημάτων, φέρεσ&αι προς. 

— post hominum memoriam: των έ'ξ %. 5. pertulit: έ'ξαννω. — quam e. 
αΙώνος μνημονευομένων , τη μνήμη expulsus: seiner Verbannung. — 
παραδιδομένων oder gleich mit dem populi scito: ψήφισμα. Uebersetze 
folgenden: ων ήμεΐς Ί'σμεν άκοη μα- beschloss man (ψηφίζεσ&αι) für ihn 
κόντες. — cogn. s. appellatus:' επι- die Rückkehr (κά&οδος). 
Υ,αλεΐσ&αι. — collabef actus : καταπα- ττ Λ , , > > ,. 
XuChv. - testula: όστρακισμός. - Ί "' \ a P u ? : *W ^ προς. - h- 
test. illa ex. mult. est: gleich durch ^etur: anakXuTZstäm. - prae- 
ϊξοστρακίζειν auszudrücken. - de- ^ηιΐ:στρατηγειν(ρτ^οτ=== ν ν^- 
cem annorum: auf eine zehnjährige * or > V S • zu > > )• } ^ 
Zeit. %. 2. illustre factum: αν δ ρ αγα%•η- 

§. 3. reprimi — non posse: dass f* a • κατόρ&ωμα wird von den Atti- 

die aufgeregte {παροξύνω) Menge eisten verworfen, aber mit Unrecht, 

nicht leicht versöhnbar sei (ευκα- Ο• Longin. in Schol. Aristid. p. 323 

τάλλακτος). — cedensque: im Be- C- Fr.) — quam: πάρα. — aequitas: 

griffe wegzugehen. — ut p. pellere- επιείκεια. — innocentia an dieser 

tur: die Verbannung gegen ihn. — Ste H e ist nach Nepos Sinne wohl 

commisisset: παρανομειν. — cur: εγκράτεια. — quo duce: durch wel- 

ωστε. chen. — summa imp. maritimi: η 

§.4. Cui: kann wegbleiben. Constr. ΰαλασσοκρατία. 
des Acc. c. Inf. — se ignorare: ότι §. 3. intemperantia: βαρύτης. — 

κ. τ. λ. — sibi non placere: ενοχλεί- se applicarent : προστί&εσ&αι oder 

σ&αι. — tarn c. elaborasset: φιλοπο- μετατάσσεσ&αι παρά (dann braucht 



16 IV. PAUSANIAS. 

III Quos quo facilius repellerent, si forte bellum renovare conaren- 

tur, ad classis aedificandas exercitusque comparandos quantum pecu- 
niae quaeque civitas daret, Aristides delectus est, qui constitueret, 
eiusque arbitrio quadringenaetsexagena talenta quotannis Delum sunt 
collata. Id enim commune aerarium esse voluerunt. Quae omnis 

2 pecunia postero tempore Athenas translata est. Hie qua fuerit abs- 
tinentia , nulluni est certius indicium , quam quod , cum tantis rebus 
praefuisset, in tanta paupertate decessit, ut, qui efferretur, vix reliquerit. 

3 Quo factum est, ut filiae eius publice alerentur et de communi aerario 
dotibus datis collocarentur. Decessit autem fere post annum quartum, 
quam Themistocles Athenis erat expulsus. 



IV. 

1 Pausanias Lacedaemonius magnus homo, sed varius in omni 
genere vitae fuit. Nam ut virtutibus eluxit, sie vitiis est obrutus. 

2 Huius iliustrissimum est proelium apud Plataeas. Namque illo duce 
Mardonius satrapes regius natione Medus regis gener in primis 
omnium Persarum et manu fortis et consilii plenus cum ducentis 
milibus peditum, quos viritim legerat, et viginti equitum haud ita 
magna manu Graeciae fugatus est, eoque ipse dux cecidit proelio. 

3 Qua victoria elatus plurima miscere coepit et maiora coneupiscere. 
Sed primum in eo est reprehensus, quod, cum ex praeda tripodem 
aureum Delphis posuisset epigrammate scripto, in quo haec erat 
sententia : suo duetu barbaros apud Plataeas esse deletos eiusque vi- 

4 ctoriae ergo Apollini donum dedisse. Hos versus Lacedaemonii 
exculpserunt neque aliud scripserunt quam nomina earum civitatum, 
quarum auxilio Persae erant vidi. 

ad societatem nicht ausgedrückt zu ννμφίοις εκδίδοα&αι. — quam erat 

werden). expulsus: nach der Vertreibung. 

ΙΙΓ, 1. repellere: άτζω&εΐν. — bei- τγ 

lum renovare: άνακαινίζειν , καινό- τ Λ Ί , 

ποιεΐν τον πόλ. - Die Worte Ari- \> - f-.f•* obrutus: αμανρονν^ • 

stides — constituerat müssen im Gr. L §; 2 • fw**™simwm: substantivisch 

den davon abhängenden ad cl. aedif. seine berühmteste That. - regt» 

(ναυπηγεϊν) exerc. comp, (στοατολο- ^ner: χηδεστψ (nach Moeris ρ. 226 

yeiv) voran gehen. - daret: παρέ- der Attische Ausdruck für «ev&s- 

χειν. - sunt collata: u&qol&iv. - Q° s m \ d yuppQO?)-consihi plenus: 

aerarium: ταμυενον,- translata est: *»™τος. — quos legerat : επίλεκτος, 

μετακομ,ίζειν. l• 3 ' ex P raeda: «*QO&iviov. — 

_ . 7 . . , . epigrammate — sententia: auf wel- 

J. 2 indicium: τεκμηριον. —qui chem f i gen des geschrieben stand 

efferetur vix reliquerit: nach Plu- (§ myQ a<p%). - ergo: bleibt weg. 

tarch μηδ εντάφια καταίιπειν. § . 4< exculpserunt: ίκκολάπτειν 

§. 3. publice und de communi ae~ Thuc. T, 132. — nomina — civita- 

rario: durch δημόσιος auszudrücken, tum: wörtlich, oder 'namentlich die 

— dotibus datis: eine Mitgift em- Staaten.' - auxilio — erant vidi: 

pfangend. — collocarentur: τοις ανγκαϋ'αιρειν. 



IV. PAUSANIAS. 17 

Post idproeliumeundemPausaniam cum classe communiCyprum II 
atque ^Hellespontum miseruut, ut ex bis regionibus barbarorum 
praesidia depelleret. Pari felicitate in ea re usus elatius se gerere 2 
coepit maioresque appetere res. Nam cum Byzautio expugnato ce- 
pisset complures Persarum nobilis alque iu bis iionnullos regis pro- 
pinquos, bos clam Xerxi remisit simulans ex vinclis publicis effugisse, 
et cum bis Gongylum Eretriensem, qui litteras regi redderet, in qui- 
bus baec fuisse scripta Tbucydides memoriae prodidit: Tausanias, 3 
dux Spartae, quos Byzanti ceperat postquam propinquos tuos cogno- 
vil, tibi muneri inisit, seque tecum afiinitate coniungi cupit: quare, 
si tibi videtur, des ei tlliam tuam nuptum. Id si feceris, et Spartam 4 
et ceteram Graeciam sub tuam potestatem se adiuvante te redacturum 
pollicetur. His de rebus si quid geri volueris, certum bominem ad 
eum mittas face, cum quo colloquatur'. Rex tot hominum salute tarn 5 
sibi necessariorum magnopere gavisus confestim cum epistula Arta- 
bazum ad Pausaniam mittit, in qua eum collaudat; petit, ne cui rei 
parcat ad ea efficienda, quae pollicetur ; si perfecerit, nullius rei a se 
repulsam laturum. Huius Pausanias voluntate cognita alacrior ad 6 
rem gerendam factus in suspicionem cecidit Lacedaemoniorum. In 
quo facto domum revocatus accusatus capitis absolvitur, multatur 
tarnen pecunia. Quam ob causam ad classem remissus non est. 

At ille post non multo sua sponte ad exercitum rediit et ibi non III 
callida sed dementi ratione cogitata patefecit. Non enim mores 
patrios solum, sed etiam cultum vestitumque mutavit. Apparatu regio 2 
utebatur veste Medica ; satellites Medi et Aegyptii sequebantur ; epu- 
labatur more Persarum luxuriosius, quam qui aderantperpeti possent; 
aditum petentibus conveniundi non dabat: süperbe respondebat, cru- 
deliter imperabat. Spartam redire nolebat. Colonas, qui locus in 3 
agro Troade est, se contulerat: ibi consilia cum patriae tum sibi ini- 
mica capiebat. Id postquam Lacedaemonii rescierunt, legatos cum 4 
clava ad eum miserunt, in qua more illorum erat scriptum : nisi do- 
mum reverteretur, se capitis eum damnaturos. Hoc nuntio commo- 5 

II, 2. felicitate usus: εντνχεΐν. — cusatus capitis kann zum vorherge- 

Byz. expugnato: bei der Eroberung, henden gezogen werden: zurückbe- 

— cepisset: ζωγρεΓν. rufen zum Gericht über Leben und 

§. 3. vgl. Thuc. i, 128. — tecum— Tod. 

coniungi: κηδενσαί xivi. HI, 1. sua sponte: ίδια, denn es 

§. 4. se adiuvante: Thuc. sagt/ts- steht dem (publice) remissus gegen- 

τά βον βουλενόμ,ενος. — His de rebus : über. 

verbinde durch ovv. — si quid geri §.2. satellites: δορυφόροι, (ΰωμα- 

volueris: übers, wenn dir hiervon τοφνλακες).• — • perpeti possent: aya- 

etwas gefällt. — mittas face: schicke πάν. — Die Sätze Spartam — nole- 

möglichst bald. bat und Colonas — se contulerat 

§.5. petit mit dem vorhergehen- sind durch Part, constr. mit dem fol- 

den zu verbinden. — ad ea — polli- genden zu verbinden. 

cetur: etwas von dem zu thun (Inf.) §. 3. Colonas — Troade est: Κολω- 

was (Attract.) er verspricht, val at Τρωάδες. 

§.6. voluntate: προκίρεαις, — ac- §.4. clava: ΟΗντάλη. — se — dam- 

VOLKMANN, COEN. NEP. 2 



18 IV. PAUSANIAS. 

tus, sperans se etiam tum pecunia et potentia instans periculum posse 
depellere, domum rediit. Huc ut venit, ab ephoris in vincla publica 
est coniectus. Licet enim legibus eorum cuivis ephoro hoc facere 
regi. Hinc tarnen se expedivit; neque eo magis carebat suspicione. 

6 Nam opinio manebat eum cum rege habere societatem. Est genus 
quoddam hominum, quod Hilotae vocatur, quorum magna multitudo 
agros Lacedaemoniorum colit servorumque munere fungitur. Hos 

7 quoque sollicitare spe libertatis existimabatur. Sed quod harum re- 
rum nullum erat apertum crimen, quo argui posset, non putabant 
de tali tamque claro viro suspicionibus oportere iudicari et expectan- 
dum, dum se ipsa res aperiret. 

VI Interim Argilius quidam adulescentulus, quem puerumPausanias 

amore venerio dilexerat, cum epistulam ab eo ad Artabazum accepis- 
set eique in suspicionem venisset aliquid in ea de se esse scriptum, 
quod nemo eorum redisset, qui super tali causa eodem missi erant, 
vincla epistulae laxavit signoque detracto cognovit, si pertulisset, sibi 

2 esse pereundum. Erant in eadem epistula, quae ad ea pertinebant, 
quae inter regem Pausaniamque convenerant. Has illelitteras ephoris 

3 tradidit. Non est praetereunda gravitas Lacedaemoniorum hoc loco. 
Nam ne huius quidem indicio impulsi sunt, ut Pausaniam comprehen- 
derent, neque prius vim adhibendam putaverunt, quam se ipse indi- 

4 casset. Itaque huic indici, quid fieri vellent, praeceperunt. Fanum 
Neptuni est Taenari, quod violari nefas putant Graeci. Eo ille index 
confugit in araque consedit. Hanc iuxta locum fecerunt sub terra, 
ex quo posset audiri, si quis quid loqueretur cum Argilio. Huc ex 

5 ephoris quidam descenderunt. Pausanias, ut audivit Argilium con- 
fugisse in aram, perturbatus venit eo. Quem cum supplicem dei 
videret in ara sedentem, quaerit, causae quid sit tarn repentini con- 

6 silii. Huic ille, quid ex litteris comperisset, aperit. Modo magis 
Pausanias perturbatus orare coepit, ne enuntiaret nee se meritum de 

naturos kurz: 'Todesstrafe', d.h. so geschrieben ihn zu tödten, wenn er 

ist der Tod die Strafe; vgl. Xen. Hell, ihn überbracht hätte.' — tradidit: 

I, 1, 15: επεκήρυξε, ος äv άλίσκηται άναδιδόναι. 

είς το πέραν διαπλεων, θάνατον §.3. vim adhibendam: füge hinzu 

την ξημ,ίαν. 'in etwas', βίαν προαάγειν τινί. 

§.5. est coniectus : είΰπίπτειν. — §.4. Taenari: επϊ Τ. — locum: 

facere: δράν. — sollicitare spe über- ενέδρα. — sub terra lässt sich durch 

tatis: aufreizen (αναπεί&ειν) , Be- υπόγειος ausdrücken, 

freiung versprechend. §. 5. venit eo: παραγίγνομαι. — 

§.7. aperiret: passiv, durch sich causae quid sit: πρόφασις. — huic 

selbst klar würde. ille — aperit Hesse sich etwas freier 

IV, 1. quem — dilexerat: übers, übersetzen: 'er warf ihm das über 

einst der Geliebte (παιδικά) des ihn geschriebene vor (έπιτιμαν oder 

Pausanias. amore venerio mussdann μ,έμ,φεΰ&αι. Vgl. Krug. §. 46, 5, 2)'. 

wegbleiben. — eique in susp. venis- §. 6. orare coepit: λιπαρεΐν.Ιΐίϊφτΐ. 

sei: υπονοειν, σνλλογίζεο&αι, als de conatu. — ne enuntiaret : είσαγ- 

Verb. des Pürchtens. — cognovit — γέλλειν, oder positiv auszudrücken 

esse pereundum :übers. 'er fand darin durch ανγκρνπτειν. — meritum: 



V. CIMON. 19 

illo optime proderet; quod si eam veniam sibi dedisset tantisque im- 
plicatum rebus sublevasset, magno ei praemio futurum. 

His rebus epfaari cognitis satius putarunf in urbe eum compre- V 
hendi. Quo cum essent profecti et Pausanias placato Argilio, ut 
putabat, Lacedaemonem reverteretur, in itinerc, cum iam in eo esset, 
ut coniprehenderetur, ex vultu cuiusdam epliori, qui eum admoneri 
cupiebat , insjdias sibi fieri intellexit. Itaque paucis ante gradibus, 2 
quam qui eum sequebantur, in aedem Minervae, quae Chalcioicos 
vocatur, confugit. Hinc ne exire posset, statim epliori valvas eins 
aedis obstruxerunt tectumque sunt demoliti, quo celerius sub divo 
interiret. Dicitur eo tempore matrem Pausaniae vixisse eamque iam 3 
magno natu, postquam de scelere filii comperit, in primis ad filium 
claudendum lapidem ad introitum aedis attulisse. Sic Pausanias ma- 4 
gnam belli gloriam turpi morte maculavit. Hie cum semianimis de 
templo elatus esset, confestim animam efflavit. Cuius mortui corpus 5 
cum eodem nonnulli dicerent inferri oportere, quo ii, qui ad suppli- 
cium essent dati, displieuit pluribus et proeul ab eo loco infoderunt, 
quo erat mortuus. Inde posterius Delphici responso erutus atque 
eodem loco sepultus est, ubi vitam posuerat. 



Cimon Miltiadis filius Atheniensis duro admodum initio usus est I 
adulescentiae. Nam cum pater eius litem aestimatam populo solvere 
non potuisset ob eamque causam in vinclispublicis decessisset, Cimon 
eadem custodia tenebatur, neque legibus Atheniensium emitti poterat, 
nisi peeuniam, qua pater multatus erat, solvisset. Habebat autem in 2 
matrimonio sororem germanam suam nomine Elpinicen non magis 
amore quam more duetus. Namque Atheniensibus licet eodem patre 

ενεργετείν. — tantisque rebus: in dati: ot κακούργοι. — Delphici re- 
stlich Unheil (δνβτνχία). sponso: als der Gott in Delphi ver- 

V, 1. placato: καταλλάοοε ιν , ac- kündete {χράν). — erutus : άνορνσαω. 

tiv. — in eo esset : μ,έλλειν. — insi- Υ 
dias — fieri: ενεδρεύω. 

§. 2. Uebers.: er kam also um ein I, 1. duro admodum: Comparativ. 

weniges den ihn verfolgenden zu- aestimatam durch όφλιβκάνειν aus- 

vor und u. s. w. — obstruxerunt: zudrücken. — in vinclis publicis: 

Iv- oder άποικοδομ,εΐν. — sub divo : gefangen gesetzt im Gefängniss. — 

υπαίθριος. nisi: πριν. 

§.3. in primis: wörtl. oder 'vor §.2. Habebat — sororem: übers, 

den anderen'. — lapidem: πλίν&ος. 'er wohnte zusammen mit. der (an 

— attulisse übers. : 'herbeitragend ihn) verheiratheten Schwester. — 

[βαστάζω), niedergelegt (άπερείδε- amore — more: aufdieUebersetzung 

ff<9m, άνατιΟ'έναι)' . des Wortspiels wird man wohl ver- 

§. 4. semianimis: ετι εμπνους. ziehten müssen. — eodem p. natas: 

§. 5. inferri: εμβάλλειν. — qui — ομοπάτριος. 

2* 



20 V. CIMON. 

3 natas uxores chicere. Huius coniugii cupidus Callias quiclam non 
tarn generosus quam pecuniosus, qui magnas pecunias ex metallis 
fecerat, egit cum Cimone, ut eam sibi uxorem claret ; id si impetras- 

4set, se pro illo pecuniam soluturum. Is cum talem condicionem 
aspernaretur, Elpiuice negavil se passuram Miltiadis progeniem in 
vinclis publicis interire, quoniam prohibere posset, seque Calliae nu- 
pturam, si ea, quae polliceretur, praestitisset. 

II Tali modo custodia liberatus Cimon celeriter ad principatum 

pervenit. Habebat enim satis eloquentiae summam liberalitatem 
magnam prudentiam cum iuris civilis tum rei militaris, quod cum 
patre a puero in exercitibus fuerat versatus. Itaque hie et populum 
urbanum in sua tenuit potestate et apud exercitum plurimum valuit 

2 auetoritate. Primum imperator apud flumen Strymona magnas copias 
Threcum fugavit, oppidum Ampbipolin constituit eoque decem milia 
Atheniensium in coloniam misit. ldem iterum apud Mycalen Cyprio- 
rum etPhoenicum ducentarum navium classem devietam cepit eodem- 

3 que die pari fortuna in terra usus est. Namque hostium navibus 
captis statim ex classe copias suas eduxit barbarorumque maximam 

4 vim uno coneursu prostravit. Qua victoria magna praeda potitus 
cum domum reverteretur, quod iam nonnullae insulae propter acer- 
bitatem imperii defecerant, bene animatas confirmavit, alienatas ad 

5 officium redire coegit. Scyrum, quam eo tempore Dolopes incolebant, 
quod contumacius se gesserant, vacue fecit, sessores veteres urbe in- 
sulaque eiecit, agros civibus divisit, Thasios opulentia fretos suo 
adventu fregit. His ex manubiis arx Athenarum, qua ad meridiem 
vergit, est ornata. 

HI Quibus rebus cum unus in civitate maxime floreret, ineidit in 
eandem invidiam, quam pater suus ceterique Atheniensium prineipes. 
Nam testarum suffragiis, quod Uli όοτρακιύμόν vocant, decem anno- 

§. 3. non tarn — pecuniosus: dop- in col. misit: οίκήτορας εηπέμπειν. 

pelte Comparative. Krug. §.49,2,2. — devietam: ηατανανμαχεΐν. 

Herrn. ad.Viger. p.719. — egit cum: §. 3. eduxit: άποβιβάζειν. — maxi- 

ουντιθέναι προς τίνα. — id si impe- mam vim: praedicativ. 

trasset: mit dem vorhergehenden zu §.4. confirmavit: επιρρωνννναι. — 

verbinden 'unter der Bedingung'. — alienatas: άλλοτρίως εχειώ. 

se soluturum: ηαταβάλλειν od. εν.τί- %. 5. Scyrum ist zu Thasios in Ge- 

νειν. τ. χρ. νπέρ τίνος. gensatz zu stellen, im übrigen ist 

§.4. aspernaretur: αχετλιάξεινίπί, der Satz Λ ™ ?'.? zu behandeln. — 

άφοοιονοθαίτι, άπαγορενειν προς agrum- divisit: Ηατακληρονχειν 

τι. - Miltiadis - interire: ωατε.- scheint ohne classischeAuctoritat zu 

quoniam-posset: cum penes ipsam sein / ~ f™tos> oy*oo>. - suo ad- 

g SSet r r r ventu: vgl. IV, 4, 5. — fregit: ov- 

TT ' Λ ,„ t . „ ' , οτέλλειν το φρόνημα. — arx — quae 

II, 1. hberalitas: φιλανθρωπία. ^n/it: 'die südliche Mauer der Akro- 

luris civ. — rei mit. : τα πολιτικά, ü0 lis' 

τα πολεμικά.- quod: arec.Part.— P m Λ Nam testarum _ VO cant: 

auetoritate: ^ονσκ*. < denn durch den beiihnen so genann- 

§.2. Die kleinen getrennten Sätze ten Ostrakismos'. — testarum suf- 

sind durch Partie, zu verbinden. — fragiis bleibt natürlich weg. 



V. CIMON. 



21 



rum exilio multatus est. Cüius facti celerius Atheniensis quam ipsum 2 
paenituit. Nam cum ille auimo forti invidiae ingratorum avium ccs- 
sisset beljurnque Lacedaemonii Athenieusibus indixissent, confcstim 
notae (uns virtutis desiderium cousecutum est. Itaque post annum 3 
quintum, quam expulsus erat, in patriam revocatus est. Ille, quod 
hospitio Lacedaemoniorum utebatur, satius existimans contendere 
Lacedaeinonem sua sponte est profectus pacemque inter duas poten- 
tissimas civitates conciliavit. Post neque ita multo Cyprum cum 4 
ducentis navibus imperator missus cum eius maiorem partem insulae 
devicisset, in morbum implicitus in oppido Citio est mortuus. 

Hunc Athenienses non solum in bello sed etiam in pace diu desi-IV 
deraverunt. Fuit enim tanta liberalitate, cum compluribus locis 
praedia hortosque haberet, ut numquam in eis custodem imposuerit 
fructus servandi gratia, ne quis impediretur, quo minus eius rebus, 
quibus quisque vellet, frueretur. Semper eum pedisequi cum num- 2 
mis sunt secuti, ut, si quis opis eius indigeret, haberet, quod statim 
daret, ne differendo videretur negare. Saepe, cum aliquem offensum 
fortuna videret minus bene vestitum , suum amiculum dedit. Cotidie 3 
sie coena ei coquebatur, ut quos invocatos vidisset in foro omnis de- 
vocaret, quod facere nullum diem praetermittebat. Nulli fides eius 
nulli opera nulli res familiaris defuit. Multos locupletavit. Com- 
plures pauperes mortuos, qui unde efferrentur non reliquissent , suo 
sumptu extulit. Sic se gerendo minime est mirandum, si et vita eius 4 
fuit secura et mors acerba. 



§. 2. facti wird nicht ausgedrückt. 

— ingratorum: άχαριβτεΐν. — cou- 
secutum est: εισρέω. Plut. v. Num. 
c.20: πό%Ός είΰερρνη πάντας ευνο- 
μίας neu ειρήνης. 

§. 3. revocatus est: s. III , 1,5.— 
hospitio — uti: πρόξενον εΐναι, προ- 
ξενεΐν τινός. Der προξενιά, steht die 
Ιδία ξενία entgegen (vgl. II, 8, 3). 

— sua sponte: s. IV, 3,1. — pacem 

— conciliavit: διαλλαοοειν. 
§. 4. Cyprum: επι Κνπρον. 

IV, 1. cum — ut nunquam: dass 
er — habend, niemals stellte. — cu- 
stodem — gratia: einen Wächter der 
Früchte. — quo minus — frueretur : 
kürzer: 'wenn er etwas bedürfte sich 
dasselbe zu Nutze zu machen'. Für 
frueretur steht in einem Fragmente 
des Theopomp, dem Nepos hier ge- 



folgt, ist, concreter: όπωρίζεσ&αι 
και λαμβάνειν. 

§. 2. eum — sunt secuti: bei Theop. 
'er führte mit sich', περιάγεο&αι. — 
si quis — indigeret: übers, 'wenn ei- 
ner herankäme seiner (Hülfe) in et- 
was bedürfend, ''—offensum fortuna : 
vom Glücke vernachlässigt. — minus 
bene: dürftig, ενδεώς. — suum ami- 
culum dedit: wechselte er mit ihm 
(διαμείβεΰ&αι προς) die Kleidung. 

§. 3. coquebatur : wurde zugerich- 
tet. — vidisset: εντνγχάνειν. — de- 
vocaret: παραν,αλεΐν. — nulli — de- 
fuit: Niemand entbehrte (άποτνγχά- 
νειν τίνος παρά τίνος) weder u. s.w. 

— Multos loc. compl. — extulit: mit 
dem vorhergehenden zu verbinden. 

— qui — non reliquissent: s. 111,3,2. 

— suo sumptu extulit: εις ταφην^ 
ειοφέρειν bei Theop. 



22 VI. LYSANDER. 



VI. 



1 Lysander Lacedaemonius magnam. reliquit sui famam magisfe- 

2 licitate quam vir tute partam. Atheniensis enim sexto et vicesimo 
anno bellum gerentes confecisse apparet neque, id qua ratione con- 
secutus sit, latet. Non enim virtute sui exercitus sed immodestia 
factum est adversariorum, qui, quod dicto audientes imperatoribus 
suis non erant, dispalati in agris relictis navibus in hostium venerunt 
potestatem. Quo facto Athenienses se Lacedaemoniis dediderunt. 

3 Hac victoria Lysander elatus, cum antea semper factiosus audaxque 
fuisset, sie sibi indulsit, ut eius opera in maximum odium Graeciae 

4 Lacedaemonii pervenerint. Nam cum hanc causam Lacedaemonii 
dictitassent sibi esse belli, utAtheniensium impotentem dominationem 
refringerent, postquam apud Aegos flumen Lysander classis hostium 
est potitus , nihil aliud molitus est , quam ut omnis civitates in sua 
teneret potestate, cum id se Lacedaemoniorum causa facere simula- 

5ret. Namque undique, qui Atheniensium rebus studuissent, eiectis 
decem delegerat in unaquaque civitate , quibus summum Imperium 
potestatemque omnium rerum committeret. Horum in numerum nemo 
admittebatur, nisi qui aut eius hospitio contineretur , aut se illius fore 
proprium fide confirmarat. 

II Ita decem virali potestate in omnibus urbibus constituta ipsius 
nutu omnia gerebantur. Cuius de crudelitate ac perfidia satis est 
unam rem exempli gratia proferre, ne de eodem plura enumerando 

2 defatigemus lectores. Victor ex Asia cum reverteretur Thasumque 
divertisset, quod ea civitas praeeipua fide fuerat erga Atheniensis, 
proinde ac si iidem infirmissimi solerent esse amici, qui constantes 
luissent inimici , pervertere eam coneupivit. Vidit autem, nisi in eo 
oecultasset voluntatem , futurum, ut Thasii dilaberentur consulerent- 
que rebus suis. ****** 

III Itaque hi decemviralem suam potestatem ab illo constitutam 
sustulerunt. Quo dolore incensus iniit consilia reges Lacedaemonio- 

yj ταλνειν. — est potitus: χύριον γίγνε- 
σθαι oder κρατειν. — molitus est: 

1,2. dicto audientes — non erant: άντιποιεΐσδαι. 

άπει&εΐν. — dictum : πρόσταγμα. — § # 5. qu i _ studuissent : άττιν,ίζειν. 

in agris: περί c. Acc. — relictis na- £ τα τω - ν '^#. βχόντες. — committe- 

vibus: ε%$αίνειν. ret: πα ραδιδόναι. —fide confirma- 

§. 3. cum antea — fuisset: διατε- rat: n { Gtlv παρέχειν. 

λεΐν, dazu die verba στασιάζειν und n L d % potestate: ^ ds%a . 

δραβννεαδαι -eius opera: Λα tf ', -unam- proferre .ein Bei- 

ρεκ« oder : 'so viel an ihm lag (ro ?\ aufzustellen. - fatigemus : ivo- 

μεν επ αντω είναι nach Xen. Hell. Κ „ , , ΛΛ . Λβ „c'j υ > 

jjj t m ' χλειν. ■ — lectores: οι εντνγχανοντες. 

/. 4.' Uebers. 'denn da die Lace - §• 2 • proinde ac si : ως c. Gen. cons. 

dämonier vorgaben zu kämpfen in — voluntatem. s. IV, 2, o. 

der Absicht {εφ' φ τε) u. s. w.' — 111,1. sustulerunt: καταλνειν, Ικ- 

impotens: βαρνς. — refringere: χα- ποδών ποιεΐα&αι. — reges Lac: die 




VI. LYSANPER. 23 

nun tollere. Sed sentiebat id se sine ope deorum fadere non posse, 
quod Lacedaemonii omnia ad oracula referre consucrant. Primum 2 
Delphos corrumperc est conatus. Cum id non potuisset, Dodonam 
adortus est. Hinc quoque repulsus dixit se vota suseepisse, quae Iovi 
Hammoni solveret, existimans se Afros facüius corrupturum. Hac 3 
spe cum profectus esset in Africam,' multum eum antistites Iovis 
fefellerunt. Nam non solum corrumpi non potuerunt sed etiam le- 
gatos Lacedaemonem miserunt, qui Lysandrum aecusarent, quod sa- 
cerdotes fani corrumpere conatus esset. Accusatus hoc crimine iudi- 4 
cumque absolutus sententiis Orchomeniis missus subsidio occisus est 
a Thebanis apud Haliartum. Quam vere de eo foret iudicatum, oratio 5 
indicio fuit, quae post mortem in domo eius reperta est, in qua suadet 
Lacedaemoniis, ut regia potestate dissoluta ex omnibus dux deligatur 
ad bellum gerendum, sed scripta ut deum videretur congruere sen- 
tentiae, quam ille se habiturum peeunia fidens non dub itabat. Haue 
ei scripsisse Cleon Halicarnasius dicitur. 

Atque hoc loco non est praetereundum factum Pharnabazi sa- IV 
trapis regis. Nam cum Lysander praefectus classis in bello multa 
crudeliter avareque fecisset deque his rebus suspicaretur ad civis suos 
esse perlatum, petiit a Pharnabazo, ut ad ephoros sibi testimonium 
daret, quanta sanetitate bellum gessisset sociosque traetasset, deque 
ea re aecurate scriberet ; magnam enim eius auetoritatem in ea re 
futuram. Huic ille liberaliter pollicetur. Librum grandem verbis 2 
multis conscripsit, in quibus summis eum fert laudibus. Quem cum 
legisset probassetque, dum Signatur, alterum pari magnitudine, tanta 
similitudine, ut discerni non posset, signatum subiecit, in quo aecura- 
tissime eius avaritiam perfidiamque aecusarat. Hunc Lysander, do- 3 
mum cum redisset, postquam de suis rebus gestis apudmaximum raa- 
gistratum quae voluerat dixerat, testimonii loco librum a Pharnabazo 
datum tradidit. Hunc summoto Lysandro cum ephori cognossent, 
ipsi legendum dederunt. Ita ille imprudens ipse suus fuit aecusator. 

Lac. Königswürde. — sine ope: χειν. — ut ad ephoros — daret: an 

ävsv. die Ephoren schreibend zu bezeugen 

§. 2. Delphos: den Gott, dasOra- (έπψαρτνρεΐν). — traetasset: ηροα- 

kel zu Delphi. — Cum — potuisset. φ^ρεα^αί τινν (pass.). — auetonta- 

als er hierin fehl gegangen war, άπο- tem s • V, 2, 1. f 

τυγχάνειν. §.2. liberaltter: φιλανϋ•ρωαως. — 

„' „ ^ . 7 . J dum Signatur: 'beim Siegeln', im- 

§. 5. quam vere- foret iudicatum : βάλλΗν ^ G(pQCl y tda ^ tanta simi- 

demonstr. Mass aber das Urtheil über \ itudine ut: ähnlicher, als dass. 

din richtig war. - ut videretur : ως. § 3 max . magistratum: το άρ- 

- congruere: οαοφωνειν. %ÜQV ^ άρχκ1 i no S VVUOL .-. test. loco: 

IV, 1. praefectus classis: ναναρ- επί. — summoto: άφίατημι. 



24 VII. ALCIBIADES. 

VII. 

1 Alcibiades Cliniae filius Atheniensis. In hoc quid natura efficere 
possit videtur experta. Constat enim inter omnis, qui de eo memo- 
riae prodiderunt, nihil illo fuisse excellentius vel in vitiis vel in virtu- 

2 tibus. Natus in amplissima civitate summo genere omnium aetatis 
suae multo formosissimus ad omnis res aptus consiliique plenus 
(namque imperator fuit summus et mari et terra ; disertus, ut inprimis 
dicendo valeret, quod tanta erat commendatio oris atque orationis, ut 

3 nemo ei dicendo posset resistere), dives, cum tempus posceret labo- 
riosus, patiens Überaus splendidus, non minus in vita quam victu, 

4 affabilis blandus temporibus callidissime serviens , idem , simul ac se 
remiserat neque causa suberat, quare animi laborem perferret, luxu- 
riosus dissolutus libidinosus intemperans reperiebatur, ut omnes 
admirarentur in uno homine tantam esse dissimilitudinem tamque 
diversam naturam. 

II Educatus est in domoPericli (privignus enim eius fuisse dicitur), 

eruditus a Socrate. Socerum habuit Hipponicum omnium Graeca 
lingua loquentium ditissimum, ut, si ipse fingere vellet, neque plura 
bona reminisci neque maiora posset consequi, quam vel natura vel 

2 fortuna tribueret. Ineunte adulescentia amatus est a multis more 
Graecorum , in eis Socrate. De quo mentionem facit Plato in Sym- 
posio. Namque eum induxit commemorantem se pernoctasse cum 
Socrate neque aliter ab eo surrexisse , ac filius a parente debuerit. 

3 Postea quam robustior est factus, non minus multos amavit, in quorum 
amore, quoad licitum est otioso, multa delicate iocoseque fecit, quae 
referremus, nisi maiora potiora haberemus. 

VII. war. — animi — perferret: κατεργά- 

I, 1. Alcib. — Atheniensis: s.II, 1, ζεβ&αι τον νουν. — esse:• dass ein 

1. — experta: πεΐραν λαμβάνειν. — Mann aufweise, επιδείξααϋ'αι. — div. 

Constat: όμ,ολογ ε ϊν. — nihil=nemi- naturam: übers. 'Ungleichheit der 

nem. — fuisse excellentius: ύπερε- Natur'. 

%ειν. — vel — vel : s. praef. 6. 11,6,2. II, 1. privignus: επιπάτωρ. — so- 

§. 2. aetatis suae: των κα-θ•* εαν- cerum: s. IV, 1,2. — Graeca — lo- 

τόν. — multo: ausser der wörtlichen quentium: wörtlich ελληνίζειν τή 

Uebersetzungkannauch καο 1 ' νπερ- φωνή, oder ohne diesen Zusatz. 

βολήν mit folgendem Positiv genom- Bern griech. Ausdruck erscheint es 

men werden. — omnis res: übers, aber angemessener 'aller Hellenen' 

'wessen es auch bedurfte'. — aptus: zu sagen. • — reminisci: φαντάζεο&αι 



πρακτικός. — namque — fuit: άτε c. (dep. pass. cf. Himer. or. XIV, 24). 

partic. — ut — valeret: παρ' όντιν- §.2. ineunte adulescentia : εις εφη- 

ovv, ονδενός ήττων. — commenda- ßovg ειαελΟ'εΐν, εγγραφηναι. παραλ- 

tioerat: αΐνεΐΰ&αιεπί. — oris — ora- λάαβειν την παιδικήν ήλικίαν, vgl. 

tionis: ευφυία, εύέπεια. Xen. Mem. II, 1, 21. — pernoctasse: 

§. 3. dives: hier mag ein selbstän- καταδαρ&άνειν. — aliter: περιττό- 

diger Satz beginnen. — temporibus τερον hat Plato. 

— serviens: übers, 'sehr schlau (πα- §. 3. in quorum amore : übers, 'mit 

νονργος) sich den Zeiten anzupassen welchen Geliebten (s. IV, 4, 1) ver- 

(ουνοικεωΰνΥ . kehrend'. — potiora haberemus : προ- 

§.4. neque — suberat: und nichts κρίνειν. 



VII. ALCIBIADES. 25 

Bello Peloponnesio Juans consilio atque auctoritate AtheniensesIII 
bellum Syracusanis indixerunt, ad quod gerendum ipsc dux delectus 
est, duo praeterea collegae dati Nicias et Lamachus. ld cum appa- 2 
raretur, prius quam classis exiret, accidit, ut una nocte omnes Her- 
mac, qui in oppido erant Athenis, deicerentur*praeter unum, qui ante 
ianuam erat Andocidis. Itaque ille postea Mercurius Andocidis voci- 
tatus est. Hoc cum appareret non sine magna multorum consen- 3 
sione esse factum, quae non ad privatem sed publicam rem pertineret, 
magniis multitudini timor est iniectus, ne qua repentina vis in civitate 
existeret, quae libertatem opprimeret populi. Hoc maxime convenire 4 
in Alcibiadem videbatur, quod et potentior et maior quam privatus 
existimabatur. Multos enim liberalitate devinxerat, plures etiam opera 
forensi suos reddiderat. Quare fiebat, ut omnium oculos, quotiens- 5 
cunque in publicum prodisset, ad se converteret neque ei par quis- 
quam in civitate poneretur. Itaque non solum spem in eo habebant 
maximam sed etiam timorem, quod et obesse plurimum et prodesse 
poterat. Adspergebatur etiam infamia, quod in domo sua facere my- 6 
steria dicebatur , quod nefas erat more Atheniensium , idque non ad 
religionem sed ad coniurationem pertinere existimabatur. 

Hoc crimine in contione ab inimicis compellabatur. Sed instabatIV 
tempus ad bellum proficiscendi. Id ille intuens neque ignorans ci- 
vium suorum consuetudinem postulabat, si quid de se agi vellent, 
potius de praesente quaestio haberetur, quam absens invidiae crimine 
accusaretur. Inimici vero eius quiescendum in praesenti, quia noceri 2 
non posse intellegebant, et illud tempus expectandum decreverunt, 
quo exisset, ut absentem aggrederentur ; itaque fecerunt. Nam post- 3 
quam in Siciliam eum pervenisse crediderunt, absentem, quod sacra 
violasset, reum fecerunt. Qua de re cum ei nuntius a magistratu in 
Siciliam missus esset, ut domum ad causam dicendam rediret, esset- 
que in magna spe provinciae bene administrandae, non parere noluit 

ΙΠ,Ι. consilio — auctoritate: nimm verteret: επιΰπαν. — par: bilde die 

βονλενει,ν und π<χρ<χν.(χλεΐν. — adquod Phrase mit ε'ξ i'ecv. 

gerendum : s. II, 2,1.— duo — dati : §. ρ. adspergebatur — infamia .• άτι- 

ubers. 'mitzweiCollegen'(s.II,7,l). μ ας α > ιτίαν ^'χειν. — facere: anoui- 

§. 2. exiret: εν,πλεΐν — qui — erat: μεΐο&αι. 

weicherstand. Partie. TXT , ' ,; ,, , •, , , 

e ο *; M „ * * > +• IV, 1. compellabatur: durch slo- 

&. ö. pertineret: οιατεινειν. — ti- ,1. v Λ •. Λ . , 

mor iniectus est: φόβον ίαποιεϊν, «W**«* auszudrucken - agi: h<h- 

st S φόβον ηεριεατάναι, φόβω natu- VUV ' ~ V Uaestl ° haberetur: κριαν 

ηληττεσ&αι. - ne qua - existeret: ^ξογραφειν. ~ ^vidiae crimine: 

übers. Mass nicht etwas plötzlich <Ρ®ονερως. - aecusaretur: περιλαμ- 

und gewaltsam im Staate geneuert " e „ 

würde, in der Absicht u. s. w.' — §• 2 • quiescendum: ηβνχιαν uynv. 

libertatem — populi : ν,αταΐνειν τον ~ expectandum: τηρειν. — aggre- 

δήιιον. deretur: δίκην %α%Ί6ταναι. 

§.4. quam: η ν,ατά, — devinxerat : §. 3. quod — violasset: directeRe- 

άναρτάΰ&αι. — op. forensi: Gvvnyo- de. άβεβεΐν περί. — causam dicen- 

ρεΐν. dam: ηρίΰΐς. — provinciae — admi- 

§. 5. publicum: το εμφανές, — con- nistrandae: βίννΆπροχωρεΐν επίνίκν. 



26 VII. ALCIBIADES. 

4 et in trierem, quae ad eum erat deportandum missa, adscendit. Hac 
Tlmrios in Italiam pervectus, multa secum reputans de immoderata 
civium suorum licentia crudelitateque erga nobilis, utilissimum ratns 
impendentem evitare tempestatem, clam se ab custodibus subduxit et 

5 inde primum Elidem, ctein Thebas venit. Postquam autem se capitis 
damnatum bonis publicatis audivit et, id quod usu venerat, Eumolpi- 
das sacerdotes a populo coactos, ut se devoverent, eiusque devotionis, 
quo testatior esset memoria , exemplum in pila lapidea incisum esse 

6 positum in publico, Lacedaemonem demigravit. Ibi, ut ipse praedi- 
care consueverat, non adversus patriamsed inimicos suos bellum ges- 
sit, quod eidem hostes essent civitati: nam cum intellegerent se plu- 
rimum prodesse posse rei publicae, ex ea eiecisse plusque irae suae 

7 quam utilitati communi paruisse. ltaque huius consilio Lacedaemonii 
cum Perse rege amicitiam fecerunt, dein Deceleam in Attica munie- 
runt praesidioque ibiperpetuo posito in obsidioneAthenas tenuerunt. 
Eiusdem opera loniam a societate averterunt Atheniensium. Quo facto 
multo superiores bello esse coeperunt. 

V Neque vero his rebus tarn amici Alcibiadi sunt facti quam timore 

ab eo alienati. Nam cum acerrimi viri praestantem prudentiam in 
omnibus rebus cognoscerent, pertimuerunt, ne caritate patriae ductus 
aliquando ab ipsis descisceret et cum suis in gratiam rediret. ltaque 

2 tempus eius interficiundi quaerere instituerunt. Id Alcibiades diu- 
tius celari non potuit. Erat enim ea sagacitate, ut decipi non posset, 
praesertim cum animum attendisset ad cavendum. ltaque ad Tissa- 

3 phernem praefectum regis Darii se contulit. Cuius cum in intimam 
amicitiam pervenisset et Atheniensium male gestis in Sicilia rebus 
opes senescere, contra Lacedaemoniorum crescere videret, initio cum 
Pisandro praetore, qui apud Samum exercitum habebat, per inter- 
nuntios colloquitur et de reditu suo facit mentionem. * Erat enim 
eodem quo Alcibiades sensu, populi potentiae non amicus et optima- 

4 tium fautor. Ab hoc destitutus primum per Thrasybulum Lyci iilium 

§.4. licentia: εξονβία. — evitare: suis : οΙκεΐοι. — ingrat.rediret: δίαλ- 
νπεκφενγειν. λάττεαδαι προς τίνα, 

§.5. capitis damnatum: καταγι- §. 2. sagacitate :άγχίνοια. — prae- 
γνωΰκει,ν od. καταιρηφίξε6ΰΌα fra- sertim cum: άλλως τε c. Partie. — 
νατον. — publicatis: δημ,ενειν. — ltaque — contulit: dieser Satz lässt 
quo — memoria: übers, 'damit sie sich mit dem folgenden zusammen- 
möglichst lange bezeugt bliebe.' — nehmen. 

exemplum: ist, wenn überhaupt, §. 3. in intimam — pervenisset: 

durch άντίγραφον auszudrücken. — φίλτατον γίγνεσθαι παρά τινι. — 

pos. in publico: ίν φανερώ κεΐΰ&αι. malegestis — rebus: nimm κακώς πα- 

§. 6. paruisse: Particip. οχειν. — senescere: άπαγορενειν. — 

§. 7. posito: εγκα&ίοτάνοα. auch facit mentionem: λόγον εμβάλλειν, 

in diesem Satze sind mehrfach Par- ποιεΐοΰ'οα περί τίνος. — erat—eo- 

tieipien anzuwenden. — opera: διά. dem: nimm κοινωνεΐν. — non ami- 

— superiores — coeperunt: πρότερη- cus: άντι,πολι,τενεο&αί, doch s. zu 
μα λαβείν επί. XIX, 4, 1. — opt. fautor: όλιγαρ- 

V, 1. abalienati: άπαλλάττεβ&αι. χικός. 

— acerrimi: πανούργος , δεινός. — §. 4, Durch αλλά einzuleiten. — 



VII. ALCIBIADES 27 

ab exercitu recipitur praetocque iit apud Samum, post suflragaule 
Theraincne populi scito restituitur pariquc absens imperio praeficitur 
simul cum Thrasybulo et Theraincne. Herum in imperio tanta com- 5 
mutatio rerum facta est, ut Lacedaemonii, qui paulo ante victores 
viguerant, perterriti pacem petcrent. Victienim erant quinque proeliis 
terrestribus tribus navalibus, in quibus ducentas navis triremis ami- 
serant, quae captae in bostium venerant potestatem. Alcibiades simul 6 
cum collegis receperat loniam Hellespontum multas praeterea urbes 
Graecas, quae in ora sitae sunt Asiae, quarum expugnarant complures, 
in his Byzantium, neque minus multas consilio ad amicitiam adiunxe- 
rant, quod in captos dementia fuerant usi. Ita praeda onusti locuple- 7 
tato exercitu maximis rebus gestis Athenas venerunt. 

His cum obviam universa civitas in Piraeeum descendisset, tanta VI 
mit omnium expectatio visendi Alcibiadis, ut ad eius triremem vul- 
gus conflueret, proiride ac si solus advenisset. Sic enim populo erat 2 
persuasum et adversas superiores et praesentes secundas resaccidisse 
eius opera. Itaque et Siciliae amissum et Lacedaemoniorum victorias 
culpae suae tribuebant, quod talem virum e civitate expulissent. 
Neque id sine causa arbitrari videbantur. Nam postquam exercitui 
praeesse coeperat, neque terra neque mari hostes pares esse potu- 
erant. Hie ut e navi egressus est, quamquam Theramenes et Thrasy- 3 
bulus eisdem rebus praefuerant simulque venerant in Piraeeum, ta- 
rnen unum omnes illum persequebantur, et, id quod numquam antea 
usu venerat nisi Olympiae victoribus, coronis laureis taeniisque vulgo 
donabatur. Ille lacrumans talem benivolentiam civium suorum ac- 
cipiebat, reminisci pristini temporis acerbitatem. Postquam in astu 4 
venit, contione advocata sie verba fecit, ut nemo tarn ferus fuerit, 
quin eius casu illacrumarit inimicumque iis se ostenderit, quorum 
opera patria pulsus fuerat, proinde ac si alius populus, non illeipse, 
qui tum flebat, eum sacrilegii damnasset. Restituta ergo huic sunt 5 

destitutus: εγκαταλείπω. — suffra- §. 2. erat persuasum: νπόληψιν 

gante: γράφειν, εΐύφερειν. — popu- εχειν νπέρ τίνος. — res adversae: 

liscito: s. III, 1,5. — parique: ε| ελλαττώματα, res seeundae: προτε- 

i'eov, mit simul cum Thras. zusam- ρήματα. — Sic. amissum: das ver- 

menzunehmen. lorene Sic. — culpae trib.: sich 

§. 5. facta est: trat ein, μ,ε&εοτά- selbst (άνατι&έναι). — neque — vi- 

vaL. — victores viguerant: nimm άη- debantur : είκότως γε. — par. esse: 

ττητος. άντέχειν. 

§.6. ora: ή παραλία. — dementia §. 3. persequebantur: προπέμπε- 

— usi: φιλαν&ρώπως προΰφέρεΰ&αι. σ&αί. — coronis — donabatur: be- 

§. 7. praeda onusti : άφ&ονον λείαν stimmter : βτεφάνοις άναδείν. — re- 

ΰνρειν, 6υνάγειν; λεηλατεΐν, nimm minisci: λογίζεβ&αι, Partie. — pri- 

Partic. Act. — maximis — gestis: stini — acerbitatem ."einfach 'die frü- 

'vieles und grosses gethan habend heren Unglücksfälle.' 

(κατεργάζομαι).'' §A. venit: παρέρ%εβ&αι. — verba 

VI, 1. obviam descendere: άπαν- /ecii:a7roAoy£rG*famsthierwohlpas- 

ταν. — visendi: &έα. — confluere: sender als δημηγορεΐν. — casu: πε- 

αυντρέχειν. ρίατασις. — sacrilegium: άΰέβεια. 



28 VII. ALCIBIADES. 

publice bona, eidemque illi Eiimolpidae sacerdotes rursus resacrare 
simtcoacti, qui eum devoverant, pilaeque illae, in quibus devotio 
fuerat scripta, in mare praecipitatae. 

VII Haec Alcibiadi laetitia non nimis fuit diuturna. Nam cum ei 
omnes essent honores decreti totaque res publica domi bellique tra- 
dita, ut unius arbitrio gereretur, et ipse postulasset, ut duo sibi colle- 
gae darentur Thrasybulus et Adimantus, neque id negatum esset, 
classe in Asiam profectus, quod apud Cymen minus ex sententia rem 

2gesserat, in invidiam recidit. Nihil enim eum non efficere posse 
ducebant. Ex quo fiebat, ut omnia minus prospere gesta culpae 
tribuerent, cum aut eum neglegenter autmalitiose fecisse loquerentur ; 
sicut tum accidit. Nam corruptum a rege capere Cymen noluisse 

3 arguebant. Itaque huic maxime putamus malo fuisse nimiam opinio- 
nem ingenii atque virtutis. Timebatur enim non minus quam dili- 
gebatur, ne secunda fortuna magnisque opibus elatus tyrannidem 
concupisceret. Quibus rebus factum est, ut absenti magistratum abro- 

4 garent et alium in eius locum substituerent. Id ille ut audivit, domum 
reverti noluit et se Pactyen contulit ibique tria castella communiit 
Bornos Bisanthen Neontichos, manuque collecta primus Graecae 
civitatis in Threciam introiit gloriosius existimans barbarorum pr*aeda 

5 locupletari quam Graiorum. Qua ex re creverat cum fama tum opi- 
bus magnamque amicitiam sibi cum quibusdam regibus Threciae 
pepererat. 

VIII Neque tarnen a caritate patriae potuit recedere. Nam cum apud 
Aegos flumen Philocles praetor Atheniensium classem constituisset 

§. 5. bona: füge hinzu: quae pu- §. 2. exquofiebatut: mit dem ν or- 
blicaverant (s. 4, 5), dann braucht hergehenden durch ο&εν oder ώστε 
das zu restituta gehörige publice zu verbinden. — omnia — gesta: τά 
nicht ausgedrückt zu werden. Die ελλείποντα. • — cum — loquerentur .• 
Construction anlangend, so über- oogc.partic. — malitiose fecisse: 'ab- 
setze: 'zurückgebend — zwangen sie sichtlich gefehlt habe\ — arguebant: 
— und warfen'. — rursus resacrare : αίτίαν εχειν. 

τάςάοάζ άφοσιωσασΖαι und dann 3 huic maxime putamus: übers, 

fortfahren 'welche sie ausgespro- t J h . £ d songt . 

chen hatten (ποιεισναι,). — in mare Λ •, ', η • Γ- : . .ι, J , 

. .. \ '«. mand . — male fuisse lasst sich durch 

F ÄSÖU- ^Wiedergeben »«- 

j .'. » , , . ■■?.. am: die im Uebermass gültige. — 

decreti: αναφερειν εις. - tradita: istratum ahrogare: %j; g % χής 

εγχειοι&ν andre Wendung: επι- ^ UewDanach f e t m itdemPartic. 

τοεπειν τινϊπερν των όλων. - ut- fo £ tzufahrerii 
gereretur: ubers. nur von seiner 

Entscheidung abhängend.' — et ipse §. 4. manuque collecta: genauer 

postulasset — neque id neg. esset: 'indem er Söldner sammelte'. 

kürzer: 'er setzte durch, was er ge- - * ' M „ mM „.„ „ m :„:+:„ m 

i U ι „., , j - .' te .V D. maqnamque amicitiam — pe~ 

wollt hatte. — quod minus — gesse- ne s rerat . {i L rs i er hatte sich ein f ffe 

rat: übers, 'wegen eineskleinen, wi- V?r. er . at • „*' ® „ ™ 1 ®® ' c ? ® m *? e 

derErwartenihmzugestossenenUn- KoI »f? zu β Γ0Μβη Freulldei1 g e ~ 

falls (s ; 6, 2).' — Nihil— ducebant: mactlt * 

nimm άπιστεΐν. nihil inuss dann po- VIII, 1. recedere άπαλλάττεσ&αι. 

sitiv ausgedrückt werden. — constituisset: καΰορμίζειν. — ab- 



VII. ALCiBIADES. 29 

suam nequo longo abesset. Lysander praetor Lacedaemoniorum, qui 
in eo erat occupatus, ut bellum quam diutissime duceret, quodipsis 
pecunia a rege suppeditabatur, contra Atheniensibus exhaustis praeter 
arma el navis nihil erat super, Alcibiades ad exercitum venit Athe- 2 
niensium ibique praesenle vülgo agere coepit : si vellent, se coactu- 
ruin Lysandruni dimicare aut pacem petere; spendet Lacedaemonios 
eo nolle classe confligere, quod pedestribus copiis plus quam navibus 
valerent; sibi autem esse facile Seuthem regem Threcum deducere, 3 
ut eum terra depelleret, quo facto necessario aut classe conflicturum, 
aut bellum compositurum. Id etsi vere dictum Philocles animadver- 4 
tebat, tarnen postulata facere noluit, quod sentiebat se Alcibiade re- 
cepto nullius momenti apud exercitum futurum et, si quid seeundi 
evenisset, nullam in ea re suam partem fore, contra ea, si quid ad- 
versi aeeidisset , se unum eins delicti futurum reum. Ab hoc disce- 5 
dens Alcibiades quoniam inquit victoriae patriae repugnas , illud 
moneo, iuxta Jwsiem castra haheas nautica; periculum est enirn, ne 
immodesiia müitim vestrorum occasio detur Lysandro vestri oppri- 
mendi exercitus. Neque ea res illum fefellit. Nam Lysander cum per 6 
speculatores comperisset vulgum Atheniensium in terram praedatum 
exisse navisque paene inanis relictas, tempus rei gerendae non di- 
misit eoque impetu bellum totum delevit. 

At Alcibiades victis Atheniensibus non satis tuta eadem loca sibi IX 
arbitrans penitus in Threciam se supra Propontidem abdidit sperans 
ibi facillime suam fortunam oeculi posse. Falso. Nam Threces, 2 
postquam eum cum magna pecunia venisse senserunt, insidias fece- 
runt. Qui ea, quae apportarat, abstulerunt, ipsum capere non po- 
tuerunt. Ille cernens nullum locum sibi tutum in Graecia propter 3 
potentiam Lacedaemoniorum adPharnabazum inAsiam transiit. Quem 
quidem adeo sua cepit humanitate, ut eum nemo in amicitia antece- 

esset: νανλοχεΐν. — bellum ducere: πτειν. — si quid adver si — futurum 

τον πολ. μηκυνειν. — suppeditaba- reum: übers, 'für die Unfälle (6, 2) 

tur: durch ενπορεΐν auszudrücken, werde ihm allein der Vorwurf (μέμ- 

— exhaustis: ε'ξαναλί6%ειν. ipig) zufallen (ayiolov&sivy oder mit 
§. 2. agere: δημηγορεΐν oder χοη- αίτίαν εχειν auszudrücken. 

ματίζειν. Danach hat sich die Ueber- §. 5. castra habere nautica: vecy- 

setzung von praesentevulgo zurich- λοχεΐν. — occasio detur: άφορμήν 

ten. Das folgende ist in unmittel- λαμβάνειν. 

baren Anschluss zu bringen. ■ — §. 6. in terram exisse: sich auf 

spondet : διαβεβοαονσ&αι,. Kannauch (άνά) dem Lande zerstreut habe, 

ganz wegbleiben , sobald mit ή μην IX, 1. eadem loca: den dor- 

c. Inf. Fut. fortgefahren wird. tigen Aufenthalt. — penitus in: 

§. 3. sibi esse facile: ευπορήσειν. εις το ένδότερον. — abdidit: μετα- 

— quo facto: ωοτε. ΰτέλλειν. — falso: in Gegensatz zu 
§. 4. facere noluit : ov προβεχειν. — sperans zu stellen. 

quod sentiebat: erwägend. — nullius §-2. cum: Partie. — insid. fece- 

momenti esse: εν ούδενί λόγω κει- runt ist durch Partie, mit dem fol- 

a&cci. — si quid s. evenisset: τά επι- genden zu verbinden. — apportare: 

τενγματα. ~ nullam — partem fore: μετακομίζειν. 

werde ihm keiner beilegen , προβά- §. 3. tutum : esse oder fore. 



30 VII. ALCIBIADES. 

deret. Namque eiGrynium dederat in Phrygia castrum, ex quo quin- 

4 quagena talenta vectigalis capiebat. Qua fortuna Alcibiades non erat 
contentus neque Athenas victas Lacedaemoniis servire poterat pati. 

5 Itaque ad patriam liberandam omni ferebatur cogitatione. Sed vide- 
bat id sine rege Perse non posse fieri, ideoque eum amicum sibi cu- 
piebat adiungi, neque dubitabat facile se consecutarum, si modo eius 
conveniundi habuisset potestatem. Nam Cyrum fratrem ei bellum 
clam parare Lacedaemoniis adiuvantibus sciebat. Id si aperuisset, 
magnam se initurum gratiam videbat. 

X Hoc cum moliretur peteretque a Pharnabazo , ut ad regem mit- 

teretur , eodem tempore Critias ceterique tyranni Atheniensium cer- 
tos homines ad Lysandrum in Asiam miserant, qui eum certiorem 
facerent, nisi Alcibiadem sustulisset, nihil earum rerum fore ratum, 
quas ipse Athenis contituisset ; quare, si suas res gestas manere vellet, 

2 illum persequeretur. His Laco rebus commotus statuit accuratius 
sibi agendum cum Pharnabazo. Societatem huic ergo renuntiat, quae 
regi cum Lacedaemoniis esset, nisi Alcibiadem vivum aut mortuum 

3 sibi tradidisset. Non tulit hunc satrapes et violare clementiam quam 
regis opes minui maluit. Itaque misit Susametrem et Bagaeum ad Al- 
cibiadem interficiendum, cum ille esset in Phrygia iterque ad regem 

4 compararet. Missi clam vicinitati, in qua tum Alcibiades erat, dant 
negotium, ut eum interficiant. Uli cum ferro aggredi non auderent, 
noctu ligna contulerunt circa casam eam, in qua quiescebat, eaque 
succenderunt, ut incendio conficerent, quem manu superari posse 

5 diffidebant. Ille autem ut sonitu flammae est excitatus, etsi gladius 
ei erat subductus, familiaris sui subalare telum eripuit. Namque erat 
cum eo quidam ex Arcadia hospes, qui numquam discedere voluerat. 
Hunc sequi se iubet et id quod in praesentia vestimentorum fuit arri- 

6 pit. His in ignem eiectis ilammae vim transiit. Quem ut barbari in- 
cendium eftugisse viderunt, telis eminus missis interfecerunt caput- 
que eius ad Pharnabazum retulerunt, At mulier, quae cum eo vivere 

§. 4. pöterat pati: περιορΰν. §. 3. esset: sich gerade aufhielt. 

§. 5. si modo — potestatem: übers. §.4. vicinitati in qua: in der Ν ach- 

'wenn er nur ein Mittel (οδός) fände, barschaft (γειτονεΐν) des Ortes, wo. 

zu ihm zu gelangen (άνάβαοις).'' — — superari posse: durch das Activ 

Laced. adiuvantibus : übers, 'dass auszudrücken. — diffidebant : άπο- 

Kyros und die Lacedämonier'. — γιγνώακειν. 

aperuisset: εμφανίζειν. §..5. somtMs:i/>()qpos. — subducere: 

X, 1. moliri: πραγματενεα&οα,. — νπεζαιρεΐν. — subalare telum :εγχει- 
ceterique: durch άμφέ zu geben. — ρίδιον νπο μάλης ίχόμενον (νπομά- 
certiorem facere: διδάακειν. — toi- σχαλον, vielleicht auch vnouokniov). 
lere: εκποδών ποιεΐϋ&αι, εκ τον ζην Der Zusatz kann aber wegbleiben. 
μεταοτήακι,. — earum rerum quas: — quod in praesentia fuit: die ge- 
Attraktion wie II, 9, 4. — ratum: genwärtigen. — arripit: αννάγειν. — 
κνρω&έν. transiit: νπεκφενγειν. 

§. 2. sibi agendum: βνν&έσ&ΰιΐ, §.6. incendium effugisse .-Plutarch 

χρηματίξειν. — renuntiare: anayo- sagt: εκπεβεΐνάπα&ήνπότονπνρός. 

ρενειν. — eminus: άποΰτάντες. — cum eovi- 



Vfll. THRASYBULUS. 31 

consuerat, muliebri sua veste contectürtt acdificii inceudio morliiiun 
cremavit, quod ad viviun interimendum erat comparatüm. Sic Alei- 
biades annos circiter quadraginta natus diem obiil supremum. 

Hunc infamatum a plerisque tres gravissimi historici summisXI 
laudibus extulerunt: Thucydides, qtii eiusdem aetatis fuit, Theopom- 
pus, qtri post aliquanto natus, et Timaeus; qui quidem duo male- 
dicentissimi, nesoio quo modo, in illo uno laudando conscierunt. 
Namque ea, quae supra scripsimus, de eo praedicarunt atque hoc 2 
amplius: cum Athenis splendidissima civitate natus esset, omnis 
splendore ac dignitate superasse vitae ; postquam inde expulsus The- 3 
bas venerit, adeo studiis eorum inservisse, ut nemo eum labore 
corporisque viribus posset aequiperare (omnes enim Boeotii magis 
firmitati corporis quam ingenii acumini inserviunt) ; eundem apud 4 
Lacedaemonios, quorum moribus summa virtus in patientia poneba- 
tur , sie duritiae se dedisse , ut parsimonia victus atque eultus omnis 
Lacedaemonios vinceret ; fuisse apud Threcas homines vinolentos 
rebusque veneriis deditos : hos quoque in his rebus antecessisse ; ve- 5 
nisse ad Persas, apud quos summa laus esset fortiter venari luxu- 
riöse vivere: horum sie imitatum consuetudinem, ut illi ipsi eum in 
his maxime admirarentur. Quibus rebus effecisse , ut apud quoseun- 6 
que esset prineeps poneretur habereturque carissimus. Sed satis de 
hoc, reliquos ordiamur. 



VIII. 

Thrasybulus Lyci filius Atheniensis. Si per se virtus sine for- 1 
tuna ponderanda sit, dubito an hunc primum omnium ponam. Illud 
sine dubio: neminem huic praefero fide constantia magnitudine 
animi in patriam amore. Nam quod multi voluerunt paucique po- 2 
tuerunt, ab uno tyranno patriam liberare, huic contigit, ut a triginta 
oppressam tyrannis e Servitute in libertatem vindicaret. Sed nescio 3 

vere: σννοικειν. — contectum: περί- tus: άκρατοπότης. — deditos: durch 

βάλλειν activ. — ad interimeridum : ήττων auszudrücken. 

καταχρήοαβ&αι. — diem obire swpre- §. 5. luxuriöse vivere: τρνφτ} χρη- 

mum : τελεντάν, άλλάττεβ&αι, εις το οασ&αι. — consuetudinem : αγωγή, 

χρεών μετα6τΎ\ναι. §. 6. satis: füge hinzu : 'sei gesagt'. 

ΧΓ, 1. infamatuma: άδο'ξεΐν παρά — ordiamur: μεταβίβαζες τον λό- 

τινι. — conscierunt: βννάδειν. V ov ει $' 

§. 2. praedicarunt : επαινειν τι- τ ι . TT 1 1 - * # ' 

νος.~ splendidissima: ενδόκιμος. _ ^ d ^re: στ«β•μ«σβ•ϊ" DasX 

§.3. venerit: Indic. - labore cor- run j # durch χρή auszudrücken. — 
ponsque viribus: durch die verba illud sine dubio: γε. — Oie Abi. fide, 
σωμασκεϊν und γνμναζεσ&αι auszu- constantia sind durch επί auszu- 
drücken. — corporis — ingenii: ο ω- drücken. 

ftimxds, 'ψυχικός. — inservire: §. 2 . potuerunt-. εξικνείσαι τίνος, 

αακείν, μιμεΐσ&αι. — abuno — liberare: παύει ν, das von 

§. 4. summa virtus: άκρον αρετής, einem tyrannisirte Vaterland. — 

— patientia: καρτερία. — vinolen- vindicaret: με%Ί6τάναι. 



32 VIII. THRASYBULUS, 

quo modo , cum eum nemo anteiret his virtutibus , multi nobilitate 
praecucurrerunt. Primum Peloponnesio bello multa hie sine Alcibiade 
gessit, ille nullam rem sine hoc. Quae ille universa naturali quodam 

4 bono fecit lucri. Sed illa tarnen omnia communia imperatoribus 
cum militibus et fortuna, quod in proelii coneursu abit res a consilio 
ad vires vimque pugnantium. Itaque iure suo nonnulla ab impe- 
ratore miles, plurima vero fortuna vindicat seque hie plus valuisse 

5 quam ducis prudentiam vere potest praedicare. Quare illud magnifi- 
centissimum factum proprium est Thrasybuli. Nam cum triginta ty- 
ranni praepositi a Lacedaemoniis Servitute oppressas tenerent Athe- 
nas, plurimos civis, quibus in bello parserat fortuna, partim patria ex- 
pulissent partim interfecissent, plurimorum bona publicata inter se 
divisissent, non solum prineeps sed etiam solus initio bellum his in- 
dixit. 

II Hie enim cum Phylen confugisset, quod est castellum in Attica 
munitissimum , non plus habuit secum triginta de suis. Hoc initium 
mit salutis Actaeorum, hoc robur libertatis clarissimae civitatis. 

2 Neque vero hie non contemptus est primo a tyrannis atque eins soli- 
tudo. Quae quidem res et illis contemnentibus pernicii et huic de- 
specto saluti mit. Haec enim illos segnis ad persequendum; hos autem 

3 tempore ad comparandum dato fecit robustiores. Quo magis prae- 
ceptum illud omnium in animis esse debet, nihil in bello oportere 

4 contemni neque sine causa dici matrem timidi flere non solere. Ne- 
que tarnen pro opinione Thrasybuli auetae sunt opes. Nam iam tum 
illis temporibus fortius boni pro übertäte loquebantur quam pugna- 

5 bant. Hinc in Piraeeum transiit Munychiamque munivit. Hanc bis 
tyranni oppugnare sunt adorti ab eaque turpiter repulsi protinus in 

6 urbem armis impedimentisque amissis refugerunt. Usus est Thrasy- 
bulus non minus prudentia quam fortitudine. Nam cedentes violari 
vetuit, civis enim civibus parcere aequum censebat. Neque quisquam 
est vulneratus , nisi qui prior impugnare voluit. Neminem iacentem 

§. 3. nobilitas: δόξα. übers. 'gros- βλάπτει,ν, βώζειν. — Haec enim fecit 

serer Auszeichnung gewürdigt wur- wird partic. Apposition zu quaequi- 

den\ — naturale quoddambonum: demres,— - tempore dato: aktiv, 'wel- 

ίδίατις ευφυία. — lucri facere: aito- che Zeit empfangen hatten'. — ad 

λαύειν, γ.αρπουα&αι. comparandum : άναλέγεο&αι,. 

§.4. communia: kann übersetzt §. 3. in animis esse: νουν ηρόϋέ- 

werden 'an allem diesen aber haben χειν. — neque sine causa dici: und 

Antheil'. — abire: μ,εταβαίνειν. — dass die sprichwörtliche Redensart 

vindicare alqd. ab alq. : άντιποιεΐ- (το του λόγου) wahr sei. — timidus : 

α&αί τινί τίνος. — potest praedicare : φυλακτικος , ευλαβής. 

Partic. oder Mod. potent. §. 4. fortius loquebantur quam 

§. 5. publicata: aktiv. VII, 4, 5. pugnabant : sie waren muthiger an- 

II, 1. de suis: οικείος. — initium gethan in Worten als Thaten. 

fuit: αφορμή χρήΰ&αι. — robur: et- §. 5. repulsi: άποτυγχάνειν,ννοζη 

wa &εμέλιον. oppugnatio zu wiederholen. 

§. 2. hie verbinde mit atque eius §. 6. violari: πλημμελεΐν εί'ς τίνα. 

solitudo. — pernicii — saluti fuit: — censebat: Partic. — impugnare: 



VIII. THRASYBULUS. 33 

veste spoliavit, nil attigit nisi arma, qüorum indigebat, quaeque ad 
victum pertinebant. In secundo proelio cecidit Critias dux tyranno- 7 
rum, cum quidem exadversus Tlirasybuluni fortissime pugnaret. 

Hoc deiecto Tansanias venit Atticis auxilio rex Lacedaemonio- III 
nun. Is ihter Tlirasybuluni et eos, qui urbem tenebant, fecit pacem 
liis eondicionibus: ne qui praeter triginta tyrannos et decem, qui 
postea praetores creati supcrioris more crudelitatis erant usi, affice- 
rentur cxilio, neve bona publicarentur ; rei publicae proeuratio po- 
pulo redderetur. Praeclarum hoc quoque Thrasybuli, quod recon- 2 
ciliata pace, cum plurimum in civitate posset, legem tulit: ne quis 
ante actarum rerum accusaretur neve multaretur; eamque Uli obli- 
vionis appellarunt. Neque vero hanc tantum ferendam curavit, sed 3 
etiam, ut valeret, effecit. Nam cum quidam ex iis, qui simul cum eo 
in exilio fuerant, caedemfacere eorumvellent, cum quibus in gratiam 
reditum erat publice, prohibuit et id, quod pollicitus erat, praestitit. 

Huic pro tantis meritis honoris Corona a populo data est facta IV 
duabus virgulis oleaginis, quam quod amor civium et non vis ex- 
presserat, nullam habuit invidiam magnaque fuit gloria. Bene ergo 2 
Pittacus ille, qui in Septem sapientum numero est habitus, cum Myti- 
lenaei multa milia iugerum ei agri munera darent, nolite, oro vos, 
inquit, id mihi dare, quod mulii invideant, plures etiam concupi- 
scanl. Quare ex istis nolo amplius quam centum iugera, quae et 
meam animi aequitatem ei vestram voluntaiem indicent. Nam parva 
munera diutina, locupletia non propria esse consuerunt. lila igitur 3 
Corona contentus Thrasybulus neque amplius requisivit, neque quem- 
quam honore se antecessisse existimavit. Hie sequenti tempore cum 4 
praetor classem ad Ciliciam appulisset, neque satis diligenter in ca- 
stris eius agerentur vigiliae, a barbaris ex oppido noctu eruptione 
facta in tabernaculo interfectus est. 

μάχης εξάπτειν. — veste spoliare: sich versöhnt hatte.' — praestitit: 

ονλάν. — quae — pertinebant: τά εμ,μενειν. 

επιτήδεια, τά αναγκαία. IV, 1. übers. 'er wurde verdienter- 

§. 7. cum quidem: Partie, und γε. maS sen für u.s.w. miteinem Kranze 

111,1. eos qui urbem tenebant: g ee hrt.' — corona facta — oleaginis : 

οι εν αοτει. pacem fecit mter: &αλλον βτεφανος. — exprimere: εξα- 

διαλλαττειν τίνα rtvt. — ne qui — vay% ^iv. — nullam habere invi- 

afficerentur: Acc. c. Inf. und so in diam . άνεπίφϋΌνον είναι. 

§.2. — tyrann os bleibt weg. — erant c . n ' , ,.. > « 

\ a • y ■/ • ΐΊ• ί $.2. numero est habitus: aoi&uov- 

i usi: εμ,μ,ενειν. — rei publicae — red- ° . ι ό. 

I deretur: kurz 'das Volk (die Demo- f.f 0ζ ' Τ ^ erM ™•' «IfQ™• ~ ™- 

kratie) zurückzuführen {κατάγει . llte: Μ^^ς. -locuples: αφ&ονος. 

§. 2. reconciliare: ανντι&εναι mit §• 3 • contentus: αγαπάν, οτεργειν. 

j einem Adv. §. 4. appulisset: s. I, 4, 2. — ne- 

§. 3. valere: hvqovv. — qui—fue- que satis diligenter: nachlässiger. — 

rant: ΰνμφενγειν. — reditum erat agerentur: τηρεΐν. Gen. cons. — eru- 

: publice: übers. 'mit welchen das Volk ptione facta: εκπίπτειν. 



VOLKMANN, CORN. NEP. 



34 IX. CONON. 



IX. 

1 Conon Atheniensis Pelopomiesio bello accessit ad rem publicam, 
in eoque eins opera magni fnit. Nam et praetor pedestribus exerci- 
tibus praefuit et praefectus classis res magnas mari gessit. Quas ob 
causas praecipuus ei bonos habitus est. Namque omnibus unus in- 
sulis praefuit; in qua potestate Pheras cepit coloniam Lacedaemo- 

2 niorum. Fuit etiam extremo Peloponnesio bello praetor, cum apud 
Aegos flumen copiae Atheniensium a Lysandro sunt devictae. Sed 
tum ab fuit, eoque peius res administrata est. Nam et prudens rei 

3 militaris et diligens erat imperator. Itaque nemirii erat bis tempori- 
bus dubium, si affuisset, illam Atheniensis calamitatem accepturos 
non fuisse. 

II Rebus autem afflictis cum patriam obsideri audisset, non quae- 

sivit, ubi ipse tuto viveret, sed unde praesidio posset esse civibus 
suis. Itaque contulit se ad Pbarnabazum satrapem Ioniae et Lydiae 
eundemque generum regis et propinquum. Apud quem ut multum 

2 gratia valeret, multo labore multisque effecit periculis. Nam cum 
Lacedaemonii Atheniensibus devictis in societate non manerent, quam 
cum Artaxerxe fecerant, Agesilaumque bellatum misissent in Asiam 
maxime impulsi a Tissapherne, qui ex intimis regis ab amicitia eius 
defecerat et cum Lacedaemoniis coierat societatem, hunc adversus 
Pharnabazus habitus est imperator, re quidem vera exercitui prae« 

3 fuit Conon, eiusque omnia arbitrio gesta sunt. Hie multum ducem 
summum Agesilaum impedivit saepeque eius consiliis obstitit; neque 
vero non fuit apertum, si ille non fuisset, Agesilaum Asiam Tauro 

4 tenus regi fuisse erepturum. Qui postea quam domum a suis civibus 
revocatus est, quod Boeotii et Athenienses Lacedaemoniis bellum in- 
dixerant, Conon nihilo setius apud praefectos regis versabatur his- 
que omnibus maximo erat usui. 

γ«τ praesidio esse: βοη&ειν. — se con- 
ferre: άποοτέλλεΰύ'αι (pass.). — ge- 

I, 1. accessit: άποκλίνειν επί oder nerum: Partie, s. IV, 2, 3. vgl. IV, 
προς TL', vgl. noch II, 2, 1. auch we- 1,2. — apud quem— periculis: übers, 
gen res publica. Verbalausdrücke: 'bei weichem ihm grosse Gunst zu 
πολιτενεο&αι, τα κοινά πράττειν. Theil ward, da (Part.) er sich viel 
— eius opera m. fuit: πολλην χρείαν angestrengt und in viele Gefahren 
παρεχειν. — praecipuus: εν τοις begeben hatte (εγχειρίζεο&αι)\ 

μάλιστα (wurde er geehrt). $ 2 fecerant' 6αολον*Γνποόα va*-' 

6 2 extremo- τείρντάν Iyivplv s * ' ομολ,ογειν προς. pas 

Af l x S remo - τ ^ εν ™ ν .> ληγειν s i v ._ ei _ coierai . Partie. ουν&ηκας 
nicht φ -irt νειν. — eoque peius — ad- ~ « _ ' Ί j 

_■ • 7 . . . l r ~ ν ποιειβναι προς. — nunc adversus: 

ministrata est: nimm κακώς ενειν. r- u • Λ -χι- ,, 

τ* „ n . Α c , . , , !* <ν* fuge hinzu 'dem Namen nach', we- 
JDer lolgende Satz ist durch ort zu fe ι f , , 

verbinden. gen des fol g ei,den re vera - 

§. 3. nemini erat dubium: άναμ- §• 3 • dwcemsummwm .praedicativ. 

φιοβήτητον ην, ως. ~ accepturos non ~ neque vero: mit dem vorherge- 

/uisse.-nichtvvürdezugestossensein. Menden zu verbinden. 

II, 1. afflictis: κακώς Ι'χειν. — §.4. hisque — erat usui: Partie. 



IX, CONON. 35 

Defecerat a rege Tissaphernes , neque id tarn Artaxerxi quam III 
ceteris erat aper tum. Multis enim magnisque merilis apud regem, 
etiam cum in officio non maneret, valebat. Neque id mir and um, si 
non facile ad credendum adducebatur reminisceus eins se opera Cy- 
rum fratrem superasse. Huius aecusandi gratia Conon a Pharnabazo 2 
ad regem missus postea quam venit, primum ex more Persarum ad 
chiliarebum, qui seeundum gradum imperii tenebat, Tithraustem 
accessit seque ostendit cum rege colloqui velle. Nemo enim sine hoc 
admittitur. Huic ille nullet inquit mora est; sed tu delibera, utrum 3 
colloqui malis, an per lilleras agere, quae cogitas. Necesse est enim, 
si in conspectum vener is, vener ari le regem (quod προσκννηοιν Uli 
vocant). Hoc si tibi grave est, per me nihilo setius editis mandatis 
conßcies, quod studes. Tum Conon mihi vero inquit non est grave 4 
quemvis honorem habere regi; sed vereor, ne civitati meae sil oppro- 
brio, si, cum ex ea sim profectus, quae ceteris gentibus imperare 
consuerit, potius barbarorum quam illius more fungar. Itaque, quae 
huic volebat, scripta tradidit. 

Quibus cognitis rex tantum auetoritate eius motus est, ut et Tis- IV 
saphernem hostem iudicarit et Lacedaemonios hello persequi iusserit 
et ei permiserit, quem vellet, eligere ad dispensandam peeuniam. Id 
arbitrium Conon negavit sui esse consilii sed ipsius, qui optime suos 
nosse deberet; sed se suadere, Pharnabazo id negotii daret. Hinc 2 
magnis muneribus donatus ad mare est missus, ut Cypriis et Phoe- 
nieibus ceterisque maritimis civitatibus navis longas imperaret clas- 
semque,qua proxima aestate mare tueri posset, compararet dato adiu- 
tore Pharnabazo, sicut ipse voluerat. Id ut Lacedaemoniis est nun- 3 
tiatum, non sine cura rem administrant, quod maius bellum immi- 
nere arbitrabantur, quam si cum barbaro solum contenderent. Nam 
ducem fortem prudentem regis opibus praefuturum ac secum dimi- 
caturum videbant, quem neque consilio neque copiis superare pos- 
sent. Hac mente magnam contrahunt classem, proficiseuntur Pisan- 4 
dro duce. Hos Conon apud Cnidum adortus magno proelio fugat, 
multas navis capit, complures deprimit. Qua victoria non solum 

111,1. officium: το καθήκον. — id arbitrium: hierüber zu ent- 

§.2. qui seeundum — tenebat: scheiden. — ipsius : des Königs 

übers, 'der als zweiter nach dem selbst. — deberet: είκος. 

Könige herrschte 1 . — sine hoc: eil- ß• 2 - maritimus: επι&αλαοοιος, 

χ ω ς. την παρα&αλαοοίαν οίκων. — pro- 

Sq „„„„„ js> ' ^o, xima: εηιένοα. — tueri: άμ,ύνεο&οα. 

.6. agere: οιαποαττεοναι. — ve- >&. ,c. j * 

nerari- ποοβκννϊΐν Die an sich ~" c( >mparare: α&ροιζειν. — dato 

UiZhllilnZ 9 ! >f i £ < 1 adiutore: vgl. die IV, 2, 4 aus Thu- 

lacherliche Angabe des Nepos quod -,.ι r-u ± xxr λ 

ng. Uli vocant 'bleibt weg.- edere c ^ de * ™^*\* Wendung. 

mandata Ιντέλλεα»™. § : \^mimstrant: προσεχειν, προσ- 

, ν,ει,οϋΌίΐ, oioiKüLV. — quam si cum: 

§.4. habere: προονεμειν. — op- % nQ0 - g . contenderent bleibt weg. 

probrwest £ nwidiozov εοτι.— fun- Dann fortzufahren mit ατε. 

gar: ααολονΟ'ειν. — scripta: activ. §. 4. hac mente: 'dies bedenkend/ 

IV, 1. iudicarit: άποφαίνεαϋ'αι. — deprimere: καταδνειν. 

3 * 



36 X. DION. 

Athcnae sed etiam cuncta Graecia, quae sub Lacedaemoniorum Πίθ- 
ο rat imperio, liberata est. Gonon cum parte navium in patriam venit, 
muros dirutos a Lysandro ntrosque et Piraeei et Athenarum refi- 
ciendos curat, pecuniaeque quinquaginta talenta, quae a Pharnabazo 
acceperat, civibus suis donat. 
V Accidit huic, quod ceteris mortalibus, ut inconsideratior in se- 

cunda quam in adversa esset fortuna. Nam elasse Peloponnesiorum 
devicta cum ultum se iniurias patriae putaret,plura concupivit, quam 

2 efficere potuit. Neque tarnen ea non pia et probanda fueruut, quod 
potius patriae opes augeri quam regis maluit. Nam cum magnam 
auctoritatem sibi pugna illa navali, quam apud Cnidum fecerat, con- 
stituisset, non solum inter barbaros sed etiam omnis Graeciae civita- 
tes, clam dare operam coepit, ut loniam et Aeoliam restitueret Atbe- 

3 niensibus. Id cum minus diligenter esset celatum, Tiribazus, qui 
Sardibus praeerat, Cononem evocavit simulans ad regem eum se mit- 
tere velle magna de re. Huius nuntio parens cum venisset, in vincla 

4 coniectus est. In quibus aliquandiu fuit. Inde nonnulli eum ad re- 
gem abductum ibique eum periisse scriptum reliquerunt. Contra ea 
Dinon historicus, cui nos plurimum de Persicis rebus credimus, effu« 
gisse scripsit, illud addubitat, utrum Tiribazo sciente an imprudente 
sit factum. 



X. 

1 Dion Hipparini filius Syracusanus nobili genere natus utraque 
implicatus tyrannide Dionysiorum. Namque ille superior Aristoma- 
cben sororem Dionis habuit in matrimonio, ex qua duos filios Hippa- 
rinum et Nisaeum procreavit totidemque filias nomine Sophrosynen 
et Areten , quarum prior ein Dionysio fllio, eidem cui regnum reliquit, 

2 nuptum dedit, alteram Areten Dioni. Dion autem praeter nobilem 
propinquitatem generosamque maiorum famam multa alia ab natura 
habuit bona, in his ingenium docile come aptum ad artis optimas 
magnam corporis dignitatem, quae non minimum commendat, ma- 
gnas praeterea divitias a patre relictas, quas ipse tyranni muneribus 

§. 5. diruere: -&ατα<$ν.άπ%ειν . — ris nobilitate (λαμπρότης) praecel- 

reßcere: άνοιν,οδομεΐν. lens. — ex qua — 'procreavit: übers. 

V, 1. esset: εχειν προς. — ultum: nach , Xen • Anab. I, 1, 1.— priorem: 

τιμωρεΐσ&αι, μετερχεσ&αι. ° P £v - ~ cui- reliquit: wortlich, 

~ T r ^ oder nimm διαδενεΰ&κι. 

V 2. quod: coq c. Gen. cons. — re- . h > . - ... 

ρ H u Wb ; s 2. praeter: προς. — propinqm- 

stituere : αποχανΊΟταναι. . ° > L > • ι• r 

tas: οικειοτης. — in his: οίον. — 

§. 4. cui: referenti, διεξιεναι, artes: μα&ήματκ. — magnam digni- 

διηγεΐο&ει.— addubitat: Partie. tatem: ενεξία. — quae — commen- 

*r dat: welcher nicht das geringste 

Lob zuTheil wird. — magnas: εξο- 

I, 1. nobili genere natus =. gene- χος, αφ&ονος. — tyranni: παρά. 



X. D10N. 37 

auxerat. Erat intiraus Dionysio priori, neque minus pröpter mores 3 
quam affinitatem. Namque etsi Dionysii crudelitas ei displicebat, ta- 
rnen salvum propter necessitudinem magis etiam suorum causa stu- 
debat. Aderat in magnis rebus, eiusque consilio multum movebatur 
tyrannus, nisi qua in rc maior ipsius cupiditas intercesserat. Lega- 4 
tiones vero onmes, quae essent illustriores, per Dionom administra- 
bantur. Quas quidem illc diügenter obeundo fideliter administrando 
crudelissimum nomen tyranni sua humanitate leniebat. Hunc a Dio- 5 
nysio missum Carthaginienses suspexerunt, ut neminem umquam 
Graeea lingua loquentem magis sint admirati. 

Neque vero baec üionysium fugiebant. Nam quaiito esset sibi II 
ornamento sentiebat. Quo fiebat, ut uni lmic maxime indulgeret ne- 
que eum secus diligeret ac filium, qui quidem, cum Platonem Ta- 2 
rentum venisse fama in Siciliam esset perlata, adulescenti negare non 
potuerit, quin eum accerseret, cum Dion eins audiendi cupiditate tla- 
graret. Dedit ergo huic veniam magnaque eum ambitione Syracusas 
perduxit. Quem Dion adeo admiralus est atque adamavit, ut se ei 3 
totum traderet. Neque vero minus Plato delectatus est Dione. Ita- 
que cum a Dionysio crudeliter violatus esset, quippe quem venum dari 
iussisset, tarnen eodem rediit eiusdem Dionis precibus adductus. 
Interim in morbum incidit Dionysius. Quo cum gravi conflictaretur, 4 
quaesivit a medicis Dion, quemadmodum se baberet, simulque ab iis 
petiit, si forte maiori esset periculo, ut sibi faterentur, nam velle se 
cum eo colloqui de partiendo regno, quod sororis suae filios ex illo 



§.3. erat intimus: diligebatur a διαδίδοται, προαπίπτει. — negare — 

(παρά) D. si quis alius. — ei displi- quin: άντεχειν — ov μη. — cupidi- 

cebat: άχ&εο&αν, προσηρονειν. — täte flagraret : &ανμαΰίως πως δια- 

aderat in: μετεΐναι. — qua in re: γ.εΐοΟ'αι προς, οπονδάξειν περί. für 

τι. — intercesserat: κωλνειν. audiendi ist dann das entsprechende 

§.4. administrare : διοικεΐν. — Verbalsubstantiv zu nehmen. 

quas quidem rell.: και, diu το. — §• 3 • se totum traderet : unter zn- 

obeundo, administrando: durch das derem auszudrucken durch απαρ- 

eine προβέχειν wiederzugeben. — ™α&αί τίνος. — Das folgende ist 

lenire: παραιτειΰδαι, μαλάοαειν. durch Gen • cons - mit dem vorher- 

S. 5. suspexerunt: &yaa&*i. füge g ehe "den zu verbinden - violatus 

hinzu 'so sehr.' - Graeea -loquen- e *? et: n ™ m WW*»™ ™> auf 

fem• s VIT 2 1 Dionys. bezogen. — quippe quem: 

' •' ατε c. Partie. — precibus adductus : 

II, 1. nam— sentiebat: durch Par- ζϊαιτεΐν. 

tic. mit dem vorhergehenden zu ver- §. 4. guo cum — conflictaretur: 

binden.— esset ornamento: λαμ- nach Plutarch auszudrücken: als er 

πρννεΰ&αί (med.) τινι. Demnächst onne Hoffnung auf Leben zu sein 

mit ωατε fortzufahren. — indulgere: (άβιοάτως ϊχειν) schien. — petiit: 

προβέχειν. — diligere : οτέργειν, προοδεϊϋ&αι. simul kann dennoch 

nicht φιλείν. in 1, 3 dagegen lässt übersetzt werden. — maiori — pe- 

sich das anzunehmende diligebatur r i cu i 0: ' s i c h gefährlicher (imyttvdv- 

durch αγαπάν ausdrücken. vog ) befände'. — velle se — colloqui: 

§.2. die Verbindung (qui quidem) zur Verbindung mit dem vorherge- 

ist durch ovv herzustellen, η φήμη henden nimm Part. Fut. — quod — 



38 X. DION. 

5 natos partem regni putabat debere habere. Id medici non tacuerunt 
et ad Dionysium filium sermonem rettulerunt. Quo ille commotus, ne 
agendi esset Dioni potestas, patri soporem medicos dare coegit. Hoc 
aeger sumpto sopitus diem obiit supremum. 

III Tale initium fuit Dionis et Dionysü simultatis eaque multis rebus 
aucta est. Sed tarnen primis temporibus aliquandiu simulata inter 
eos amicitia mansit. Cum Dion non desisteret obsecrare Dionysium, 
ut Platonem Athenis arcesseret et eius consilüs uteretur, ille, qui in 

2 aliqua re vellet patrem imitari, morem ei gessit. Eodemque tempore 
Philistum historicum Syracusas reduxit hominem amicum non magis 
tyranno quam tyrannis. Sed de hoc in eo libro plura sunt exposita, 

3 qui de historicis Graecis conscriptus est. Plato autem tantum apud 
Dionysium auctoritate potuit valuitque eloquentia, ut ei persuaserit 
tyranniclis facere finem libertatemque reddere Syracusanis. Α qua 
voluntate Philisti consilio deterritus aliquanto crudelior esse coepit. 

IV Qui quidem cum a Dione se superari videret ingenio auctoritate 
amore populi verens, ne, si eum secum habere!, aliquam occasionem 
sui daret opprimendi, navem ei triremem dedit, quaCorinthum deve- 
heretur, ostendens se id utriusque facere causa, ne, cum inter se ti- 
merent, alteruter alterum praeoccuparet. Id cum factum multi indi- 
gnarentur, magnaeque esset invidiae tyranno, Dionysius omnia, quae 

2 moveri poterant, Dionis in na vis imposuit ad eumque misit. Sic enim 
existimari volebat id se non odio hominis sed suae salutis fecisse 

3 causa. Postea vero quam audivit eum in Peloponneso manum com- 
parare sibique bellum facere conari, Areten Dionis uxorem alii nu- 

putabat: dieser Satz enthält ein Ur- tyr. quam tyr.: τνράννοις φίλος — " 

theil des Nepos, und ist als selb- φιλοτύραννος. — sunt exposita: 

ständiger Hauptsatz zu behandeln: habe ich erzählt. — [conscriptus est: 

denn er hielt es für billig u. s.w. — εκδιδόναι. 

partem habere: μεταλαγχάνειν. §. 3. va luitque: διαπράττεα&αι. 

§. 5. Id: die Rede; dann bleibt _ facere finem: vgl. VJII, 1, 2. VI, 

sermonem im folgenden weg. Aus- 3 ? i. _ deterritus: άποτρέπειν. — 

serdem istPartic. Constr. anzuwen- esse coe pit : εαυτόν παρέχειν. 

den.- rettulerunt: αναφέρεινπρος. γγ χ m Μ _ 

neagendi- potestas: um dem Dio » * _ J ■ b{ 

die gunstige Gelegenheit zu nehmen . ■,. .. Λ . ΊΎ 

, •> te ~ s • τίϊ•• £••λ — sui opprimendi: ihm die Herr- 

(«yatpe^seinePIane auszufahren. h f z f nehmen {naQaiQst ^ ml 

- soporem: φαρμακον νπνωτψν _ ostendens: ίνδ ^ννα^αΙ Ueber 

— sumpto: καταπινειν. — diem obut: ,. ν» •±_ λ » λ c ι 
VIT 10 Constr. des Acc. c. Inf. vgl. 

Hl/l: Tale -fuit: solchen An- praef.l.-cum «meren«: Gen.cons. 

r ', , , • 7j «ν ' — praeoccuparet: in der Unterwer- 

fang hatte. — simultas: διάφορα. — £ t 1 ' \ „. ι •• 

,. & ,• / > - ί λ. fang (-καταλύει ν) zuvorkäme. 

aliquandiu: μέχρι τέως. — simulata toV ; 

— mansit: sie bewahrten scheinbar §• 2 • indignarentur : δνβχεραίνειν, 
(νποκρίνεο&αι) die Freundschaft.— δνοαρεοτειν. Dann fortzufahren mit 
obsecrare: jede Bitte bitten.— in εηιτιμαν. — quae — poterant : τα 
aliqua re: κατά τί γε. — vellet— ^vnla. Vgl. II, 2, 8. — existimari: 
imitari: Part. Fut. προοποιεΪ6$αι ως κτλ. — causa: 

§. 2. reduxit: füge hinzu 'aus der νηερ. 
Verbannung.' κατάγειν. — amicum §. 3. facere conari: Paru Fut. — - 



\ DION. 



39 



ptuni dedit filiumque eins sie educari iussit, ut indulgcndo turpissimis 
imbueretur nipidilatibus. Nam puero, priusquam pubes esset, scorta 4 
adducebanlur, vino epulisque obruebatür, neque ullum tempus sobrio 
relinquebatur. Is usque eo vitae staturo commutatum ferre non potuit, 5 
postquam in patriam rediit pater (namque appositi erant custodes, 
qui eum a pristino victu deducerent), ut se de superiore parte aedium 
deiecerit atque ita interierit. Sed illuc revertor. 

Postquam Corinthum pervenit Dion et eodem perfugit Heracli- V 
des ab eodem expulsus Dionysio, qui praefeetus fuerat equitum, omni 
ratione bellum comparare coeperunt. Sed non multum proficiebant, 2 
quod multorum annorum tyrannus magnarum opum putabatur. Quam 
ob causam pauci ad societatem periculi perducebantur. Sed Dion 3 
fretus non tarn suis copiis quam odio tyranni maximo animo duabus 
onerariis navibus quinquaginta annorum Imperium munitum quin- 
gentis longis navibus decem equitum centumque peditum milibus pro- 
fectus oppugnatum, quod omnibus gentibus admirabile est visum, 
adeo facile perculit, ut post diem tertium, quam Siciliam attigerat, 
Syracusas introierit. Ex quo intellegi potest nulluni esse Imperium 
tutum nisi benivolentia munitum. Eo tempore aberat Dionysius et in 4 
ltalia classem opperiebatur adversariorum ratus neminem sine ma- 
gnis copiis ad se venturum. Quae res eum fefellit. Nam Dion iis 5 
ipsis, qui sub adversarii fuerant potestate, regios Spiritus repressit 
totiusque eius partis Siciliae potitus est, quae sub Dionysii fuerat po- 
testate, parique modo urbis Syracusarum praeter arcem et insulam 
adiunetam oppido, eoque rem perduxit, ut talibus pactionibus pacem 6 



indulgendo : άμελειν (passiv). — im- 
bueretur: ηαταδνειν. 

§. 4. priusquam — esset: noch 
nicht mannbar, άνδρονο&αι (pass.) 
Part. — epulisque: ΰΐτα. — obrue- 
batür : εμηιπλάναι. — neque relin- 
quebatur: so dass die Zeit zum mas- 
sig sein nicht übrig blieb (εκλεί- 

TIBLV). 

§. 5. vitae st. commutatum: die 
Umänderung (μεταβολή) der Le- 
bensweise. — postquam rediit. nach 
der Rückkehr. — appositi erant: 
εηιτάΰΰειν. — qui — deducerent: 
μεταλαμβάνει. Part. Fut. — supe- 
rior pars aedium: το τέγος. — deie- 
cerit: füge hinzu ' auf den Kopf.' — 
interire: διαφ&είρεο&αι. — illuc: 
'zum obigen.' 

V, 1. praefeetus equitum: ίτιτιαρ- 
χειν. — omni ratione coeperunt: πά- 
üt} φιλοτιμία φερεα^αι προς τι. vgl. 
Ιίΐ, 1, 4. 

$.2. proficiebant: 'hierin.' προ- 



•Λοπτεινεπί τινι. — tyrannus: durch 
das Verbum auszudrücken. — ma- 
gnarum opum: dass er an Geld und 
Macht Ueberfluss habe. 

§.3. odio: füge hinzu 'der be- 
herrschten.' — oner. navibus: φορ- 
τηγικον πλοΐον. Gleich dahinter ist 
profectus (εηπλεω) zu stellen. — op- 
pugnatum : κατα/Ιυειν. — percellere: 
ν,αταβάλλειν. — post d. tertium: τρι- 
ταίος μετά (nach der Landung auf 
Sic). 

§. 4. ad se venturum: άντιτάττε- 
oftai. — adversariorum gehört zu 
classem, 

§. 5. iis ipsis: durch eben die. — 
sub — potestate: νποτάοαειν. — Spi- 
ritus repressit: το φρόνημα ανοτέλ- 
λειν. — adiunetam: προτείνειν (in- 
trans.) 

§. 6. eoque rem perduxit: und 
setzte es zuletzt durch. — talibus 
pactionibus: εφ' ω τε. folgen Acc. 



40 



X. DION. 



tyrannus facere vellet: Siciliam Dion obtineret, italiam Dionysius, 
Syracusas Apollocrates, cui maximam fidem uni habebat Dion. 
VI Has tarn prosperas tamque inopinatas res consecuta est subita 

conimutatio, quod fortuna sua mobilitate, quem paullo ante extulerat, 

2 demergere est adorta. Primum in filio, de quo commemoravi supra, 
suam vim exercuit. Nam cum uxorem reduxisset, quae alii fuerat 
tradita, filiumque vellet revocare ad virtutem a perdita luxuria, acce- 

3 pit gravissimum parens vulnus morte filii. Deinde orta dissensio est 
inter eum etHeraclidem. Qui, quia principatum non concedebat, fa- 
ctionem comparavit. Neque is minus valebat apud optimates, quorum 
consensu praeerat classi, cum Dion exercitum pedestrem teneret. 

4 Non tulit hoc animo aequo Dion et versum illum Homeri rettulit ex 
secunda rhapsodia, in quo haec sententia est, non posse bene geri 
rem publicam multorum imperiis. Quod dictum magna invidia con- 
secuta est. Namque aperuisse videbatur omnia in sua potestate esse 

5 velle. Hanc ille non lenire obsequio sed acerbitate opprimere stu- 
duit Heraclidemque, cum Syracusas venisset, interficiundum curavit. 

VII Quod factum omnibus maximum timorem iniecit. Nemo enim 
illo interfecto se tutum putabat. Ille autem adversario remoto licen- 
tius eorum bona, quos sciebat adversus se sensisse, militibus disperti- 

2 vit. Quibus divisis, cum cotidiani maximi fierent sumptus, celeriter 
pecunia deesse coepit, neque, quo manus porrigeret, suppetebat nisi 
in amicorum possessiones. Id eiusmocli erat, ut, cum milites recon- 

3 ciliasset, amitteret optimates. Quarum rerum cura frangebatur et 
insuetus male audiendi non animo aequo ferebat de se ab iis male 



c. Inf. — Sic. D. obtineret: dass 
S. dem D. gehören solle, u. s. w. 

VI, 1. prosperas res: προτέρημα. 
Dazu tarn inopinatas als adverbiale 
Bestimmung. — consecuta est: περι- 
λαμβάνειν. — sua mobilitate: ενμε- 
τάβολος praedicativ. — est adorta: 
γίγνεσθαι περί τι. 

%. 2. vim exercuit: εμπειρίαν λαμ- 
βάνειν. — reduxisset : άναλαμβά- 
νειν. — revocare: επανορ&ονν προς. 
— perdita: καατ' νπερβολην . — ac- 
cepit vulnus: λνπεΐν. — parens: er 
als Vater. 

§. 3. factionem comparavit : ατα- 
οιάξειν προς τίνα. Mit dem Partie, 
fortzufahren. — optimates: oi χρη- 
στοί. 

§. 4. rettulit: εν,ψερειν. — ex sec. 
rhapsodia: die Homerischen Rha- 
psodien werden nie durch Ordinal- 
zahlen, sondern durch die Buchsta- 
bennamen nach der Reihenfolge des 
Alphabets bezeichnet (daher es eine 
ραιρφδία ζ' nicht giebt). — in quo 



— est: οτι. — non posse — imperiis: 
Hom, Β 204: ονκ αγα&ον πολνν,οι- 
ρανίη, εις κοίρανος έστω.— dictum: 
απόφθεγμα. — aperuisse: άποφαί- 
νειν. 

%. 5. obsequium: επιείκεια. — le- 
nire: s. oben 1, 4. — acerbitate: πι- 
%ρώς. 

VII, 1. Der zweite Satz ist in der 
Constr. des Gen. cons. dem erste- 
ren als seinem Nachsatz vorauszu- 
nehmen. — licentius: αν&αδώς. 

§. 2. neque — suppetebat : und er 
hatte nicht die Hände auszustrek- 
ken. — possessio: ουσία. — Id eius- 
modi erat: übersetze Obgleich es 
gefährlich (επισφαλές) war, mit den 
Soldaten versöhnt den Optimaten 
entfremdet zu werden. ' 

§. 3. frangebatur: mit gleicher 
Metapher wird im Gr. κατακλαω 
gebraucht. Sonst lässt sich über- 
setzen 'er gerieth hierüber in die 
grösste Besorgniss. ' — de se male 
existimari : nimm διαβάλλειν. — 



Χ, ΟΙΟΝ 41 

existimari, quorum paullo ante in coelum fuerat elatus laudibus. Vnl- 
gus autem offensa in eum militum voluntate liberius loqnebatnr et 
tyrannmn non ferendum dictitabat. 

Haec ille intuens cum quemadmodum sedaret nesciret et quor-VM 
sinn evaderent linieret, Callicrates quidam civis Alheniensis, qui si- 
ninl cum eo ex Peloponneso in Siciliam venerat, homo et calüdus et 
ad fraudem acutus sine ulla religione ac fide adit ad Dionem et ait: 
eum magno in periculo esse propter offensionem populi et odium mi- 2 
litum, quod nullo modo evitare posset, nisi alicui suorum negotium 
daret, qui se simularet illi inimicum; quem si invenisset idoneum, 
faeile omnium animos cogniturum adversariosque sublaturum, quod 
inimici eius dissidentis suos sensus aperturi forent. Tali consilio pro- 3 
bato excepit has partes ipse Callicrates et se armat imprudentia Dio- 
nis. Ad eum interficiundum socios conquirit, adversarios eius con- 
venit, coniuratione confirmat. Res multis conseiis, quae gereretur, 4 
elata defertnr ad Aristomachen sororem Dionis uxoremque Areten. 
Illae timore perterritae conveniunt, cuius de periculo timebant. At 
ille negat a Callicrate fieri sibi insidias, sed illa, qnae agerentur, fieri 
praeeepto suo. Mulieres nihilo setius Callicratem in aedem Proser- 5 
pinae dedueunt ac iurare cogunt nihil ab illo periculi fore Dioni. Ille 
hac religione non modo non est deterritus, sed ad maturandum con- 
citatus est verens, ne prius consilium aperiretur suum, quam conata 
perfecisset. 

Hac mente proximo die festo, cum a conventu se remotum Dion IX 
domi teneret atque in conclavi edito reeubuisset, conseiis facinoris 
loca munitiora oppidi tradit, domum custodiis saepit, a foribus, qui 
non discedant, certos praeficit. Navem triremem armatis ornat Phi- 2 
lostratoque fratri suo tradit eamque in portu agitari iubet, ut si exer- 

laudibus: Partie. — offensa volun- §.4. de periculo: 'dass er nicht 

täte: άλλοτρίως εχευν, διακεΐαΰ-αι. in Gefahr geriethe. '— sed illa fieri: 

— dictitabat: άποφαίνειν. 'da (ώς) jener das, was er thäte, 
VIII, 1. quemadmodum: πώς χρη. aufsein Geheiss vollende.' 

— sedaret: καταπραννειν. Füge §.5. nihilo setius: ov μην αλλά. 
hinzu (= haec) 'den Aufruhr, die ονδεν ήττον würde hier unpassend 
gereizte Stimmung. ' — acutus: πα- sein. — hac religione: durch einen 
νονργος. — sine ulla — fide: νπερ- solchen Schwur. — ad maturandum: 
φρονών των &είων. απενδειν το έργον. — cons. aperire- 

$. 2. offensio populi: ή προς τον tur: τά δεδογμένα εν,φέρειν. 

δήμον γεγοννία άπέχ&εια. — qui IX, 1. proximo die festo: als am 

simularet : προοποιεΐβ&αι (Feind- folgenden Tage ein Fest gefeiert 

schaft gegen ihn). — sublaturum: (αγειν) wurde. — conventus : πανή- 

επαναιρεΐν, vgl. VII, 10, 1. — dissi- γνρις oder πανηγυρισμός. — remo- 

dens: οταοιώδης. tum: durch άφεοτάναι auszudrük- 

§. 3. tali c. probato: als dies ge- ken. — se teneret: ν.α&έζεβΟ'αι, 'auf 

fiel. — excepit has partes: το 6 χήμα einer κλίνη im höher gelegenen 

νποκρίνεβΛΪαι. — et se armat: Par- Theile des Hauses'. — locamuni- 

tic. — imprudentia : άφνλαξία. — tiora: τα. όχνρώτερα. — saepit: πε- 

socios: nimm βνλλαμ,βάνειν. — con- ρικλείειν, εν κύκλω περι&εΐναι. 

firmat: πίΰτιν εμποιεϊν τινι. §. 2. ornat: nimm εμβνβάξειν, — 



42 X. DION. 

3 cere remiges vellet, cogitans, si forte consiliis obstitisset fortuna, ut 
haberet, qua fugeret ad salutem. Suorum autem e numero Zacyn- 
thios adulescentes quosdam eligit cum audacissimos tum viribus maxi- 
mis hisque dat negotium, ad Dionem eant inermes, sie ut conveniendi 
eius gratia viderentur venire. Hi propter notitiam sunt intromissi. 

4 At illi, ut limen eius intrarunt, foribus obseratis in lecto cubantem 

5 invadunt colligant. Fit strepitus, adeo ut exaudiri posset foris. Hie, 
sicut ante saepe dictum est, quam invisa sit singularis potentia et 
miseranda vita, qui se inetui quam amari malunt, cuivis facile intel- 

6 lectu fuit. Namque Uli ipsi custodes, si propria fuissent voluntate, 
foribus effractis servare eum potuissent, quod illi inermes telum fo- 
ris flagitantes vivum tenebant. Cui cum suecurreret nemo, Lyco qui- 
dam Syracusanus per fenestras gladium dedit, quoDion interfectus est. 

X Confecta caede, cum multitudo visendi gratia introisset, non- 

nulii ab inseiis pro noxiis coneiduntur. Nam celeri rumore düato 
Dioni vim adlatam multi coneurrerant, quibus tale facinus displice- 
bat. Hi falsa suspicione dueti immerentis ut sceleratos oeeidunt. 

2 Huius de morte ut palam factum est, mirabiliter vulgi mutata est vo- 
luntas. Nam qui vivum eum tyrannum vocitarant, eidem liberatorem 
patriae tyrannique expulsorem praedicabant. Sic subito misericordia 
odio successerat, ut eum suo sanguine ab Acberunte, si possent, cu- 

3 perent redimere. Itaque in urbe celeberrimo loco elatus publice se- 
pulcri monumento donatus est. Diem obiit circiter annos quinga- 
ginta quinque natus quartum post annum, quam ex Peloponneso in 
Siciliam redierat. 

eam agitari: παραπλειν. — ut ha- X, 1. visendi gratia; επϊ &εα. — 

beret: kann wegleiben, wenn cogi- inlroire: είβρεΐν. — celeri c=a cele- 

tans prägnanter übersetzt wird. rius. — dilato: διαδιδόναι, οικτρέ- 

§. 3. hisque: bleibt weg. — sie ut %ειν. — vim allatam: auf gewalt- 

viderentur venire: als ob sie zufäl- thätige Weise ums Leben gekom- 

lig kämen. — conveniendi eius gratia: men sei. — displicebat: nimm άπο- 

έπί χάριτι. ώς άΰπαοόμενοι αντόν. δοκιμάζειν, vgl. 4, 2. dueti: παρο- 

§. 4. ut limen eius intrarunt: άμα ζννειν. 

τω. Dieser Satz ist mit dem vor- §. 2. mirabiliter : άμ,ήχανον ooov. 

hergehenden zu verbinden. — obse- voluntas: δίά&εαι.ς. — vocitarant: 

ratis: άποφράττειν. άποφαίνειν. — liberator und expul- 

§.5. singularis potentia: τνραν- sor : Partie. — misericordia od. suc- 

νίς. — metui: ορρωδεΐν. — facile: cesserat: der Hass schlug in Mit- 

ενμαρής. leid um (μ,ε&εοτάναι). — suo san- 

§. 6. si propria fuissent volun- guine: sich selbst todtend (χ,ατα- 

tate: wenn sie gewollt hätten so viel χρήοαΰ&αι). — redimere: μεταπεμ- 

an ihnen war. — effractis: εκκο- ■πεοΟ'αι. 

πτειν. — inermis: γυμνός. — fene- §. 3. sepulcri monumentum: οτηλη 

strae: η Φνρίς. — dedit: όρέγειν, επιτύμβιος. — quam redierat: vgl. 

Praes. zu III, 3, 3. 



XI. [PHICRATES. 43 

XL 

Iphicrates Athenrensis non tarn magnitudine reruni geslarum 1 
quam disciplina militari nobilitatus est. Fuit cnim talis dux, ut non 
solum aetatis suae cum primis compararctur, sed ne de maioribus 
natu quidem quisquam anteponeretur. Multum vcro in bello est 2 
versatus, saepe exercitibus praefuit, nusquam culpa male rem gessit, 
semper consilio vicit, tantumque eo valuit, ut multa in re militari 
partim nova attulerit, partim meliora fecerit. Namque ille pedestria 3 
arma mutavit, — cum ante illum imperatorem maximis clupeis bre- 
vibus bastis minutis gladiis uterentur, ille e contrario peltam pro 4 
parma fecit, a quo postea peltastae pedites appellantur, ut ad motus 
concursusque essent leviores, hastae modum duplicavit, gladios 
longiores fecit — •, item genus loricarum, et pro sertis atque aeneis 
linteas dedit. Quo facto expeditiores milites reddidit. Nam pon- 
dere detracto, quod aeque corpus tegeret et leve esset, curavit. 

Bellum cum Threcibus gessit, Seuthem socium Atheniensium in II 
regnum restituit. Apud Corinthum tanta severitate exercitui prae- 
fuit, ut nullae umquam in Graecia neque exercitatiores copiae neque 
magis dicto audientes fuerint cluci, in eamque consuetudinem adduxit, 
ut, cum proelii signum ab imperatore esset datum, sine ducis opera 2 
sie ordinatae consisterent, ut singuli ab peritissimo imperatore dispo- 
siti viderentur. Hoc exercitu moram Lacedaemoniorum interfecit. 3 
Quod maxime tota celebratum est Graecia. Iterum eodem bello 

XI zu sein. Es waren Panzer, bei de- 

I, 1. magnitudine: λαμπρότης. - ne ? <* ie Metallplatten nicht einzeln 

disziplinar -ευταξία. ~ nobil est.: auf / en Ledergrund aufgesteppt 

>«, r . „ ,. sondern aneinandergereiht u. durch 

ενδοκιμειν. -quisquam: negativ. metaIlene Fäden 6 der Ri mit 

$. 2, est vers. und praefuit wer- , , j & 
* .-, τ, x . , r ! , .. einander verbunden waren: im 
den Partie. — culpa: so viel an ihm ~ , , . ,, . , „ ,' •, 
, f •* j. ± Grunde also nicht viel verschieden 
lag. — semper — eo valuit : stets -, « > , _ «, , Ά 
aber ragte er an Einsicht in dem von ^ en ?«*«**<? λεπιδωτοι^ oder 
Grade hervor. - in re militari: ψολιδωτοι. - expeditiores: ευκινη- 
ι ι • ui. u.' j. j •• 1 ± tos. — nam pondere — curavit: in- 
kann gleich bestimmter ausgedruckt j 3 £. . ., • •, A 
j fe > ο, 1 ' dem er das Gewicht vermindernd 
werden περί τον κα&οπλισμον. — „„„ι • h Λα - Becken des Körners 
nova attulerit: επινοεΐΰ&αι. — me- zugleich das Recken ües ivorpers 
ι•/••*» χ ; - * und das Leichtsein bezweckte (οτο- 
liora fecerit: επι το κρειττον διορ- > r a y 

§. 3. cum ante illum: hier mag im II, 1. in r. restituit: πάλιν %α.τα- 

Gr. ein selbständiger Satz mit γαρ οτήσαι (zum König). — severitas : 

beginnen. — brevibus: σνοτέλλειν. βαρντης. — audientes: νπακονειν. 

§. 4. appellantur : μετονομάζειν. πειθαρχικός. — in consuetudinem 

— modum duplicare: διπλάαιόν τι adducere: αννε&ίζειν. — 

καταΰκενάζειν. — loricarum: da- §.2. esset datum: αιρειν. — sie 

nach nimm dedit (μεταδιδόναι), 'in- ordinatae: gut geordnet. — ut sin 

dem er statt u. s. w. einführte (κα- guli — viderentur: wie als ob sie 

ταδεΐξαι). 1 — pro sertis: für loricae einzeln aufgestellt wären. 

sertae scheint kein genau entspre- §. 3. moram: μόρα. — celebratum 

chender Gr. Ausdruck vorhanden est: αποδοχής άξιονΰ&αι. 



44 ΧΠ. CHABRIAS. 

omnis copias eorum fiigavit. Quo facto magnam adeptus est gloriam. 

4 Cum Artaxerxes Aegyptio regi bellum inferre voluit, Iphicratem ab 
Atheniensibus ducem petivit, quem praeficeret exercitui conducticio, 
cuius numerus duodecim milium fuit. Quem quiclem sie omni disciplina 
militari erudivit, ut, quemadmodum quondam Fabiani milites Romani 
appellati sunt, siclphicratenses apudGraecos in summa laude fuerint. 

5 Idem subsidio Lacedaemoniis profectus Epaminondae retardavit im- 
petus. Nam nisi eins adventus appropinquasset, non prius Thebani 
Sparta abscessissent, quam captam incendio delessent. 

III Fuit autem et animo magno et corpore imperatoriaque forma, 

2 ut ipso adspectu cuivis iniceret admirationem sui, sed in labore nimis 
remissus parumque patiens, ut Theopompus memoriae prodidit, bo- 
nus vero civis fideque magna. Quod cum in aliis rebus declaravit 
tum maxime inAmyntae Macedonis liberis tuendis. NamqueEurydice 
mater Perdiccae et Philippi cum his duobus pueris Amynta mortuo 

3 ad Iphicratem confugit eiusque opibus defensa est. Vixit ad sene- 
ctutem placatis in se suorum civium animis. Causam capitis semel 
dixit hello sociali simul cum Timotheo eoque iudicio est absolutus. 

4 Menesthea filium reliquit ex Thressa natum Goti regis filia. Is cum 
interrogaretur, utrum pluris patrem matremne faceret, matrem in- 
quit. Id cum omnibus mirum videretur, at ille meriio inquit facto. 
Nam pater, quantum in se fuit, Threcem me genuü, contra ea maier 
Atheniensem. 



XII. 

1 ChabriasAtheniensis. Hie quoque in summis habitus est dueibus 
resque multas memoria dignas gessit. Sed ex his elucet maxime in- : 
ventum eius in proelio, quod apud Thebas fecit, cum Boeotiis subsidio 

2 venisset. Namque in eo victoria fidentem summum ducem Agesilaum 



§. 4. petivit: παραιτεϊβ&αι. — ex. §. 4. utrum — faceret: wen von 

condueticius : το ζενικόν. — discipl. beiden er vorzöge, den Vater oder 

militaris: ατρατηγίκή παιδεία. die Mutter. — merito: füge im Gr. 

5. retardavit: διακωλνειν. — γέ hinzu; facio bleibt weg. 



XII. 



adventus: nimm παραγίγνεβ&αί. 

III, 1. imperatoria forma: οτρα- 

τηγικος την φνσιν. Ι, 1. s. zu II, 1, 1. — hie quoque: 

§.2. patiens: καρτερικός. — de- ε&ανμάοΰ-η επ' ανδρεία ytal στρατη- 
claravit : άποφαίνειν , μαρτνρίαν yiKT} αννεβει sagt ein Gr. Schrift 
παρεχεβ&αί τίνος. — tuendis: επι- stelier vom Chabrias. — sed ex his 
τρο^ευειν. — eiusque — defensa est: — elucet: aber das glänzendste hier- 
erlangte Sicherheit durch ihn. von ist seine Kriegslist in der 

§. 3. placatis animis: im Genüsse Schlacht bei Theben. 

(άπολανειν) des Wohlwollens. — §.2. Uebersetze: 'denn als der 

dixit: νπομενειν. Partie. berühmte Feldherr Agesilaus schon 



XU. CHABRIAS. 45 

fugatis iain ab co conductieiis calervis reliquam phalangem loco 
vetuil cedere obnixoque genu scuto proiecta hasta impetum exeipere 
hostium docuit. Id novuiii Agesilaus contuens progredi »on est 
ausus suosque iam iueurrenlis tiiba revocavit. Hoc usque eo tota 3 
Graecia fama ceiebratum est, ut illo statu Chabrias sibi statuam iieri 
volueril, quac publice ei ab Atbeuieusibus in i'oro constituta est. Ex 
quo factum est, ut postea alhletae ceterique artiiiees iis statibus in 
Statuts poneudis uterentur, quibus victoriam essent adepti. 

Chabrias autem multa in Europa bella administravit, cum dux II 
Atheniensium esset, in Aegypto sua sponte gessit. Nam Nectenebin 
adiutum profectus regnum ei constituit. Fecit idem Cypri sed pu- 2 
blice ab Athenieusibus Evagorae adiutor datus, neque prius inde dis- 
cessit, quam totam insulam bello devinceret. Qua ex re Athenienses 
magnam gloriam sunt adepü. Interim bellum inter Aegyptios et 3 
Persas conflatum est Athenienses cum Artaxerxe societatern habe- 
bant, Lacedaemonii cum Aegyptiis, a quibus magnas praedas Agesi- 
laus rex eorum faciebat. Id intuens Chabrias, cum in re nulla 
Agesilao cederet, sua sponte eos adiutum profectus Aegyptiae classi 
praefuit, pedestribus copiis Agesilaus. 

Tum praefecti regis Persae legatos miserunt Athenas questum, III 
quod Chabrias adversum regem bellum gereret cum Aegyptiis. Athe- 
nienses diem certam Chabriae praestituerunt, quam ante domum nisi 
redisset, capitis se illum damnaturos denuntiarunt. Hoc ille nuntio 
Athenas rediit neque ibi diutius est moratus, quam fuit necesse. Non 2 
enim libenter erat ante oculos suorum civium , quod et vivebat laute 
et indulgebat sibi liberalius, quam ut invidiam vulgi posset effugere. 
Est enim hoc commune Vitium in magnis liberisque civitatibus, ut 3 



seine (des Chabrias) Söldner in die hatte wohl Nepos irgend ein grie- 
Flucht geschlagen hatte und des- chisches Wort für 'Bildhauer ' ge- 
halb mit Bestimmtheit (σφόδρα) dem setzt. 

Siege entgegensah, so u. s. w.' — II, 1. administravit: διοικειν. — 

loco cedere: την τάξιν μεταβάλλειν. sua sponte: κ«^' αντόν. 

— obnixoque: προ6ερείδε6&αι. — §. 2. discessit: άπαλλάττεο&αι 
genu: εις γ. — id novum contuens: Partie. 

bestürzt über das neue der Sache. §. 3. conflatum est: εκκαίειν. — 

— ineurrentis: προεκτρέχειν. — tu- praedas facere: λεηλατειν , λείαν 
ba revocavit: er gab mit der Trom- κγειν,βνρειν. — cedere: ενδεα είναι. 
f)ete das Zeichen zur Rückkehr , το HI ? 1. diem certam praestituerunt: 
αναχλητικον ενδιδοναι. . προ&εϋμέαν ορίζεα&αι. -quam ante 

§.3. ut illo — constituta est: dass —redisset: wenn er εκπρό&εαμος 

Chabrias verlangte, die — Bildsäule würde. — capitis — denuntiarunt: 

sollte in (εχειν) dieser Stellung indem sie ihm den Tod drohten. — 

(όχημα) errichtet werden. — Ex neque: ov μεντοι. 

quo factum est— essent adepti: §• 2 • laute : πολυτελής, Compar. 

Die Worte des Nepos sind an die- oder das Subst. πολυτέλεια anzu- 

ser Stelle arg verderbt und auch wenden.— indulgebat— liberalius: 

so, wie sie oben stehen, noch nicht *° ανειμενον της διαίτης. 

vollständig geheilt. Für athletae §.3. Vitium: πλημμέλεια. — co- 



46 XII. TIMOTHEUS. 

invidia gloriae comes sit, et libenter de iis detrahant, quos eminere 
videant altius, neque animo aequo pauperes alienam opulentium in- 
4 tuuntur fortunam. Itaque Chabrias, quoad ei licebat, plurimum aberat. 
Neque vero solus ille aberat Athenis libenter, sed omnes fere princi- 
pes fecerunt idem, quod tantum se ab invidia putabant futuros, quan- 
tum a conspectu suorum recesserant. Itaque Conon plurimum Cypri 
vixit Ipbicrates in Threcia Timotheus Lesbo Chares Sigeo. Dissimi- 
lis quidem Chares horum et factis et moribus sed tarnen Athenis et 
honoratus et potens. 
IV Chabrias autem periit hello sociali tali modo. Oppugnabant Athe- 

nienses Cbium. Erat in classe Chabrias privatus sed omnis, qui in 
magistratu erant, auctoritate anteibat, eumque magis milites quam 

2 qui praeerant adspiciebant. Quae res ei maturavit mortem. Nam dum 
prinms studet portum intrare, gubernatorem iubet eo dirigere navem, 
ipse sibi perniciei fuit. Cum enim eo penetrasset, ceterae non sunt 
secutae. Quo facto circumfusus hostium concursu cum fortissime pu- 

3 gnaret, navis rostro percussa coepit sidere. Hinc refugere cum pos- 
set, si se in mare deiecisset, quod suberat classis Atheniensium, quae 
exciperet natantis, perire maluit, quam armis abiectis navem relin- 
quere, in qua fuerat vectus. Id ceteri facere noluerunt. Qui nando 
in tutum pervenerunt. At ille praestare honestam mortem existi- 
mans turpi vitae comminus pugnans telis hostium interfectus est. 



XIII. 

1 Timotheus Cononis filius Atheniensis. Hie a patre aeeeptam 
gloriam multis auxit virtutibus. Fuit enim disertus impiger laborio- 

2 sus rei militaris peritus neque minus civitatis regendae. Multa huius 
sunt praeclare facta sed haec maxime illustria : Olynthios et Byzan- 
tios bello subegit, Samum cepit. In quo oppugnando superiori bello 

mes sit: παρακολου&εΐν. — de iis fusus: περικνκλοΰν. — rostrum: 

detrahant: ουοτέλλειν. εμβολον. — percussa: άναρρηγνυναι. 

§. 4. quoad licebat: τό γε ε'ξόν. — — sidere: νποδνειν. 

qu od putabant: Partie. — futuros: §.3. exciperet: aufgenommen ha • 

νιϊνη.να.άηοίλλάττεΰΟ'κι. — recesserant: ben würde. — vectus: compos. — 

εαυτόν άποοτέλλειν. — vixit: hielt noluerunt: Partie. — praestare exi- 

sich anhaltend auf. — honoratus: stimans: προγ,ρίνε6%Ό.ι. — commi- 

ενδόκιμ,ος. nus: εν χειρών νόμω. — telis inter- 

IV, 1. erat in classe: οννεκπλεΐν. f^ctus est: er wurde niedergeschos- 

— privatus = adv. — quam qui — sen • 
quam eos qui. — ■ adspiciebant : πε- 

ριβίεπειν. XIII. 

§.2. maturavit: επιταχυνειν. — 1,1. s. zu II, 1,1.• — impiger: 

intrare: είαηλεΐν. — sibi perniciei πρακτικός. — civit, regendae: xa 

fuit: εαυτόν καταχρήσασ&αι. — pe- πολιτικά, 

netrasset: προελαΰνειν. — circum- §. 2. multa — sunt: Gen. cons. 



MII. TIMOTHEÜS. 47 

Athenienses mille et dueenia talenta consumpserant, id ille sine ulla 
publica impensa populo restituit. Adversus Cotum bella gessit ab 
eoque mille et ducenta talenta praedae in publicum rettulit. Gyzi- 3 
cum obsidione liberavit, Ariobarzani simul cum Agesilao auxilio pro- 
fectus est. Α quo cum Laco pecuniam numeratam accepisset, ille 
civis suos agro atque urbibus augeri maluit quam id sumere, cuius 
partem domum suam ferre posset. Itaque accepil Crithoten et Se- 
stum. 

Idem classi praefectus circumvebens Peloponnesum Laconicen Η 
populatus classem eorum fugavit, Corcyram sub Imperium Athenien- 
sium redegit, sociosque idem adiunxit Epirotas Athamanas Chaonas 
omnisque eas genlis, quae mare illud adiacent. Quo facto Lacedae- 2 
monii de diutina contentione destiterunt et sua sponte Atheniensibus 
imperii maritimi principatum concesserunt pacemque his legibus 
constituerunt , ut Athenienses mari duces essent. Quae victoria tan- 
tae fuit Atticis laetitiae, ut tum primum arae Paci publice sint factae 
eique deae pulvinar sit institutum. Cuius laudis ut memoria maneret, 3 
Timotheo publice statuam in foro posuerunt. Qui honos huic uni 
ante id tempus contigit, ut, cum patri populus statuam posuisset, 
fdio quoque daret. Sic iuxta posita recens filii veterem patris reno- 
vavit memoriam. 

Hie cum esset magno natu et magistratus gerere desisset, bello III 
Athenienses undique premi sunt coepti. Defecerat Samus , descierat 
Hellespontus, Philippus iam tunc Valens Macedo multa moliebatur. 
Cui oppositus Chares cum esset, non satis in eo praesidii putabatur. 
Fit Menestheus praetor füius Iphicratis gener Timothei, et, ut ad bei- 2 
lum proficiscatur, decernitur. Huic in consilium dantur duo usu sa- 

nach illustria fortzufahren mit οτι. §. 3. maneret: nimm διατελεΐν. — 

— Athen, consumpserant: Gen.cons. posuerunt: άνατι&έναι. — huic uni 

— restituit: άποδιδόνοα. — gessit: — tempus: nach Nipperdey's Er- 
Partic. — praedae: aus der Beute, klärung eine Art Graecismus. Ue- 

— rettulit: εΐοφερειν. bers. 4 diesem allein von den vor 
§. 3. Cyzicum: leite den Satz mit ihm •' — ut — populus: 'stelle 'ut 

είτα oder μετά ταντα ein. — libera- populus, cum patri.' — iuxta posita : 

vit: πανειν. Vgl. VIII, 1, 2. — pec. παρατι&εναι. — recens filii: nam- 

numeratam: 'baares Geld.' Dies lich statua. — renovare: ανακαινί- 

ist άργνριον. — ferre: Compos. von £ SLV > ανορ&οϋν. 

αγειν. ΙΠ, 1. hie — natu: als er bereits 

gealtert war. — gerere desisset: εξί- 

II, 1. sociosque: 'zur Bundesge- cxaa&ai. — premi coepti: nimm ηε- 

nossenschaft.' ■ ρηοτάναι- hello wird zum Sub- 

§. 2. diutinus: ανχνός. — conten- jeet gemacht. — moliebatur : πρα- 

tio: φιλονεικια. — imperii — prin- γματενεο&αι. — oppositus — esset: 

cipatum: ή Φαλαοσοκρατία. Dazu άντιοτρατηγειν. — non satis — pu- 

für das folgende das Verb um Ό 1 «- tabatur: 'man glaubte, dass er nicht 

λαββοηρατεΐν. — fuit laetitiae: εις hinlänglichen Schutz gewähre.' 

χαράν προάγεσ&αι. — sint factae: §. 2. proficiscatur : ε'ξέρ%εΰ&αι. — 

άφιδρΰειν. — pulvinar s. institu- decernitur: εδοξε τω δήμω. — con- 

tum: ΐεράν κΚίνην περιοτέλλειν. silium: ανμβονλία. — duo: sc. viri. 



48 ΧΠΙ. TIMOTHEUS. 

pientiaque praestantes, quorum consilio uteretur, pater et socer, 
quod in Ins tanta erat auctoritas, ut magna spes esset per eos amissa 

3 posse recuperari. Hi cum Samum profecti essent et eodem Chares 
illorum adventu cognito cum suis copiis proficisceretur, ne quid ab- 
sente se gestum videretur, accidit, cum ad insulam appropinquarent, 
ut magna tempestas oreretur. Quam evitare duo veteres imperatores 

4 utile arbitrati suam classem suppresserunt. At ille temeraria usus 
ratione non cessit maiorum natu auctoritati et, velut insua manu esset 
fortuna , quo contenderat pervenit, eodemque ut sequerentur ad Ti- 
motheum et Iphicratem nuntium misit. Hinc male re gesta compluri • 
bus amissis navibus eodem, unde erat profectus, se recipit litterasque 
Athenas publice misit sibi proclive fuisse Samum capere, nisi a Ti- 

5 motheo et Ipbicrate desertus esset. Populus acer suspicax ob eamque 
rem mobilis adversarius invidus (etiam potentiae in crimen vocaban- 
tur) domum revocat. Accusantur proditionis. Hoc iudicio damnatur 
Timotheus, lisque eius aestimatur centum talentis. Ille odio ingratae 
civitatis coactus Chalcidem se contulit. 

VI Huius post mortem cum populum iudicii sui paeniteret, multae 

novem partis detraxit et decem talenta Cononem filium eins ad muri 
quandam partem reficiendam iussit dare. In quo fortunae varietas 
est animadversa. Nam quos avus Conon muros ex hostium praeda 
patriae restituerat, eosdem nepos cum summa ignominia familiae ex 

2 sua re familiari reficere coactus est. Timothei autem moderatae sa- 
pientisque vitae cum pleraque possimus proferre testimonia, uno 
erimus contenti, quod ex eofacile conici poterit, quam carus suis 
fuerit. Cum Athenis adulescentulus causam diceret, non solum amici 
privatique hospites ad eurn defendendum convenerunt, sed etiam in 

— quorum — uteretur: kann wegblei- νπόπτως έχων. — mobilis: ενμετά- 
ben. — recuperari: άναλαμβάνει,ν, βόλος. — etiam potentiae : so dass er 
aktiv, posse durch den mod. poten- sogar u. s. w. — revocat: Partie, 
tialis auszudrücken. dann fahre mit allgemein gehalte- 

§. 3. gestum: προχωρεΐν. — ap- nein Object aktiv fort (είς όίκην 

propinquarent: προοπλεϊν. — orere- νπάγειν). — Hoc — Timotheus: Gen. 

tur: επιπίπτειν. — evitare: έ'ξίατα- cons. — lisque — aestimatur: 'so be- 

ο&αί xivl. — suppresserunt: έπε- trug das Strafmass (τίμημα).' 1 — 

χειν. odio — coactus: παρο'ξννειν. 

§. 4. temeraria — ratione: τόλμη IV, 1. detraxit: άνιέναι. — refi- 

φερόμενος. — cessit: παραχωρεΐν. eiendam: άνεγεέρειν vgl. IX, 4, 5. 

— velut — fortuna: 'als ob er über — dare: είοφέρειν. — varietas: uveo- 
das Glück zu gebieten hätte.' πε- μαλία. — est animadversa: dem Gr. 
ριγίγνεσ&αι,. — ad Tim. — nuntium gemässer übers. 'war zu bemerken.' 
misit: er forderte den T. u I. durch — nepos: νίωνός, απόγονος. — cum 
Boten auf. — male re gesta: κακώς summa ignominia: nimm επονεί- 
πάαχειν. — eodem bleibt weg. — διΰτος. 

Athenas publice: an das Gemein- §. 2. proferre: παρατι&έναι. — 

wesen der Athener. — proclive: erimus contenti: άπόχρη. — conici: 

πρόχειρος. Uebers. 'dass es ihm ein μαν&άνειν. — adulescentulus : noch 

leichtes gewesen sein würde.' — jung, praedicativ. — causam dice- 

desertus esset: εγκαταλείπω. ret: δίκην είπεΐν, εχειν. — privati 

§. 5. acer: αφοδρός. — suspicax: hospites: blos ξένοι. s. zu II, 8, 3. 



XIV. DATAMES, 49 

ois Iason lyrannus Thessaliae, qui illo tempore fnit omnium potentis- 
simus. Hie cum in patria sine satellitibus se tutum non arbitraretur, 3 
Athenas sine nllo praesidio venit tantiqne hospitem fecit, ut mallet 
se capitis peneulum adire quam Timotheo de fama dimicanti deesse. 
Hüne adversus tarnen Timotheus postea populi iussu bellum gessit, 
patriae sanetiora iura quam hospitii esse duxit. 

Haec extrema fuit aetas imperatorum Atheniensium Iphicratis 4 
Chabriae Timothei, neque post illorum obitum quisquam dux in illa 
urbe fuit dignus memoria. Venio nunc ad fortissimum virum ma- 5 
ximique consilii omnium barbarorum exceptis duobus Carthaginien- 
sibus Hamilcare et Hannibale. De quo hoc plura referemus, quod et 6 
obscuriora sunt eius gesta pleraque et ea, quae prospere ei cesserunt, 
non magnitudine copiarum sed consilii, quo tum omnis superabat, 
aeeiderunt. Quorum nisi ratio explicata fuerit, res apparere non 
poterunt. 



XIV. 

Datames patre Camisare natione Care matre Scythissa natus I 
primum in militum numero fuit apud Artaxerxen eorum, qui regiam 
tuebantur. Pater eius Camisares, quod et manu fortis et bello strenuus 
et regi multis locis fidelis erat repertus, habuit provinciam partem 
Ciliciae iuxta Cappadociam, quam incoluntLeucosyri. Datames mili- 2 
tare munus fungens primum, qualis esset, aperuit in bello, quod rex 
adversus Cadusios gessit. Namque hie multis milibus regiorum in- 
terfectis magni fuit eius opera. Quo factum est, cum in eo bello ce- 
eidisset Camisares, ut paterna ei traderetur provincia. 

Pari se virtute postea praebuit, cum Autophradates iussu regis II 
bello persequeretur eos, qui defecerant. Namque huius opera hostes, 
cum castra iam intrassent, profligati sunt exercitusque reliquus con- 
servatus regis est. Qua ex re maioribus rebus praeesse coepit. Erat 2 

§. 3. satellitibus : s. IV, 3, 2. — XIV. 

sine u. praesidio : αφρονρος. — cap. , , 

peric. adire: für sein Leben Gefahr x > l - natione: το γένος. — in nu- 

laufen. — deesse: εγκαταλείπει. — mer0 f uit: μετεϋναι. — apud:^ <χμφι\ 

sanetiora esse duxit: προηρίνειν. ~ mi b eor • <l ut tuebantur: οι δορν- 

e Λ . > ωορονντες und zwar 'in dem Kö- 

§.4. aetas: χρόνος. niglichen Palaste.' - habuit pro- 

%. 5. venio nunc: vgl. VII, 11, 6. v i nc iam: ΰατραπενειν. 

§. 6. referemus : u. a. εκτι&ένοα, §. 2. mil. munus fungens: etwa 

ηραγματενεαΟ'αι. — obscuriora sunt: τα πολεμικά διοικεΐν. — aperuit: 

nimm άγνοεΐν. — ea — cesserunt: ενδεί'ξ,αοΟ'αι. — multis milibus: 

ta πλεονεκτήματα. — ratio: περί- ώς μύριοι. — magni — opera: s. IX, 

στασι?. — explicata fuerit: δηλοΰν. 1, 1. — provincia : σατραπεία. 

— res — poterunt: werden die Er- II, 1. se praebuit: άποδεί'ξααΟ'αι. 

eignisse undeutlich sein. — intrassent: ειοπίπτειν. 

VOLKMANN, COEN. NKP. 4 



50 



XIV. DATAMES. 



eo tempore Thuys dynastes Paphlagoniae antiquo genere ortus a Py- 
laemene illo, quem Homerus Troico bello a Patroclo interfectum ait. 

3 Is regi dicto audiens non erat. Quam ob causam bello eum persequi 
constituit, eique rei praefecit Datamen propiuquum Paphlagonis. Nam- 
que ex fratre et sorore erant nati. Quam ob causam Datames primum 
experiri voluit, ut sine armis propinquum ad officium reduceret. Ad 
quem cum venisset sine praesidio , quod ab amico nullas vereretur 
insidias, paene interiit. Nam Thuys eum clam interficere voluit. 

4 Erat maier cum Datame amita Paphlagonis. Ea, quid ageretur, re- 

5 sciit filiumque monuit. Ille fuga periculum evitavit bellumque indixit 
Thuyni. In quo cum ab Ariobarzane praefecto Lydiae et Ioniae to- 
tiusque Phrygiae desertus esset, nihilo segnius perseveravit vivumque 
Thuyn cepit cum uxore et liberis. 

HI Cuius facti ne prius fama ad regem quam ipse perveniret, dedit 
operam. Itaque omnibus inseiis eo, ubi erat rex, venit posteroque die 
Thuyn hominem maximi corporis terribilique facie , quod et niger et 
capillo longo barbaque erat promissa, optima veste texit, quam satra- 
pae regii gerere consuerant, ornavit etiam torque atque armillis aureis 

2 ceteroque regio eultu. Ipse agresti duplici amiculo circumdatus hir- 
taque tunica gerens in capite galeam venatoriam dextra manu clavam 
sinistra copulam, qua vinetum ante se Thuynem agebat, ut si feram 

3 bestiam captam duceret. Quem cum omnes conspicerent propter 
novitatem ornatus ignotamque formam ob eamque rem magnus esset 
coneursus, fuit non nemo, qui agnosceret Thuym regique nuntiaret. 



§. 2. Th. dyn. Paphlagoniae: ein 
gewisser Dynast von Paphl. mit 
Namen (προσαγορεύειν) Th. u. s.w. 

— ortus: praedicativ mit ως. — 
Troico bello: τα Τρωικά. 

§. 3. Is — non erat: übers, 'da 
er ungehorsam war (άπει&εΐννΆΐί.), 
so beschloss der König ihn zu be- 
kriegen.' — eique r. praefecit: ent- 
weder mit προΐαταβ&αι auszudrük- 
ken, od. zu übersetzen: 'er schickte 
dazu aus.' — ut — reduceret: wie 
er ohne Waffen {αμαχητί , άκονίτί) 
seinen Verwandten dazu bringen 
könnte, das seinige zu thun. — sine 
praesidio: s. XIII, 4, 3. — quod: ως 
c. part. — clam interficere : δολο- 
φονειν. 

§.4. amita: Vaters -Schwester. 

— quid ageretur: εγχειρεΐν,μέλλειν. 

— filiumque monuit: ermahnte den 
Sohn, sich zu hüten. 

§. 5. fuga p. evitavit: er entfloh 
eilends der Gefahr. — perseveravit: 
διακαρτερειν. Partie. — vivum ce- 
pit: ζωγρεΐν, ζωγρεία αΐρεΐν. 



III, 1. facti: προτέρημα. — operam 
dedit: οπενδειν. — inseiis: nimm 
λαν&άνειν. — terribili: καταπλη- 
κτικός, auf Thuys bezogen. — ni- 
ger: μελαγχρής (attisch für μελάγ- 
χρονς). — capillo — promissa: 'lang 
wachsen lassend (κα&ειμένος , κο- 
μών) an Haar und Bart.' Bei κα. 
kann zu πώγων noch βα&νς treten. 

— texit: περιοτελλειν, περικαλν- 
πτειν. — torques: περιδέραιον. — 
armilla: ψέλλια. — eultus: παρα- 
ΰκενη. 

§. 2. duplici amiculo: δίπλαξ, δι- 
πλοΐς. — circumdatus : περιβάλΧειν 
(Part. perf. med.). — hirta tunica: 
διφ&ερα. — gerens: έχων. — galea 
venatoria: κννη. — clava: κορννη. 

— copula: ρντήρ, ρνταγωγενς. — 
ante se agebat: διώκειν. — captam 
duceret: χειραγωγειν. 

§.3. ornatus: παραβκενή. — igno- 
tamque formam: 'und des Unbe- 
kannten der Gestalt.' — esset: ent- 
standen war.— coneursus: οννδρο- 



XIV. DATAMES. 51 

Primo non accredidit. Itaque Pharnabazum misit cxploratum. Α quo 4 
ut rem gestern comperit, statim admitti iussit magnopere delectatus 
cum facto tum ornatu in primis, quod nobilis rex in potestatem ino- 
pinauti venerat. Itaque magnifice Datameu donatuin ad exercitum 5 
misit, qui tum contrahebatur duce Pharnabazo et Tithrauste ad bel- 
lum Aegyptium, pärique eum atque illos imperio esse iussit. Postea 
vero, quam Pharnabazum rex revocavit, illi summa imperii tra- 
dita est. 

Hie cum maximo studio compararet exercitum Aegyptumque IV 
proficisci pararet, subito a rege litterae sunt ei missae, ut Aspim ag- 
grederetur, qui Cataoniam tenebat. Quae gens iacet supra Ciliciam 2 
confmis Cappadociae. Namque Aspis saltuosam regionem castellisque 
munitam incolens non solum imperio regis non parebat, sed etiam 
finitimas regiones vexabat et, quae regi portarentur, abripiebat. 3 
Datames etsi longe aberat ab bis regionibus et a maiore re abstrahe- 
batur, tarnen regis voluntati morem gerendum putavit. Itaque cum 
paucis sed viris fortibus navem conscendit existimans, quod aeeidit, 
facilius se imprudentem parva manu oppressurum quam paratum 4 
quamvis magno exercitu. Hac delatus in Ciliciam egressus inde dies 
noctisque iter faciens Taurum transiit eoque, quo studuerat, venit. 
Quaerit, quibus locis sit Aspis. Cognoscit haud longe abesse profe- 
ctumque eum venatum. Quem dum speculatur, adventus eius causa 
cognoscitur. Pisidas cum eis, quos secum habebat, ad resistendum 5 
Aspis comparat. Id Datames ubi audivit, arma sumit, suos sequi 
iubet, ipse equo concitato ad hostem vehitur. Quem proeul Aspis 
conspiciens ad se ferentem pertimescit atque a conatu resistendi de- 

μη, oder kurz 'als viele deshalb zu- — portarentur: προοκομέζειν. — 

sammengelaufen waren.' abripiebat: διαρπάζειν. 

§. 4. rem gestam: das geschehene. §. 3. α maiore re: Plur. — abstra- 

— admitti iussit: προβίεο&αι. füge hebatur: άποτρεπειν. — morem ge- 

hinzu 'den Mann.' — magn. delecta- rendum: adj. verb. s. zu II, 7, 3. — 

tus: περιχαρή γίγνεο&αι. — in po- nav. conscendit : άνάγεο&αι (dep. 

testatem: in seine Hände. pass.). — imprudentem: άπροοδό- 

§. 5. tum: άρτι. — Aegyptium: κήτος. 

contra Aegyptios futurum. — pari- §< 4# delatus: προσπλειν. — egres- 

que — iussit: 'befehlend mit jenen sus: s . zu I, 7, 2. — iter faciens : 

zusammen zu herrschen' oder 'die ^'ξελαννειν. — transiit: νπεροα'ρειν. 

Angelegenheiten zusammen zu ver- _ studuerat; προτί&εΰ&αι. — sit: 

walten {ουνδιοικεΐν). — cum bleibt 'sich gerade aufhielte.'— quaerit 

weg. — Uli — tradita est: wurde er un( j cognoscit: durch Participien zu 

zum Feldherrn zur Verwaltung des verbinden.— cognoscitur: 'wurde 

Ganzen, oder 'zum στρατηγός αντο- ruc hbar.' διαδιδόναυ. — Pisidas — 

ν,ρατωρ' gewählt. comparat: übersetze: 'Aspis aber 

IV, 1. Aegyptum — pararet: die die Pis. und die seinigen rüstend, 

Abfahrt nach Aeg. vorbereitete. — versucht zu widerstehen.' 

confinis: όμορος, όμορες ist spät. §.5, iubet: Partie. — equo con~ 

§. 2. saltuosus : ορεινός. — mu- citato: ανιεναι τον ί'ππον, από ρν- 

nitam: όχνρονν. — vexabat: πιεζειν. τήρος προοελαννειν. — ferentem = 

4* 



52 XIV. DATAMES. 

territus sese dedidit. Hunc Datames viactum ad regem ducendum 
tradit Mithridati. 
V Haec dum geruntur, Artaxerxes remiuiscens, a quanto hello ad 

quam parvam rem principem ducum misisset, se ipse reprehendit 
et nuntium ad exercitum Acen misit, quod nondum Datamen profe- 
ctum putabat, qui diceret, ne ab exercitu discederet. Hie priusquam 
perveniret, quo erat profectus, in itinere convenit, qui Aspim duce- 

2 bant. Qua celeritate cum magnam benivolentiam regis Datames con- 
secutus esset, non minorem invidiam aulicorum excepit, quod illum 
unum pluris quam se omnis fieri videbant. Quo facto euneti ad eum 

3 opprimendum consenserunt. Haec Pandantes gazae custos regiae 
amicus Datami perscripta ei mittit, in quibus clocet eum magno fore 

4 periculo, siquid illo imperante adversi inAegypto aeeidisset: namque 
eam esse consuetudinem regiam , ut casus adversos hominibus tribuant 
seeundos fortunae suae: quo fieri, ut facile impellantur ad eorum 
pexniciem, quorum duetu res male gestae nuntientur: illum hoc ma- 
iore fore in discrimine, quod, quibus rex maxime obediat, eos habeat 

5 inimicissimos. Talibus ille litteris cognitis , cum iam ad exercitum 
Acen venisset, quod non ignorabat ea vere scripta, desciscere a rege 
constituit. Neque tarnen quidquam fecit, quod fiele sua esset indi- 

6 gnum. Nam MandroclenMagnetem exercitui praefecit. Ipse cum suis 
in Cappadociam discedit coniunetamque huic Paphlagoniam oecupat 
Celans, qua voluntate esset in regem. Clam cum Ariobarzane facit 
amicitiam, manum comparat, urbis munitas suis tuendas tradit. 

VI Sed haec propter hiemale tempus minus prospere procedebant. 

AuditPisidas quasdam copias adversus separare. Filium eoArsideum 
cum exercitu mittit. Cadit in proelio adulescens. Proficiscitur eo 
pater non ita cum magna manu celans, quantum vulnus aeeepisset, 
quod prius ad hostem pervenire cupiebat, quam de male re gesta 



vehentem. — α conatu resistendi : §. 4. tribuant: περίτι&εναι. — ■ 

vom widerstehen -wollen. impellantur :παροζννειν (diejenigen 

V, 1. α quanto hello: demonstra- zu verderben). — res m. gestae: 

tiv'dass er von einem so grossen κακώς πασχειν, auf die Könige be- 

Kriege — zu einem so kleinen Un- zogen. 

ternehmen.' — profectum : εκπλεΐν. Λ . κ • . Λ Λ η 

■*■''- λ*ιι -ο. ' - %. ό. ea vere scripta: dass dasGe- 

convenit: συμβαλλεο&αι, απανταν. ΐ: • ι l ^- • 7 

^ r r ' schriebene wahr sei. — quidquam: 

§.2. regis: παρά. — consec. esset: negativ. 

τνγχάνειν. — aulicorum: ανλνκοί. ~ n . . ~ 

' Λ .. > . > 7 . V ο. coniunetamque: s. zu confi- 

— excepit: οφλιοηανειν. — pluris . °. , Λ * . , M> 

m„ • i, χ Τ / --ο. nis in 4, 1. — oecupat: προλαμΰα- 

neri: περί πλείονος ποιει,ο&οα. — ι '** •* η " 

_ • \τ ο ίι νειν. — qua vol. esset: seine Gesin- 
opprimendum: καταβαλλ*" 

senserunt: Gvvtt&se&cci. 

§. 3. gazae custos: γαζοφυλακεΐν. 

eum — fore: s. zuPraef. 1. (mod. VI. 1. minus pr. procedebant: vgl. 



opprimendum: καταβάλλειν. - con- Ζ . ,2 η .\ ■""'••"'■ ac \" c ™? ill ~ 
JUL*™»t ■ «,,~/aJL» n V n g (*i*fMf)• —, mumtus : οχυ- 

ρός. — tradit: επιτρεπειν. 



potent.). — adversi: s. VII, 8,-4. zu VII, 7, 1 und X, 5, 2. — audit: 
Desgleichen wegen casus seeundus Partie. — vulnus aeeepisset: nimm 
in §. 4. λνπειν. — prius: φ&άνειν. — debi- 



MV. DATAMES. 53 

faina ad suos perveniret, nc cognila filii morte animi dcbilitarentur 
mililiun. Quo contenderat, pervenit iisque locis castra ponit, ut nequc 2 
cireumiri multitudine adversariorum posset neque impediri, quo mi- 
nus ipso ad dimicaudum manum haberet expcditam. Erat cum eo 3 
Metrobarzanes socer eius praefectus equitum. Is desperatis generi 
rebus ad hostis transfugit. Id Datames ut audivit, sensit, si in turbam 
exisset ab liomine tarn necessario sc relictum, futurum, ut ceteri 
consilium sequerentur. In vulgus edit suo iussu Metrobarzanem pro- 4 
fectum pro perfuga, quo facilius receptus interficeret hostis: quare 
relinqui eum par non esse et omnis confestim sequi: quod si animo 
strenuo fecissent, futurum, ut adversarii non possent resistere, cum 
et intra vallum et foris caederentur. Hac re probata exercitum edu- 5 
cit, Metrobarzanem persequitur tantum. Qui cum ad hostis pervene- 
rat, Datames signa inferri iubet. Pisidae nova re commoti in opi- 6 
nionem adducuntur perfugas mala iide compositoque fecisse, ut 
recepti maiori essent calamitati. Primum eos adoriuntur. Uli cum 
quid ageretur aut quare fieret ignorarent, coacti sunt cum eis pu- 
gnare, ad quos transierant, ab eisque stare, quos reliquerant. Quibus 7 
cum neutri parcerent, celeriter sunt concisi. Reliquos Pisidas resi- 
stentis Datames invadit, primo impetu pellit, fugientis persequitur, 
multos interficit, castra hostium capit. Tali consilio uno tempore et 8 
proditores perculit et liostis profligavit et, quod ad perniciem suam 
fuerat cogitatum, id ad salutem convertit. Quo neque acutius ullius 
imperatoris cogitatum neque celerius factum usquam legimus. 

Ab hoc tarnen viro Sysinas maximo natu filius desciit ad regem-VII 
que transiit et de defectione patris detulit. Quo nuntio Artaxerxes 

litarentur : μαλαν,ννειν. — animi 'ob sie nicht mit Hinterlist und 

militum: =j animis milites. verabredeter Massen (fx σνν&ήμα- 

%. 2. pervenit: Partie. — expedi- τος) übergelaufen wären.' Man be- 

tum: πρόχειρος τινι. Natürlich ist achteden Ausdruck Diodors XV, 91 : 

manus dann nicht durch χειρ zu τον άποΰτν.την τον Δατάμ,ον πα- 

übersetzen. λιμ,προδοβίαν ποιεΐΰ&αι. — recepti: 

§. 3. praef. equitum: άφηγονμε- denen, die sie aufgenommen hätten. 

νος των ίπιι. oder Ιππαρχων. — calamitati esse alicui: εις ελκτ- 

§.4. in vulgus edit: λόγον εκδιδό- τωμα περίίοταΰ&αί τίνα. — ignora- 

ναι. — profectum pro perfuga: sich rent: εν απορία κα^εατάναι. Im fol- 

stellte (νποκρίνεο&αι) übergelaufen genden sind Attractionen anzu- 

zu sein. — receptus: übersetze: 'die wenden. — ab — stare: οννεργάζε- 

ihn aufnehmenden Feinde.' — et = eftai, τά τίνος ελέο&αι. 

sed. — omnis: πανδημεί. — an. stre- §.1. invadit: εντί&εο&αι. — pr. 

nuo: προ%"ύμως. — vallum: 6 χάρα'ξ. imp. pellit: Partie, am Anfang eines 

§. 5. Hac re probata: άναπεί&ειν neuen Satzes. — primo impetu: e| 

τι. — ex. educit: άναζενγννναι. — εφόδου. 

perseq. tantum: nichts als verfol- §.S. perculit :; εκπλήττειν. — quod 

gend. — qui cum: füge ηδη hinzu, cogitatum: το προσνγκείμενον ihm 

signa inferri: u. a. εις το αννάπτον zum Verderben. — acutius: συνετός, 

ηκειν. — cogitatum: στρατήγημα. — fa- 

§. 6. nova re: durch das neue der dum: διαπράσσειν, 

Sache. — in op. adducuntur: υπο- VII, 1. ad — transiit et: welcher 

λαμβάνειν. — perfugas — fecisse: übergegangen u. s. w. — detulit: ε ισ- 



54 XIV. DATAMES. 

commotus, quod intellegebat sibi cum viro forti ac strenuo negotium 
esse, qui, cum cogitasset, facere auderet, et prius cogitare quam 

2 conari consuesset, Autophradatem in Cappadociam mittit. Hie ne 
intrare posset, saltum, in quo Ciliciae portae sunt sitae, Datames 

3 praeoecupare studuit. Sed tarn subito copias contrahere non potuit. 
Α qua re depulsus cum ea manu, quam contraxerat, locum deligit 
talem, ut neque cireuiretur ab hostibus, neque praeteriret adversa- 
rius, quin aneipitibus locis premeretur et, si dimicare eo vellet, non 
multum obesse multitudo hostium suae paucitati posset. 

VIII Haec etsi Autophradates videbat , tarnen statuit congredi quam 

2 cum tantis copiis refugere aut tarn diu uno loco sedere. Habebat 
barbarorum equitum viginti peditum centum milia, quos illi cardacas 
appellant, eiusdemque generis tria milia funditorum, praeterea Cap- 
padocum octo milia Armeniorum decem milia Paphlagonum quinque 
milia Phrygum decem milia Lydorum quinque milia Aspendiorum et 
Pisidarum circiter tria milia Cilicum duo Carmanorum totidem ex 

3 Graecia conduetorum tria levis armaturae maximum numerum. Has 
adversus copias spes omnis consistebat Datami in se locique natura. 
Namque huius partem non habebat vicesimam militum. Quibus fre- 
tus conflixit adversariorumque multa milia coneidit, cum de ipsius 
exercitu non amplius hominum mille cecidisset. Quam ob causam 

4postero die tropaeum posuit, quo loco pridie pugnatum erat. Hinc 
cum castra movisset semperque inferior copiis superior omnibus 
proeliis discederet, quod numquam manum consereret, nisi cum ad- 
versarios locorum angustiis clausisset, quod perito regionum calli- 

5 deque cogitanti saepe aeeidebat, Autophradates, cum bellum duci 
maiore regis calamitate quam adversariorum videret, pacem amici- 



αγγέλλειν %ατά τίνος επί τινι. — scher Söldner, |sVot, μισθοφόροι, 

strenuus: πρακτικός. — sibi nego- μισθωτοί. — lev. armaturae : ψιλοί. 

tium esse: άσχολείσθαι (pass.) περί §. 3. consistebat: durch εχειν aus- 

τινα. — cogitasset: λογίζεσ&αι. zudrücken. — natura: ενφνΐα. — 

§. 2. intrare: είσβάλλειν. — Cilic. fretus : u. a. επίρρωο&είς. — multa 

portae: 'die sogenannten CiL Th.' milia: ebenso übertrieben unbe- 

— studuit: ΰπενδειν. stimmt im Gr. 'mehr als 10,000.' — 
§. 3. tarn subito: in so kuzerZeit. cecidisset: nimm άποβάλλείν. 

Dieser Satz kann mit dem folgen- §. 4. castra movisset: εξελαννεϊν, 

den durch das Partie, verbunden προελαννειν, προάγειν. — inf. co- 

werden. — re: γνώμη, πρό&εοις. — piis: 'obgleich an Truppen (Zahl 

praeteriret: παραλλάοΰειν. — quin: der Soldaten) übertroffen.' λείπε- 

εί μη c. Part. — anc. locis: η 8νσ- a&ut. — sup. discederet : προτερεΐν. 

χωρία (η ιοτιι%η δνΰτρκπελία — proelium: hier wohl άν,ροβολι- 

Diod.). — premeretur : δναχρηοτεΐ- 6μός. — loc. angustiis : ατενοχωρία. 

g&cu scheint blos spät zu sein. perito reg. callideque cogitanti: kann 

VIII, 1. statuit — quam : προκρίνε ιν übersetzt werden: 'was ihm inFol- 

τί τινι. — congredi: σνμπλέκεοϋ'αι, ge seiner örtlichen Kenntniss (Er • 

ΰννάπτειν (mit und ohne μάχην). — fahrung) und seiner strategischen 

sedere: ενδιατρίβειν. Klugheit oft widerfuhr.' 

§. 2. eiusdem generis: τοιούτος. §. 5. duci: μηκυνειν. — maiore — 

— ex Gr. conduetorum: Griechi- calamitate: mehr zum Nachtheil. — 



XIV. DATAMES. 55 

tiamquc hortatus est, ut nun rege ingratiam rediret. Quam Ute ettei (> 
iidaiii non fore putabat , tarnen condicionem accepit seque ad Arta- 
xerxem Legates missururn dixit. Sic bellum, quod rcx adversus Da- 
tamen susceperat, sedatum est. Autophradates in Pbrygiam se re- 
cepit. 

At rex, quod implacabile odium in Datamen susceperat, post- IX 
quam hello eum opprimi non posse animadvertit, insidiis interficere 
studuit. Quas ille plerasque evitavit. Sicut cum nuntiatum esset 2 
quosdam sibi insidiari, qui in amicorum erant numero. De quibus 
quod inimici detulerunt, neque credendum neque neglegendum pu- 
tavit. Experiri voluit verum falsumne sibi esset relatum. Itaque eo 3 
profectus est, in quo itinere futuras insidias dixerant. Sed elegit cor- 
pore ac statura simillimum sui eique vestitum suum dedit atque eo 
loco ire, quo ipse consueverat, iussit. Ipse autem ornatu vestituque 
militari inter corporis cnstodes iter facere coepit. At insidiatores, 4 
postqnam in eum locum agmen pervenit, decepti ordine atque vestitu 
impetum in eum faciunt, qui suppositus erat. Praedixerat autem eis 
Datames cum quibus iter faciebat, ut parati essent facere , quod ipsum 
vidissent. Ipse, ut concurrentis insidiatores animum advertit, tela in 5 
eos coniecit. Hoc idem cum universi fecissent, priusquam perveni- 
rent ad eum quem aggredi volebant, confixi conciderunt. 

Hie tarnen tarn callidus vir extremo tempore captus est Mithri- X 
datis Ariobarzanis filii dolo. Namque is pollicitus est regi se eum 
interfecturum , si ei rex permitteret, ut, quodeunque vellet, liceret 
impune facere fidemque deea re morePersarumdextera dedisset. Hanc 2 



pacem — rediret : ermahnte ihn, ευπρεπή τε ίδειν neci ελεν%•εριον 

Frieden und Freundschaft machend φνσει). — dedit: nimm διασν,ενάζειν. 

sich mit dem Könige auszusöhnen — eo loco — consueverat: den ihm 

(διοίλλάττεσ&αι). eigenen Standpunkt (τάξις =j ordo 

§. 6. condicionem: προτε&εΐσα, im Folg.) einzunehmen. — ornatu 

κοινολογία. — susceperat: Υ,ινειν. — vestituque: παρασν,ενή, dazu χρή- 

sedat. est: δκχλνειν. Dieser Satz ist σ&αι. — corp.custodes: =rsatellites, 

mit dem folgenden zu verbinden. s. TV, 3, 2. — iter facere: βαδίξειν. 

IX, 1. implacabile: άσπονδος. — §• 4 • in eum locum: genauer 'an 

od. susceperat: μίσος εμβάλλειν τινί den vorher verabredeten (προονγ- 

oder, als reine Phrase betrachtet, κεϊβ&αι) Ort.' — suppositus erat: 

durch διακείο&αι προς auszudriik- νποβαλλειν. — cum q. it. faciebat: 

ken. - insid. interficere: wörtlich, ανμπορενεσ&αι ; — vidissent: fuge 

oder δολοφονειν. Dann wäre fort- hinzu thuend. 

zufahren: 'er aber kam ihm zuvor §• 5 • tela ~~ coniecit (= confixit): 

sich in Acht nehmend (ενλαβειΰ&αι κατακοντίζειν. 

dep.) X, 1. tarn callidus: obgleich er 

§. 2. nuntiatum esset : προοπί- von so grosser Schlauheit war. — 

πτει μοί τι. — exeperiri voluit: mit captus est: περιλαμβάνειν. — si: 

dem vorigen Satze durch eine Con- unter der Bedingung, dass. — quod- 

junetion zu verbinden. Uebers. 'ob eunque vellet: τά δεδογμένα. — im- 

das Gemeldete wahr oder falsch sei.' pune: άννπεύϋ'ννος. Casus zu be- 

§. 3. statura: οχήμα (φύσις? vgl. achten. — dextera — et dexteram, 

Xen.Mem. IT, 1, 22. την μεν ετέραν mit fidemque zusammenzunehmen. 



56 XIV. DATAMES. 

ut accepit a rege missam, copias parat et absens amicitiam cum Da- 
tame facit, regis provincias vexat, castella expugnat, magnas praedas 
capit, quarum partim suis dispertit partim ad Datamen mittit. Pari 
3 modo complura castella ei tradit. Haec diu faciendo persuasit ho- 
mini se infinitum adversus regem suscepisse bellum , cum nihilo ma- 
gis, ne quam suspicionem illi praeberet insidiarum, neque colloquium 
eius petivit neque in conspectum venire studuit. Sic absens amicitiam 
gerebat, ut non beneficiis mutuis sed communi odio, quod erga re- 
gem susceperant, contineri viderentur. 
XI ld cum satis se confirmasse arbitratus est , certiorem facit Data- 

men tempus esse maiores exercitus parari et bellum cum ipso rege 
suscipi, deque ea re, si ei videretur, quo loco vellet, in colloquium 
veniret. Probata re colloquendi tempus sumitur locusque , quo con- 

2 veniretur. Huc Mithridates cum uno, cui maxime habebat fidem, 
ante aliquot dies venit compluribusque locis separatim gladios obruit 
eaque loca diligenter notat. Ipso autem colloquii die utrique, locum 
qui explorarent atque ipsos scrutarentur, mittunt. Deinde ipsi sunt 

3 congressi. Hie cum aliquandiu in colloquio fuissent et diverse dis- 
cessissent iamque proeul Datames abesset, Mithridates, priusquam ad 
suos perveniret, ne quam suspicionem pareret, in eundem locum re- 
vertitur atque ibi, ubi telum erat impositum, resedit, ut si lassitudine 
cuperet acquiescere , Datamenque revoeavit simulans se quiddam in 

4 colloquio esse oblitum. Interim telum, quod latebat, protulit nuda- 
tumque vagina veste texit ac Datami venienti ait digredientem se 
animadvertisse locum quendam, qui erat in conspectu, ad castra po- 

5 nenda esse idoneum. Quem cum digito demonstraret et ille respice- 
ret, aversum ferro transfixit priusque, quam quisquam posset suc- 



§. 2. regis provincias : hier mag §. 2. cum: λαβών. — complurib. 

ein selbständiger Satz anfangen, an locis: das eine hier, das andre dort, 

den sich die folgenden Verba als — separatim: εκ διαστήματος. — 

Partie, anschliessen. — vexat: λν- obruit: κρνπτειν. — notat: σημεία, 

μαίνεσ&αι. γνωρίσματα επιβάλλειν. — locum — 

§. 3. praeberet: εμποιεϊν, εμβάλ- scrutarentur: Kundschafter der 

λειν. — insidiarum: περί. — in con- Oertlichkeiten und ihrer selbst. 

spectum venire : εντεν'ξις. Für stu- §. 3, diverse: εις τα εαυτών. — 

duit ergänze das voraufgegangene erat i m p 0s itum: άπο-Λεΐσ&αι. — las- 

petivit. — gerebat: υποκρίνεσ&αι. s i tu dine: von Müdigkeit (Hom. Od. 

— mutuis: gegen einander. — su- ξ 2 ) überwältigt, άπειρην.ώς. — si- 

seeperant: s. 9, 1. mulans: ώς — δη. — quiddam in 

XI, 1. satis se confirmasse : durch colloquio: etwas von dem, was zu 

αξιόπιστος auszudrücken. — parari, sagen war (χρη)•>^% ■- 

suscipi aktiv. — quo loco vellet: ,. . *•'•»•.*•» * o. r» 

„ 1 \.i 1» - • u ' ^.4. protulit: αναιρεισ&αι. Par- 

auch hier lasst sich προσνγκειμενος ,. ' 5 v , . " ' 

^„„j • 1» • • u tic. — nudatum vaqma: γνμνουν. 

brauchen. — in colloquium: um sich • , .. u ..< r ,. 

zu unterreden über das, was (attr.) ~ s ° ^imadvertisse : über die 

nöthig ist. - sumitur: όρίζειν, σνν- C ° nstr ' S ' ZU P raef 1 ' 

τιΟ'έναι. ' — quo conveniretur: εν- §. 5. aversum: von hinten. >— si- 

τενί-ις wie oben. mulata: προσποιητός. \ 



XV. KIWMINONDAS. 



57 



currere interfecit. Ita ille vir, qui inultos consilio neminem perfldia 
ceperat, simulata captns est amicilia. 



XV. 

Epaminondas Polymni filius Thebanus. De hoc priusquam scri- I 
bamus, haee praecipienda videntur lectoribus, ne alienos mores ad 
snos referant neve ea, qnae ipsis leviora sunt, pari modo apud cete- 
ros fuisse arbitrentur. Seimus cnim musicen nostris moribus abesse 2 
a prineipis persona, saltare vero etiam in vitiis poni. Quae omnia 
apud Graecos et grata et laude digna dueuntur. Cum autem expri- 3 
mere imaginem consuetudinis atque vitae velimus Epaminondae, nihil 
videmur debere praetermittere, quod pertineat ad eam declarandam. 
Quare dicemus primum de genere eius, deinde quibus diseiplinis et 
a quibus sit eruditus, tum de moribus ingeniique facultatibus et si 
qua alia digna memoria erunt, postremo de rebus gestis, quae a plu- 
rimis omnium anteponuntur virtutibus. 

Natus igitur patre quo diximus, genere honesto pauper iam all 
maioribus relietus eruditus autem sie, ut nemo Thebanus magis. Nam 
et citharizare et cantare ad chordarum sonum doctus est a Dionysio, 
qui non minore fuit in musicis gloria quam Dämon aut Lamprus, 
quorum pervulgata suntnomina, cantare tibiis ab Olympiodoro, sal- 
tare a Calliphrone. At philosophiae praeeeptorem habuit Lysim Ta- 2 
rentinum Pythagoreum. Cui quidem sie fuit deditus, ut adulescens 
tristem ac severum senem omnibus aequalibus suis in familiaritate 



XV. 

I, 1. s.zu II, 1,1.— - praecipienda: 
προαν άφωνε ΐν, od.: 'schon jetzt die 
Leser (s. zu VI, 2, 1) daran zu erin- 
nern.' — leviora: wenig werth. — 
fuisse: närnl. verachtet, αποδοκιμά- 
ζει. 

§. 2. abesse: άπαγορεύειν. — α 
pr. persona: einem Fürsten. — in 
vitiis poni: επονείδιβτον είναι. 

§. 3. cum velimus: προτίθεΰθαι 
Particip. — exprimere imaginem: 
gleichsam abbilden, άπεικάζειν. — 
quod — declarandam : 'es deutlich 
(svo^yr^zu entwerfen (επιδεΐζαι)' , 
Acc. des Inhalts. — quibus disei- 
plinis: über seinen Unterricht und 
diejenigen, die ihn unterrichtet ha- 
ben. — primum, deinde, tum: 
πρώτον, έπειτα, είτα (mit oder ohne 
δε, s. Krüger zu Xen.Anab. I, 3, 2). 
— ingenii facultatibus : ευφυΐα. — 



res gestae: κατορθώματα (s. zu III, 
2, 2), τα δι άνδρίαν κατωρθωμένα. 

— α plurimis omnium: pleonastisch, 
einfach οι πολλοί. 

II, 1. quo diximus: vom vorbe- 
sagten. — honesto: λαμπρός, ευδό- 
κιμος. — sicut — magis: =j si quis 
alius Thebanus. — cantare ad eh. 
sonum: κιθαρωδέ Ϊν. — non minore 

— gloria: nicht nachstehend hin- 
sichtlich der Musik. — : pervulgata: 
διαθρυλεΐν (richtigere Schreibung 
als mit λλ, Seiler, zu Long. p. 203). 

§. 2. philos. praeeeptorem: zur 
Bezeichnung eines Lehrers, der auf 
unsre sittliche Bildung vonEinfluss 
ist, gebrauchen die Griechen, wie 
es scheint aber nur spätere, das 
sinnige Wort καθηγητής, καθηγε- 
μών. — fuit deditus : εαυτόν επιτρέ- 
πειν. — tristem: σεμνός. — severum: 
βαρύς. — familiaritate: οίκειότης. 



58 XV. EPAMINONDAS. 

anteposuerit, neque prius eum a se dimisit, quam in doctrinis tanto 
antecessit condiscipulos, ut facile intellegi posset pari modo supera- 

3 turum omnis in ceteris artibus. Atque haec ad nostram consuetudi- 
nem sunt levia et potius contemnenda: at in Graecia utique olim 
magnae laudi erant. Postquam ephebus est factus et palaestrae dare 
operam coepit, non tarn magnitudini virium servivit quam velocitati. 

5 Illam enim ad athletarum usum hanc ad belli existimabat utilitatem 
pertinere. Itaque exercebatur plurimum currendo et luctando ad 
eum finem, quoad stans complecti posset atque contendere. In armis 
vero plurimum studii consumebat. 
"* Ad hanc corporis firmitatem plura etiam animi bona accesserant. 

Erat enim modestus prudens gravis temporibus sapienter utens peri- 

2 tus belli fortis manu animo maximo adeo veritatis diligens, ut ne ioco 
quidem mentiretur. Idem continens clemens patiensque admirandum 
in modum non solum populi sed etiam amicorum ferens iniurias in- 
primis commissa Celans, quod interdum non minus prodest quam di- 

3 serte dicere, studiosus audiendi, ex hoc enim facillime disci arbitra- 
batur. Itaque cum in circulum venisset, in quo aut de re publica 

4 disputaretur aut de philosophia sermo haberetur, numquam inde prius 
discessit, quam ad finem sermo esset adductus. Paupertatem adeo 
facile perpessus est, ut de re publica nihil praeter gloriam ceperit, 
amicorum in se tuendo caruerit facultatibus : eisdem ad alios suble- 
vandos saepe sie usus est, ut iudicari possit omnia ei cum amicis 

— in doctrinis: an Bildung. — con- Bezug auf das Seinige nämlich 
diseipulos: συσπουδάξειν. — arti- (yf).' — peritus — maximo: an — 
bus: μα&ηματα. übertraf er alle. — adeo diligens: 

§.3. et potius contemnenda : was neuer Satz, φιλαλή&ης. — ioco: 

man vielmehr gering schätzen muss μετά παιδιάς. 

(όλιγωρεϊνπερί) - utique: γέ. - 2 ]m tiensque: πραυς. - com- 

laudi erant : ευδοκιμειν. m f m . ^ g ^ H Gehei ^ niss (iv an0Q _ 

§.4. ephebus est factus: Phrasen ρ7? ' τω ) anvertraute. — stud. au- 

εκ παίδων t είςηβην ορμασ^αι, την diendi: neuer Satz, φιληκοος. 

παιδ ικην ηλιν,ίαν παράλλασσε ιν, την . 

ηλι%ίαν ήδη πρόσηβον είναι.— dar e §• 3 • in ™rculum venisset — in 

operam: σπουδάζειν περί, oder ein- auo: mit seinen Freunden zusam- 

fach 'in die Palästra zugehen' (φοι- menkam, welche u. s. w. — cum: 

ταν = frequentare. Luc. somn.l: wiederholter Fall der Vergangen- 

αρτι μεν ϊπεπαυμην εις τα διδα- heit - ~ sermo haberetur: σπουδα- 

G -Λαλεΐα φοιτών). — magn. virium: & ιν ; ~ ad finem — adductus: nimm 

ευρωστία. — servivit: u. a. τάς δια- π;ανειν. 

τριβάς ποιεΐσ&αι περί. — velocitas: § 4. facile: εύμαρώς, vgl. die 
= Gewandheit, ελαφρία. — athle- PhrasebeiPlut.v.Pelop.c.3:r.7r.8v- 
tarum und belli: durch Adjectiva ζωνονκαϊκονφονεποίησε. — άβ.-πα- 
auszudrücken. — usus^ utilitas: Q £ _ ceperit: μεταλαμβάνειν. — α- 
χρεία. — pertinere ad: είναι προς. micorum — facultatibus: etwa 'sich 

§.5. currendo, luctando: Sub- stets die Hülfsleistungen (χορηγία) 

stant. — ad — quoad: μέχρι του. — seiner Freunde erbat u. s. w.' — 

contendere: παλαίειν. ut iudicari possit: übersetze: 'dann 

III, l. accesserant: προσγίγνεσ&αι. aber konnte mau entnehmen.' — 

— modestus: 'massvoll (μέτριος) in omnia — communia : die Ueberset- 



W. EPAMWONDAS. 59 

fuisse conimunia. Nam cum aut civium suorum aliquis ab liosübus 5 
esset captus aut virgo amici uubilis , quae propter paupertatem col- 
locari non posset, amicorum cousilium habebat et, quantum quisque 
daret, pro facultatibus imperabal. Eamque summam cum fecerat, 6 
priusquam acciperet pecuniam, adducebat cum, qui quaerebat, ad eos 
qui coufcrebant, eique ut ipsi numerarent facicbat, ut ille, ad quem 
ea res perveniebat, sciret quantum cuique dcberet. 

Temptata autem eius est abstinentia a Diomedonte Cyziceno. IV 
Nam is rogatuArtaxerxis regis Epaminondam pecunia corrumpendum 
susceperat. Hie magno cum pondere auri Thebas venit et Micytbum 
adulescentulum quinque talentis ad suam perduxit voluntatem, quem 
tum Epaminondas plurimum diligebat. Micythus Epaminondam con- 
venit et causam adventus Diomedontis ostendit, At ille Diomedonti 
coram nihil inquit opus pecunia est. Nam si rex ea vult, quae The- 
banis sunt utilia, gratis facere sum paratus; sin autem contraria, 
non habet auri atque argenti satis. Namque orbis terrarum divitias 
aeeipere nolo pro patriae caritate. Tu quod me incognitum temptasti 3 
tuique similem existimasti, non miror tibique ignosco; sed egredere 
propere, ne alios coiTumpas, cum me non potueris. Et tu, Micythe, 
argentum huic redde, aut, nisi id confestimfacis, ego te tradam ma- 
gistratui. Hunc Diomedon cum rogaret, ut tuto exire suaque, quae 4 
attulerat, liceret efferre, istud quidem inquit faciam, neque tua causa 
sed mea, ne, si tibi sit pecunia adempta , aliquis dicat id ad me ere- 
ptum pervenisse, quod delatum aeeipere noluissem. Α quo cum quae- 5 
sisset, quo se deduci vellet, et ille Athenas dixisset, praesidium dedit, 
ut tuto perveniret. Neque vero id satis babuit sed etiam, ut inviolatus 



zung mag sich nach der Gnome v.oi- — ad — voluntatem : εαντφ προβά- 

νά τα των φίλων richten. γ soft ca. 

„ - . ι , |, τ, ,, j §. 2. causam adventus: weshalb 

§. 5. cum: wiederholter Fall der | ommen sei _ facere: 0VVEQya . 

Vergangenheit (benutze τνγχανω). ^ _ accipere \ Part ic. - pro 

nubths: άγαμος.- collocari: £ . car itate: übers, 'die Liebe 

ΠΙ, 3, 3 nnd für daret zu III, ^ Va terlande beeinträchtigen 

(ολιγωρεΐνΥ . 

§. 6. summam: το όλον, το ν,εφά- §. 3. incognitum: füge hinzu tibi. 

Icaov. — eamque mag wegbleiben. _ existimasti: indem du glaubtest 

— fecerat: αποτελειν , passiv mit dass ich u.s. w.— ίίδί^Μβ: ii"6i kann 
Gen. cons. — conferebant: τελεΐν. we gbleiben. — aut — magistratui: 

— numerarent: απαρι&μεΐν. — fa- damit du nicht sofort von mir der 
ciebat: κελενειν. — ad quem — per- Obrigkeit, im Falle deines Unge- 
veniebat: der Empfänger. horsams, übergeben wirst. 

IV, 1. temptata est: πε Γραν λαμ- §.4 ut tuto — efferre: 'um Si- 

βάνειν. Diomedon wird alsdann Sub- cherheit seiner Abreise und des 

jeet. (von πειράξω findet sich das Wegbringens des Seinigen.' — per- 

iPassiv., wie es scheint mehr bei venisse: προΰγίγνεο&αι. — delatum: 

Späteren, wie Plut. und im Ν. T. als (επί) Geschenk. 

z. B. Ev. Matth. 4, 1). — Nam is: §. 5. tuto: άδεώς.— satis habuit: 

mit dem Relativum fortzufahren, άτρεμεΐν, ήονχίαν αγε ιν επί τινι. — 



60 XV. EPAMINONDAS. 

in navem escenderet, per Ghabriam Atheniensem, de quo supra men- 
6 tionem fecimus, effecit. Abstinentiae erit hoc satis testimonium. Plu- 
rima quidem proferre possumus, sed modus adhibendus est, quoniam 
uno hoc volumine vitam excellentium virorum complurium concludere 
constituimus, quorum separatim multis milibus versuum complures 
scriptores ante nos explicarunt. 
V Fuit etiam disertus, ut nemo ei Thebanus par esset eloquentia, 

neque minus concinnus in brevitate respondendi quam in perpetua 

2 oratione ornatus. Habuit obtrectatorem Meneclidem quendam indi- 
dem Thebis et adversarium in administranda re publica satis exer- 
citatum in dicendo, ut Thebanum scilicet. Namque illi genti plus 

3 inest virium quam ingenii. Is, quod in re militari florere Epaminon- 
dam videbat, hortari solebat Thebanos, ut pacem hello anteferrent, 
ne illius imperatoris opera desideraretur. Huic ilie fallis inquit verho 
civis iuos, quod hos α hello sevocas. Oiii enim nomine serviiuiem con- 

4 cilias. Ν am paritur pax hello. Itaque, qui ea diutina volunt frui, 
hello exercüati esse dehent. Quare si principes Graeciae vuliis esse, 

5 casiris est vohis utendum non palaeslra. Idem ille Meneclides cum 
huic obiceret, quod liberos non haberet neque uxorem duxisset, ma- 
ximeque insolentiam, quod sibi Agamemnonis belli gloriam videre- 
tur consecutus, at ille desine inquit, Meneclida, de uxore mihi ex- 
prohrare. Nam nullius in isla re minus uii consilio volo. (Habebat 

6 enim Meneclides suspicionem adulteri.) Quod autem me Agame- 
mnonem aemulari putas, falleris. Namque ille cum universa Grae- 
cia vix decem annis unam cepii urhem, ego contra ea una urhe 
nostra dieque uno totam Graeciam Lacedaemoniis fug aus liheravi. 



inviolatus: ασφαλής. — escenderet: cet: der beredter war als (η κατά) 

επιβαίνειν. — supra — fecimus: im ein Thebaner. — ingenii: 7ταιάεια. 
obigen gesagt ist. §. 3. florere: ευδοκιμεΐν, περιβό- 

§. 6. possumus: währendes mög- ητον είναι. — imperatoris — desi- 

lich wäre, εξόν γε, so. — modus ad- deraretur : s. zu V, 3, 2. 'ihn als 

kibendus est: Plut. de mus. c.44: Peldherrn (Part.).' — fallis verho: 

άνώτατον δε ν,αϊ μονσικώτατον το 'ψενδεΰ&αι. — otii — con cilias: dem 

παντϊ το προσήκον μετρον επίτιμε- Namen nach räthst du zur Müsse, in 

vca. — vitam: s. praef. 8. — quorum der That aber u. s. w. 
separatim exposuerunt: über welche §.-4. diutina: συχνός. Füge pace 

im einzelnen (καθ** ενα) auseinan- hinzu, ea kann wegbleiben. — est 

dergesetzt haben (δι,εί-έρχομαι,). — ν. utendum: δει. 
ante nos: von denen vor uns. §. 5. quod liberos — duxisset: 

V, 1. ut nemo — par esset: in dass er kinderlos (απαις) wäre, da 

Vergleich zu irgend welchem (παρ' u. s. w. — insolentiam : αν&άδεια. 

οντινονν). — concinnus: εύστοχος. — — at desine: 'wirst du nicht auf- 

brevitas : το σνντομον. — perpetuus : hören?' — uti consilio volo: lasse 

συνεχής. — ornatus: καλλιεπεΐν, ichmir als Rathgeber gefallen (εφίε- 

Part. praes. — obtrectatorem: s. zu μ,αι). — habebat suspicionem: δια- 

III, 1, 1. — ind. Thebis: gleichfalls βάλλεσ&αί επί. 
einen Thebaner. §. 6. falleris: füge hinzu 'darin 

§. 2. adversarium — re publica: wenigstens.' — vix: μόγις πάνυ, 

άντιπολιτεΰεσ&αι. — satis — scili- vgl. Plat. Apol. 6 p. 21 B. 



XV. EFAMINONDAS. 61 

Idem cum in convcntuni venisset'Arcadum petens, ut socictatem VI 
cum Thebanis et Argivis facerent, contraque Callistratus Athenien- 
sium legatus, qui eloquenlia omnis eo praestabat tempore, postularet, 
ut potius amicitiam sequerentur Atticorum et in oratione sua multa 
invectus esset inTbebauos etArgivos, in eisque hocposuisset animum 
advertere debere Arcadas, qualis utraque civitas civis procreasset, ex 2 
quibus de ceteris possent iudicare : Argivos enim fuisse Orestem et 
Alcmaeonem matricidas, Tliebis Oedipum natum, qui, cum patrem 
suum interfecisset, ex matre liberos procreasse, huic in respondendo 3 
Epaminondas, cum de ceteris perorasset, postquam ad illa duo op- 
probria pervenit, admirari se dixit stultitiam rhetoris Attici, qui non 
animadverterit innocentis illos natos, domi scelere admisso cum patria 
essent expulsi , receptos esse ab Atheniensibus. Sed maxime eins 4 
eloquentia eluxit Spartae legati ante pugnam Leuctricam. Quo cum 
omnium sociorum convenissent legati, coram frequentissimo lega- 
tionum conventu sie Lacedaemoniorum tyrannidem coarguit, ut non 
minus illa oratione opes eorum coneusserit quam Leuctrica pugna. 
Tum enim perfecit, quod post apparuit, ut auxilio Lacedaemonii so- 
ciorum privarentur. 

Fuisse patientem suorumque iniurias ferentem civium , quod seVII 
patriae irasci nefas esse duceret, haec sunt testimonia. Cum eum 
propter invidiam cives praeficere exercitui noluissent, duxque esset 
delectus belli imperitus, cuius errore eo esset dedueta illa multitudo 
militum, ut omnes de salute pertimescerent, quod locorum angustiis 
clausi ab hostibus obsidebantur, desiderari coepta est Epaminondae 
diligentia. Erat enim ibi privatus numero militis. Α quo cum pe- 2 
terent opem, nullam adhibuit memoriam contumeliae et exercitum 



VI, 1. conventum: αννέδριον. — Vgl. hierüber Nägelsbach, nachhom. 

eo tempore: ot καΌ 1 ' αντόν. — in Theol. S. 364. 

eisque hoc posuisset: unter andern §. 4. l ega ti : als er Gesandter war. 

behauptend, dass auch.^ ^ — omn. sociorum: παρά. — coram 

§. 2. procreasset: εκφερειν. — _„ conventu: diese Worte können 

possent: ε'ξεΐναι. — Thebis natum: a j s tautologiseh wegbleiben. — co- 

ein Thebaner. — lib. procreasse: a rguit: επιτψαν. — coneusserit: 

παιδοποιεΐν. ^ , ελάττωμα περιτι$εναι. — privaren- 

§. ö. perorasset: anoloy εΐΰΟ'αι. — f Ur: Ιχχ ε ίηειν. 
pervenit: γίγνεο^αί περί. — stulti- 
tiam: άβελτερι'α. — rhetoris: ver- VII > 1 - patientem: s. 3, 2. — suo- 
ächtlich. — scelere admisso: πταίειν. rum ~ ferentem: Phrase η εν τοις 
es ist der Griechischen, noch mehr πολιτικοΐς ανεξικακία, doch s. oben, 
als der Römischen Anschauungs- esset delectus: auf cives zu be- 
weise eigentümlich, Fehler und ziehen.— eo esset dedueta: εις το- 
Vergehen, statt aus einer sündigen ™ντο προαγεσ&αι. ~ pertimesee- 
That des Willens, aus einem oft rent: αποδειλιαν προς τι. — loc. 
durch widrige Schicksalsmächte be- angustiis: τα στενοχώρια. — dih- 
dingten Fehler des Intellects her- gentia: οπονδη. — erat ibi numero 
vorgehen zu lassen, was dann zu militis: ονοτρατενειν. 
eigentümlichen Consequenzen für §. 2. nullam — contumeliae: μ,νη- 
die Ausdrucksweise geführt hat. ΰικακεΐν. 



62 XV. EPAMINONDAS. 

3 obsidione liberatum domum reduxit incolumem. Nee vero hoc semel 
fecit sed saepius. Maxime autem fuit illustre, cum Peloponnesum 
exercitum duxisset adversusLacedaemonios haberetque collegas duos, 
quorum alter erat Pelopidas , vir f ortis ac strenuus. Hi cum erimi- 
nibus adversariorum omnes in invidiam venissent, ob eamque rem 
Imperium eis esset abrogatum, atque in eorum locum alii praetores 

4 successissent, Epaminondas populis cito non paruit, idemque ut face- 
rent persuasit collegis et bellum, quod suseeperat, gessit. Namque 
animadvertebat, nisi id fecisset, totum exercitum propter praetorum 

5 imprudentiam inscitiamque belli periturum. Lex erat Thebis, quae 
morte multabat, si quis imperium diutius retinuisset, quam lege 
praefinitum foret. Hanc Epaminondas cum rei publicae conservandae 
causa latam videret, ad perniciem civitatis conferre noluit et quattuor 
mensibus diutius, quam populus iusserat, gessit imperium. 

VIII Postquam domum reditum est , collegae eius hoc crimine aecu- 
sabantur. Quibus ille permisit, ut omnem causam in se transferrent 
suaque opera factum contenderent, ut legi non obedirent. Qua de- 
fensione illis periculo überaus nemo Epaminondam responsurum 

2 putabat, quod, quid diceret, non haberet. At ille in iudicium venit, 
nihil eorum negavit, quae adversarii crimini dabant, omniaque, quae 
collegae dixerant, confessus est neque recusavit, quo minus legis 
poenam subiret, sed unum ab iis petivit, ut in periculo suo inscribe- 

3 rent: Epaminondas α Thebanis morte multatus est, quod eos coegit 
apud Leuctra super are Lacedaemonios , quos ante se Imperator em 
nemo Boeotorum ausus fuit adspicere in acte, quodque uno proelio 

4 non solum Thebas ab interitu retraxit, sed etiam universam Graeciam 



§. 3. cum — Lacedaemonios : als qiov ειϋάγεα&αι. — contenderent: 

er in den P. eingefallen war gegen Partie. — sua opera: auf seineu 

die L. zu Felde ziehend. — in invi- Rath. Oben hiess es persuasit col- 

diam venire : διαβάλλεα&αι. — abro- legis. — factum ut — obedirent: 

gatum: nimm εκπίπτειν. — succes- kurz 'dass sie auf seinen Rath — 

sissent: άποδει%ννναι, passiv. nicht gehorcht hätten.' — respon- 

§.4. populiscito: s. III, 1, δ. — surum: άπολογεΐβ&αι. — quod — 

quod suseeperat: sowie er sich vor- non haberet: άπορειν {ώς c. part. 

genommen hatte. — animadvertebat: dann χοή). 

er war sich bewusst. — impruden- §.2. recusavit: παραϊτεΐβ&οίΐ (mit 

tiam: άφνλα^ία. einfachem Object). — sed — petivit: 

§. 5. erat: κνρονν. — Thebis: bei Partie, [προΰ&έομ,αι). — in pericu- 

den Thebanern. — quae — multa- lo suo: in das Protokoll der Ver- 

bat: Todesstrafe drohend denen, handlung, worin natürlich auch die 

welche. — quam — foret: als nach Anklage enthalten sein musste, auf 

der gesetzlichen Bestimmung (ή Grund deren die Verurtheilung er- 

ποο&εβμία). — conferre: ονμβάλλε- folgte, υπογραφή, auch wohl άντω- 

o&cci. — quatt. mensibus — impe- μοβία (vgl.Ruhnken. ad Tim. p. 38). 

rium: er fügte 4Monat hinzu (προο- §.3. ante se imperatorem: vor 

επιβάλλεσ&αι) zu der Feldherrn- seiner Feldherrnschaft. — adspi- 

schaft, welche u. s. w. cere: άτενίζει,ν εις τι, άντοφ&αλ- 

VIII, 1. aecusabantur : Phrasen μ,ειν. 

αίτίαν εχειν τινός, εις το δικαβτή- §. 4. Thebas — retraxit: Th. ret- 



XV. EPAMINONDAS. 63 

in liberlatem vindicavit, eoque res utrorumque per duxit y ut Thebani 
Spartam oppugnarent , Lacedaemonii satis höherem < 7 si salvi esse 
posseiit , neque prius bellare destitii, quam Messene resüiuia urbem 5 
eorum obsidione clausit. Haec cum dixisset, risus omnium cum hila- 
ritate coortus est, ueque quisquam iudex ausus est de eo ferre suifra- 
gium. Sic a iudicio capitis maxima discessit gloria. . 

Hie extremo tempore imperator apud Mantineam, cum acie in- IX 
strueta audacius instaret hostis, cognitus a Lacedaemoniis, quod in 
unius pernicie eius patriae sitam putabant salutem , universi in unum 
impetum fecerunt neque prius abscesserunt, quam magna caede mul- 
tisque occisis fortissime ipsum Epaminondam pugnantem sparo emi- 
nus percussum coneidere viderunt. Huius casu aliquantum retardati 2 
suntßoeotii, neque tarnen prius pugna excesserunt, quam repugnan- 
tis profligarunt. At Epaminondas, cum animadverteret mortiferum 3 
se vulnus aeeepisse simulque, si ferrum, quod, ex hastili in corpore 
remanserat, extraxisset, animam statim emissurum, usque eo retinuit, 
quoad renuntiatum est vicisse Boeotios. Id postquam audivit, satis 
inquit vixi. Invictus enim morior. Tum ferro extracto confestim 
exanimatus est. 

Hie uxorem numquam duxit. In quo cum reprehenderetur, quod X 
liberos non relinqueret, a Peiopida, qui filium habebat infamem, ma- 
leque eum in eo patriae consulere diceret, vide , inquit, ne tu peius 2 
consulas, qui talem ex te natum relicturus sis. Neque vero stirps 
potest mihi deesse. Namque ex me natam relinquo pugnam Leuctri- 
I cam , quae non modo mihi supersles sed eliam immortalis sil necesse 
est. Quo tempore duce Peiopida exules Thebas oecuparunt et praesi- 3 
dium Lacedaemoniorum ex arce expulerunt, Epaminondas, quam diu 
facta est caedes civium, domi se tenuit, quod neque malos defendere 
volebat neque impugnare, ne manus suorum sanguine cruentaret — 
namque omnem civilem victoriam funestam putabat — idem, post- 



tete, welches bereits in Begriff war §. 2. retardati sunt: άνακόπτεϊν. 

unterzugehen (άφανβεσ&αν). - sa- ^ 3 mortiferum: ^ ι%αίοι0ξ , _ 

tishaberentsi: άνεργες ατρεμειν renunt . est: ανακηρύττει. 

§.b. restituta: hier ΰννοικίζειν. X, 1•• hie — duxit: durch άγαμος 

■ risus coortus est: εκγελαν. — hi- auszudrücken. Plutarch sagt von 

laritas: παιδιά. — ferre sufragium : Ε. μονότροπον βίον απ' αρχής ελό- 

£πίΐρηφίξεο&αι. Das Aktiv heisst μένος. — reprehenderetur: u. a. 

in guter Graecität nur 'zur Abstim- νον&ετεΐν (akt.). — infamem: xa- 

niung zulassen.' Vgl. Xen. Mem. Ι, κώς άκονειν. — male consulere : όλι- 

1, 18. — m. discessit gloria: freige- γωρεΐν. 

sprachen wurde ihm grosser (περί- c . ^ Λ 

βόητος) Ruhm zu Theil. $. 2. neque vero potest: eB ist 

IX, 1. ac. instrueta: άντιτάττε- ? b , er , u » m oghch, dass. - deesse: 

io&ai. - instare: προακεΐα&αι. - «&W' ~ necesse est: "™ς. 

imp. fecerunt: ΰνντρέχειν. — sparo: §. 3. impugnare: επιτί&εΰ&αι. — 

ζ,νβτον. — eminus : wörtlich zu cruentaret: μ taiv ενν. — civilem: ε μ- 

iibersetzen. φνλιος. 



64 XVI. PELOPIDAS. 

quam apud Cadmiam cum Laceclaemoniis pugna coepit, in primis 
1 stetit. Huius de virtutibus vitaque satis erit dictum , si hoc uuum 
adiunxero, quod nemo it infitias, Thebas et ante Epaminondam natum 
et post eiusdem interitum perpetuo alieno paruisse imperio, contra 
ea, quam diu ille praefuerit rei publicae, caput fuisse totius Graeciae. 
Ex quo intellegi potest unum hominem pluris quam civitatem fuisse. 



XVI. 

1 Pelopidas Thebanus magis historicis quam vulgo notus. Cuius de 
virtutibus dubito, quemadmodum exponam, quod vereor, si res ex- 
plicare incipiam, ne non vitam eius enarrare sed historiam videar 
scribere, si tantummodo summas attigero, ne rudibus Graecarum 
litterarum minus dilucide appareat, quantus fuerit ille vir. Itaque 
utrique rei occurram, quantum potuero, et medebor cum satietati 

2 tum ignorantiae lectorum. Phoebidas Lacedaemonius, cum exerci- 
tum Olynthum duceret iterque per Thebas faceret, arcem oppidi, 
quae Cadmia nominatur , occupavit impulsu paucorum Thebanorum, 

3 qui, adversariae factioni quo facilius resisterent, Laconum rebus stu- 
debant, idque suo privato non publico fecit consilio. Quo facto eum 
Lacedaemonii ab exercitu removerunt pecuniaque multarunt neque 
eo magis arcem Thebanis reddideruut, quod susceptis inimicitiis satius 
ducebant eos obsideri quam liberari. Nam post Peloponnesium bel- 
lum Athenasque devictas cum Thebanis sibi rem esse existimabant et 

4 eos esse solos, qui adversus resistere auderent. Hac mente amicis 
suis summas potestates dederant alteriusque factionis principes 
partim interfecerant, alios in exilium eiecerant. In quibus Pelopidas 
hie, de quo scribere exorsi sumus, pulsus patria carebat. 

II Hi omnes fere Athenas se contulerant, non quo sequerentur 

otium, sed ut quem ex proximo locum fors obtulisset, eo patriam re- 

2 cuperare niterentur. Itaque cum tempus est visum rei gerendae, 

§. 4. erit dictum: möge gesagt ρενεο&οα. — adv. factioni: ot νπε- 

sein. — it infitias: durch όμολογειν ναντιοϋμενοι. • — studebant: τά τι- 

auszu drücken. — alieno imperio: vog αΐρεΐΰ&αι. 

Fremden. — pluris fuisse: mehr ~ » * « , 

werth gewesen sei *% 3 ' removerunt: αφαιρειβδαι 

β τίνα τίνος. — inimicitiis: η οιαφορα ) 

XVI. — et eos esse: ώς c. partic. — ad- 

T τ j ι•* » ■* vers. resistere: άντιποιείοΟ'αι. 

1, 1. auoito: άπορε iv. — expo- ~ . ,. . /» .. ? > 

~~L α • lj. Γι j l .V 4. altenus factionis: οι αντι- 

nam: 'berichten soll. — summas Κ , ' 

,.*r„„„ \ ί ■* ' πολιτευόμενοι. — exorsi sumus: 

attigero: τα κεφάλαια όιατρεχειν. ό. Ιο. ι * » 

-rud. Gr. litterarum: απαίδευτος ^c^av - carebat: αφαιρεί- 

την Ελλ. ηαιδείαν. - diluc. appa- G ® aL (P assiv •)• 

reat: εμφανές γίγνεναι. — oeeur- II, 1. ex proximo: μετέπειτα. — 

rum: φυλάττεα&αι Partic. — mede- locum: καιρός. 

bor: εναντιοΰσ&αι. §. 2. cum temp. est visum: als sie 

§. 2. it. per Th. faceret: Siano- glaubten den Zeitpunkt erhalten zu 



XVI. PELÜPIDÄSi 65 

communiter cum iis, quiThebis idcm sentiebant, diem delegerunt ad 
inimicos opprimendos civitatemque liberandam eum, quo maximi 
magistratus simul consuerant epulari. Magnae saepe res non ita 3 
magnis copiis sunt gestae, sed profecto munquain tarn ab tenui initio 
tantae opes sunt profligatae. Nam duodecim adulescentuli coierunt 
ex iis, qui exilio erant multati, cum oninino non essent amplius cen- 
tum, qui tanto se offerrent periculo. Qua paucitate percussa est La- 
cedaemoniorum potentia. Hi enim non magis adversariorum factioni 4 
quam Spartanis eo tempore bellum intulerunt, qui principes erant 
totius Graeciae. Quorum imperii maiestas neque ita multo post 
Leuctrica pugna ab boc initio perculsa concidit. Uli igitur duodecim, 5 
quorum dux erat Pelopidas, cum Athenis interdiu exissent, ut 
vesperascente caelo Thebas possent pervenire, cum canibus venaticis 
exierunt retia ferentes vestitu agresti, quo minore suspicione facerent 
iter. Qui cum tempore ipso, quo studuerant, pervenissent, domum 
Charonis deverterunl, a quo et tempus et dies erat datus. 

Hoc loco übet interponere, etsi seiunctum ab re proposita est, III 
nimia fiducia quantae calamitati soleat esse. Nam magistratuum The- 
banorum statim ad auris pervenit, exules in urbem venisse. Id illi 
vino epulisque dediti usque eo despexerunt, ut ne quaerere quidem 
de tanta re laborarint. Accessit etiam , quod magis aperiret eorum 2 
dementiam. Adlata est enim epistula Athenis ab Archino uni ex his 
Archiae, qui tum maximum magistratum Thebis obtinebat, in qua 
omnia de profectione eorum perscripta erant. Quae cum iam accu- 
banti in convivio esset data, sicut erat signata sub pulvinum su- 
biciens ( In crasünum? inquit *differo res severas'. At illi omnes, cum 3 

haben. — maximi magistratus : ot III, 1. seiunctum: αλλότριος. — 

επιφανέστατοι άρχοντες. — simul nimia fid.^=.nimium fiduciae (ρα&ν- 

epulari: επί πότφ σννειναι. μία). — esse: nimm περιίστασ&αι. 

§. 3. profecto: νη Δία. — tarn te- — ad aur - V ervenit: ifiel die Eot- 

nui: εντελής, Compar. — sunt pro- schaft zu' προσπίπτει, μηννσις — 

fligatae: άνάΰτατον ylyvse&ai. — ' in Betreff der Flüchtlinge, dass («ff) 

qui — multati: οι φυγάδες.— offer- sie waren.' — vmo: Trunkenheit. 

rent: εγχειρίζεβδαι. — epulisque: πλησμονή. — dediti: 

§.4. factioni: εταιρεία, s. 1,4.— τρέπεβ&αι εις. — quaerere: <?κε- 

maiestas : το μεγαλοπρεπές. — initio : ^τεαΟ-αι. 

άφορμαί. § # 2. adlata — epistola: denn es 

§. 5. vesperascente caelo: kurz kam Jemand aus Athen einen Brief 

(μικρόν) vor Sonnenuntergang (dv- bringend. — max. magistr. obtine- 

σμαί). — cum: Partie. — can. vena- bat: welcher die αρχή επώννμος 

ticis: βκνλακες &ηρατίκαί. — retia: verwaltete. — aceub. in convivio: 

σταλίς, ίδος. — vest. agresti: mit ■κατακλίνεο&αί (dep. pass.). — si- 

dem Partie, von παραλαμβάνω zu gnata: σφραγίζω. — pulvinum :προσ- 

geben. — quo minore suspicione : κεφάλαιον. — subiciens: νποτι&έ- 

damit sie — von Niemand bearg- ναι. — in er. — severas: diese 

wohnt. — studuerant: δον,εΐν Part, bei den Griechen seitdem sprich- 

perf. pass. — deverterunt: ν,ατάγε- wörtlich gewordene f Redensart 

σ -ihu παρά rti/t; domum bleibt weg. (Plut^ v. Pelop.c. 10: ό μεν ovv λό- 

— erat datus: άφορίξειν. γος ούτος εν παροιμίας τάξειπεριφε- 

VOLKMANN, CORN. ΝΕΡ. 5 



66 XVI. PELOPIDAS. 

. 
iam nox processisset, vinolenti ab exulibus duce Pelopida sunt inter- 
fecti. Quibus rebus confectis vulgo ad arma libertatemque vocato 
non solum, qui in urbe erant, sed etiam undique ex agris concurre- 
runt, praesidium Lacedaemoniorum ex arce pepulerunt, patriam ob- 
sidione liberarunt, auctores Cadmeae occupandae partim occiderunt, 
partim, in exilium eiecerunt. 

IV Hoc tarn turbido tempore, sicut supra docuimus, Epaminondas, 
quoad cum civibus dimicatum est, domi quietus fuit. Itaque haec 
liberatarum Thebarum propria laus est Pelopidae, ceterae fere com- 

2 munes cum Epaminonda. Namque Leuctrica pugna imperatore Epa- 
minonda hie fuifc dux delectae manus, quae prima phalangem prostra- 

3 vit Laconum. Omnibus praeterea periculis adfuit, sicut Spartam cum 
oppugnavit, alterum tenuit cornu, quoque Messena celerius restituere- 
tur, legatus in Persas est profectus. Denique haec fuit altera per- 
sona Thebis, sed tarnen seeunda ita, ut proxima esset Epaminondae. 

V Contlictatus autem est cum adversa fortuna. Nam et initio, si- 
cut ostendimus, exul patria caruit et cum Thessaliam in potestatem 
Thebanorum cuperet redigere, legationisque iure satis tectum se ar- 
bitraretur, quod apud omnis gentissanetumesseconsuesset, atyranno 
Alexandro Pheräeo simul cum Ismenia comprehensus in vincla con- 

2 iectus est. Hunc Epaminondas recuperavit bello persequens Alexan- 
drum. Post id factum numquam animo placari potuit in eum, a quo 
erat violatus. Itaque persuasit Thebanis, ut subsidio Thessaliae pro- 

3 ficiscerentur tyrannosque eius expellerent. Cuius belli cum ei summa 
esset data, eoque cum exercitu profectus esset, non dubitavit simul ac 

4 conspexit hostem confligere. In quo proelio Alexandrum ut animad- 



ρόμενος μέχρι vvv διασώζεται παρά ατής, nebst dem verb. δευτεραγωνι- 

τοΐς'Έλληοι) wird von ihnen immer οτέω. — sed — Epaminondae : je- 

ohne verb. fin. angeführt. doch um weniges dem Ep. nach- 

§. 3. processisset: προχωρειν. — stehend. 

ad arma: zur Bewaffnung (XI, 1, V, 1. conflietatus est: er hatte zur 

2). — vocato: ανγκαλειν. — libera- Gegnerin. — satis arbitraretur : er- 

runt : mit ιιανειν auszudrücken. wartend, dass er wohl nichts dul- 

TV, 1. /ϊοο• — tempore: bei diesen den würde. — apud omnes gentes: 

Unruhen {ταραχή). — quoad — dim. nach dem bei allen Menschen gülti- 

est: so lange der Kampf noch blieb. g en Recht. 

— quietus fuit: ήονχίαν άγειν §. 2. recuperavit: άπαλλάττειν. — 
(die Attiker lassen in dieser Phrase numquam — potuit: er bewahrte 
den Artikel meist weg, nicht so Po- einen unversöhnlichen {άμετάγνω- 
lyb.^ und andre spatere). — laus: Gz0? ) H ass. — erat violatus: κα&υ- 
κατορ&ωμα. βρίξειν (aktiv). — expellerent: κα- 

%. 2. prostravit: τρεπεΰ&αι. ταλυειν. 

§. 3. praeterea: 'ξννελόντι ειπείν. §. 3. cum esset data: λαμβάνειν. 

— sicut =3 2fOm Beispiel, oiov. — Partie, mit δε. — summa: η περί 
tenuit: nämlich 'unter sich.' — ce- των όλων διοίκηΰις. — dubitavit: 
lerius: φ&άνειν. — restitueretur : επέχειν seq. μη ov. — conspexit: so- 
Gvvoi -Αίζειν . — denique: im ganzen, bald der Feind ihm ins Gesicht ge- 

— haec — persona: δεντεραγωνι- kommen war. 



XVII. AGESILAUS. G7 

vertit, incensus ira equum in eum concitavit proculque digressns a 
suis conieelu telorum confossus coneidil. Atque hoc secunda victoria 
accidit. Nani iani inclinatae erant tyrannorum copiae. Quo facto 2 
omnes Thessaliae civitates inlerfectum Pelopidam eoronis aureis et 
statuis aeneis Iiberosque eins juulto agro douanuil,. 



XVII. 

Agesilaus Lacedaemonius cum a ceteris scriptoribus tum eximie 
a Xenophonte Socratico collaudatus est. Eo enim usus est familia- 
rissime. Hie primum de regno cum Leotychide fratris filio habuit 
contentionem. Mos est enim a maioribus Lacedaemoniis traditus, ut 
duos habereut semper reges nomine magis quam imperio ex duabus 
familiis Prodi et Eurysthenis, qui prineipes ex progenie Herculis 
Spartae reges fuerunt. Horum ex altera in alterius familiae locum 3 
fieri non licebat. Ita utraque suum retinebat ordinem. Primum 
ratio habebatur , qui maximus natu esset ex liberis eius, qui regnans 
decessisset. Sin is virilem sexum non reliquisset, tum deligebatur, 
qui proximus esset propinquitate. Mortuus erat Agis rex frater 4 
Agesilai. Filium reliquerat Leotychidem, quem ille natum non agno- 
rat, eundem moriens suum esse dixerat. Is de honore regni cum 
Agesilao patruo suo contendit, neque id, quod petivit, consecutus est. 
Nam Lysandro suffragante homine, ut ostendimus supra, factioso et 5 
his temporibus potente Agesilaus antelatus est. 

Hie simulatque imperii potitus est, persuasit Lacedaemoniis, utll 
exercitus emitterent in Asiam bellumque regi facerent, docens satius 
esse in Asia quam in Europa dimicari. Namque fama exierat Arta- 
xerxen comparare classis pedestrisque exercitus, quos in Graeciam 

§. 4. concitavit : προελαννειν. — λόγον εχειν. — Sin is — reliquisset: 

digressus: προάλλεσ&αι. — sec. vi- wenn er aber nichts männliches hin- 

ctoria: als der Sieg davongetragen terlassen hatte. — qui — propin- 

war. — inclinatae erant: άποηλί- quitate: der am meisten verwandte 

vslv, intrans. (προΰή%ων) . 

§. 5. sie ehrten den Pel. und §. 4. non agnorat: 'er sagte er 

schenkten seinen Kindern. kenne ihn nicht', oder άναίνεο&αι. 

— dixerat: άποφαίνειν. — patruo: 

XVII. &εΐος. — contendit: Partie. — quod 

T , „.,... , , petivit: παό&εβις. 

L, 1. eo — familiarissime: welcher r v 

zur Zahl seiner liebsten Freunde §• 5 • suffragante: auf Agesilaus 

gehörte {τάττεα&αι εν). bezogen 'als Beistand {ονναγωνι- 

§. 2. fratris filio: ανεψιός. — hab. Gxr l$) gebrauchend'. — factioso: ΰτα• 

contentionem: άντιποιεΐο&αι. ~ fa- βιαστικός, στασιωδης. 

miliis: οικία. — ex prog. Herculis: II, 1. satius esse: αιρετός. — fa- 

von den Herakliden. ma exierat: εξαγγέλλεοαται persÖnl. 

§. 3. fieri: εΐΰποιεΐν. — retinebat: constr. — quos — mitteret: kurz ώς 

τηρειν. — ratio habebatur: aktiv, επί. 



68 



XVII. AGESILAUS. 



2 mitteret. Data potestate tanta celeritate usus est, ut prius in Asiam 
cum copiis pervenerit, quam regii satrapae eum scirent profectum. 

3 Quo factum est, ut omnis imparatos imprudentisque offenderet. Id ut 
cognovit Tissaphernes, qui summum Imperium tum inter praefectos 
habebat regios, indutias μ Lacone petivit simulans se dare operam, ut 
Lacedaemoniis cum rege conveniret, re autem vera ad copias com- 

4 parandas, easque impetravit trimestris. luravit autem uterque se 
sine dolo indutias corservaturum. In qua pactione summa fide 
mansit Agesilaus, contra ea Tissaphernes nihil aliud quam bellum 

δ comparavit. Id etsi sentiebat Laco, tarnen iusiurandum servabat 
multumque in eo se consequi dicebat, quod Tissaphernes periurio suo 
et homines suis rebus abalienaret et deos sibi iratos redderet, se au- 
tem conservata religione confirmare exercitum, cum animadverteret 
deum numen facere secum, hominesque sibi conciliare amiciores, 
quod iis studere consuessent, quos conservare fidem viderent. 

III Postquam indutiarum praeteriit dies, barbarus non dubitans, 
quod ipsius erant plurima domicilia in Caria et ea regio his tempori- 
bus multo putabatur locupletissima, eo potissimum hostis impetum 

2 facturos, omnis suas copias eo contra xerat. At Agesilaus in Phrygiam 
se convertit eamque prius depopulatus est, quam Tissaphernes us- 
quam se moveret. Magna praeda militibus locupletatis Ephesum hie- 
matum exercitum reduxit atque ibi officinis armorum institutis magna 
industria bellum apparavit. Et quo studiosius armarentur insignius- 
que ornarentur, praemia proposuit, quibus donarentur; quorum 



§. 2. data potestate: durch ίξον- 
οίαν λαμβάνειν auszudrücken. — 
celer.usus est: φ&άνειν υ.οπενδειν. 

§. 3. sunt. imp. habebat: dem 
Grössten vorstand. — indutiae: 
άνοχαί, εκεχειρία. — simulans: 
προσποιούμενος, oder 'dem Worte 
nach'; im letzteren Falle wird se 
dare operam durch ως c. part. Fut. 
ausgedrückt. — conveniret: ονντί- 
&εο&αι (προς τίνα cum aliquo). 

§. 4. conservaturum : άγειν, τη- 
ρειν; statt άνοχαί kann nunmehr 
σπονδαί gesetzt werden. — in qua 
mansit: πιστ. άναμένειν την προ- 
&εαμίαν. — nihil al. quam: kann 
mit gleicher Ellipse wörtlich über- 
setzt werden (Beispiele giebtMatth. 
§. 635, 8., vgl. Bernhardy Synt. p. 
352), oder aber man sagt: μόνον yi- 
, γνεο%•αι περί τι. 

§. 5. in eo: gerade dadurch. — 
periur. suo: Partie. — conservata: 
φνλάττειν auf Ages. bezogen. — 
religione: τα. περϊ <ϊτεών. — confir- 



mare: επιρρωννυναι, &αρρννειν. — 
facere secum: ihm gnädig sein. — 
sibi — amiciores: 'grössere Freund- 
schaft erwerbe, προσκτάσαΓοα.' — 
quod: Partie. — studere: τά τίνος 
φροντίξειν. 

III, 1. praeteriit: παρέρχεσ&αι (ό 
παρεληλν&ώς χρόνος). — domicilia: 
•Λατάλνοις. — his temporibus: in den 
damaligen Zeiten. — locupletissima: 
ευδαίμων, s. zu I, 7, 2. — imp. fa- 
cturos: όρμάν. — contraxerat: δια- 
βιβάζειν. 

§. 2. 'Ages. aber eine Schwen- 
kung machend (άντιστρέφειν) mar- 
schierte auf (επϊ c. Gen.) Phr.' — 
depopul. est: u. a. κατατρ^ειν. — 
se moveret: παρατάττεΰ&αι. — lo- 
cupletatis: aktiv auf Ages. bezogen. 
— hiematum : προοχε ιμάζειν. — of- 
jicina: εργαστηριον. — institutis: 
καταοκενάζειν, akt. — et quo: da- 
mit aber. — studiosius : πρόθυμος, 
quibus — quorum: für diejenigen, 



XVII. AGESILAUS. 



69 



egregia in ea P€ fuisset industria. Fecit idem in exercitationum ge- 3 
neribus, ut, qui ceteris pracsliüsscnt, cos magnis afficeretmuneribus. 
llis igitur rebus effecit, ut et ornatissimum et exercitatissimum ha- 
beret exercitum. Huic cum tempus esset visum copias exlrahere 4 
ex hibernaculis, vidit , si quo esset iter facturus palam pronuntiasset, 
hostis non credituros aliasque regiones praesidiis oecupaturos neque 
dubitaturos aliud esse iaeturum, ac pronuntiasset. Itaque cum ille 5 
Sardis iturum se dixisset, Tissaphernes eandem Cariam defendendam 
putavit. In quo cum eum opinio fefellisset victumque se vidisset con- 
silio, sero suis praesidio profectus est. Nam cum illo venisset, iam 
Agesilaus multis locis expugnatis magna erat praeda potitus. Laco 6 
autem, cum videret hostis equitatu superare, numquam in campo sui 
fecit potestatem et iis locis manum conseruit, quibus plus pedestres 
copiae valerent, Pepulit ergo, quotienseunque congressus est, multo 
maiores adversariorum copias et sie in Asia versatus est, ut omnium 
opinione victor duceretur. 

Hie cum iam animo meditaretur proficisci in Persas et ipsum IV 
regem adoriri, nuntius ei domo venit ephororum missu bellum Atlie- 
niensis etBoeotos indixisseLacedaemoniis, quare venire ne dubitaret. 
In hoc non minus eius pietas suspicienda est quam virtus bellica. Qui 2 
cum victori praeesset exercitui maximamque haberet fiduciam regni 
Persarum potiundi, tanta modestia dicto audiens fuit iussis absentium 
magistratuum, ut si privatus in comitio esset Spartae. Cuius exem- 
plum utinam imperatores nostri sequi voluissent! Sed illuc redea- 



welche. — in ea re — industria : 
nimm μελετάν τι. 

§. 3. in — generibus : 'bei (περί) 
den verschiedenen Uebungen (yv- 
μνααία).'' — eos bleibt weg. — affi- 
ceret: τιμάν. — ut — exercitum: 
einfaches Object zu 'beschaffte er.' 
— ornatus: ενγ,οομος. 

§. 4. extrahere : εξάγειν. — hiber- 
nacula: χειμάδιον. — palam pro- 
nuntiasset: φανερώς εξειπεΐν. — 
oecupaturos : προκαταλαμβάνειν. 

§. 5. iturum: προάγειν. — op. fe- 
fellisset: ιρενδεΰΟ'αι (Krüger §. 52, 
6, 2), man kann την γνώμην hinzu- 
fügen. — victumque: nimm περιγί- 
γνεο&αι (über καταατρατηγεΐν s. zu 
II, 5, 2.). — consilio: σοφία. — 
praes. prof. est: βοη&εΐν. — iam: 
φ&άνειν. — locis: πολισμάτιον. 

§. 6. nunquam — potestatem: 
übers, 'so gewährte er ihnen nie- 
mals in der Ebene gegen ihn zu 
kämpfen, sondern' u. s. w., oder 
mit dem Partie, fortzufahren. — ma- 



num conserere: οννάπτειν, εις το 
οννάπτον ερχεΰ&αι. — congredi: 
ονμπλέΥ,εα&αι (passivum). — vers. 
est: ενδιατρίβειν. — omnium — du- 
ceretur: dass alle über ihn die Mei- 
nung hatten, dass u. s. w. εχειν 
την δόξαν περί τίνος, ώς. 

IV, 1. an. meditaretur: εν&νμεΐ- 
G&ai. — venire: nach Hause zurück- 
zukehren. — dubitaret: όκνεΐν. 

§. 2. pietas: concreter durch πει- 
θαρχία auszudrücken. — susp. est: 
es ist werth (damit muss der Satz 
beginnen) zu bewundern (αγαο&αι). 

— Qui cum: οατις sq. Partie. — 
max. hob. fiduciam: schon daran 
dachte und hoffte. — modestia: με- 
τριότης. — ut si: ωσπερ αν ει c.Opt. 
(diese Wendung ist elliptisch, vgl. 
Stallbaum, ad Plat. Apol. p. 23 B). 
Uebrigens sehe man wegen der Con- 
strüction Xen. Ages. 1, 36 nach. — 
in comitio: εν τω εφορείω. — esset: 
stünde. — sequi: χρήσ&αι, ξηλονν. 

— redeamu s : επανιέναι. 



70 



XVlf. AGESILAUS. 



3 BHis. Agesilaus opulentissimo regno praeposuit bonamexistimationem 
miiltoque gloriosius duxit, si institutis patriae paruisset, quam si bello 

4 superasset Asiam. Hac igitur mente Bellespontum copias traiecit 
tantaque usus est celeritate, ut, quod iter Xerxes anno vertente con- 

5 fecerat, hie transierit triginta diebus. Cum iam haud ita longe ab- 
esset a Peloponneso , obsistere ei conati sunt Athenienses et Boeotii 

6 ceterique eorum socii apud Coroneam. Quos omnis gravi proelio 
vicit. Huius victoriae vel maxima fuit laus, quod, cum plerique ex 
fuga se in templumMinervae coniecissent, quaerereturque ab eo, quid 
bis vellet fieri , etsi aliquot vulnera aeeeperat eo proelio et iratus vi- 
debatur omnibus, qui adversus arma tulerant, tarnen antetulit irae 

7 religionem et eos vetuit violari. Neque vero hoc solum in Graecia 
fecit, ut templa deorum saneta haberet, sed etiam apud barbaros 

8 summa religione omnia simulacra arasque conservavit. Itaque prae- 
dicabat mirari se non sacrilegorum numero haberi, qui supplieibus 
eorum noeuissent, aut non gravioribus poenis affici, qui religionem 
minuerent, quam qui fana spoliarent. 

V Post hoc proelium collatum omne bellum est circa Corinthum ideo- 

2 que Corinthium est appellatum. Hie cum una pugna decem milia hostium 
Agesilao duce cecidissent eoque facto opes adversariorum debilitatae vi- 
derentur, tantum abfuit abinsolentia gloriae, ut commiseratus sitfortu- 
namGraeciae, quod tarn multi a se victi vitio adversariorum coneidis- 
sent. Namque illa multitudine, sisana mens esset Graeciae, supplicium 

3 Persas dare potuisse. Idem cum adversarios intra moenia compu- 
lisset et, ut Corinthum oppugnaret, multi hortarentur, negavit id 



§.3. bon.existimationem: ενκλεια. 
— duxit, si: Particip. mit folgendem 
Substantiv. Infin. — inst, patriae: 
τα πάτρια. 

§. 4. mente: εν&νμεΐοιται. — cop. 
traiecit: διαβαίνειν μετά. — tanta- 
que — celeritate: er beeilte sich so 
{απενδειν, -καταταχειν). — anno 
vertente: ενιαύσιος. — transierit: 
διαννειν. 

§. 5. haud ita longe: ov πολλην 
τίνα οδόν. 

§. 6. gravi: ίΰχνρός. Kann auch 
übersetzt werden 'überwältigte er 
{■λρατεΐν)^ in einem vollständigen 
{ολοσχερής) Siege.' — vel — laus: 
τοντο γε %αϊ πάνυ ά'ξιεπαινον. — 
coniecissent: αναχωρεΐν. — quid — 
fieri: wozu er diese gebrauchen 
würde (Optat. um das subjeetive 
vellet auszudrücken). Xen. Ages. 
2, 13: ηρώτων, τι χρη ιιοιεΐν {αυ- 
τούς). — qui — tulerant: άντιτάτ- 
τεσδαι. — antetulit: Parti c — re- 



ligionem: η ευσέβεια, τα των &εών. 
Xen.: όμως ουκ ε πελά&ετο του &ε ίου. 
— vetuit: er Hess nicht zu. — vio- 
lari: άδϊ&εΐν, aktiv. 

§. 7. vero: αλλά — γ ε. — ut — 
sanet. haberet: partic. σεβεσ&αι. — 
conservavit: άσινη διατηρειν. 

§. 8. mirari se: ότι c. Indic. — 
numero haberi: τάττεσ&αι εν. — 
eorum bleibt weg. — poenis adfici: 
δίκην διδόναι. — fana spoliarent : 
ιεροσυλειν. 

V, 1. collatum: γίγνεσθαι. 

§. 2. debilitatae: ταπεινοΰν, ά- 
ο%•ενώς εχειν. — tantum α fuit — ut: 
τοσούτον έδει seq. Inf. ώστε. — in- 
solentia: έξογκοϋν, επαίρειν. — ins. 
gloriae: lässt sich auch gleich aus- 
drücken durch επικονφίξεσ&αι τοις 
ψρονήμασι. — namque — potuisse: 
εξόν γε im Anschluss an das vor- 
hergehende. — sana mens esset: σω- 
φρονειν. — supplic. dare = poenis 
affici. 

§. 3. compulisset: σνγκλείειν εις. 



XVII. AGESILAUS. 71 

suae virluli coiwenire. So eniiii cum esse dixit, qui ad officium ρββ- 
canlis redire eogeret, noii qui urbis noMIissimas expugnaitet (iraeeiae. 
Nam st inquit eos exiinguere voluerimus, qui nobiscum adver sus bar- 4 
barm steter uni, nosmet ipsi nos expugnaverimus Ulis quiescenlibus. 
Quo facto sine negotio, cum voluerint, nos oppriment. 

Interim accidit illa calamitas apud Leuctra Lacedaemoniis. Quo VI 
ne proiicisceretur, cum a plerisque ad exeundum premeretur, ut si 
de exitu divinaret, exire noluit. Idem, cum Epaminondas Spartam 
oppugnaret, essetque sinemuris oppidum, taiem se imperatorem prae- 
buit, ut eo tempore oinnibus apparuerit, nisi ille fuisset, Spartam fu- 
turam non fuisse. In quo quidem discrimine celeritas eius consilii 2 
saluti mit universis. Nam cum quidam adulescentuli hostium adventu 
perterriti ad Thebanos transfugere vellent et locum extra urbem 
editum cepissent, Agesilaus, qui perniciosissimum fore videret, si ani- 
madversum esset quemquam ad hostis transfugere conari, cum suis 
eo venit atque, ut si bono animo fecissent, laudavit consilium eorum, 
quod eum locum occupassent, et se id quoque fieri debere animad- 
vertisse. Sic adulescentulos simulata laudatione recuperavit et ad- 3 
iunctis de suis comitibus locum tutum reliquit. Namque Uli aucto 
numero eorum, qui expertes erant consilii, commovere se non sunt 
ausi eoque libentius, quod latere arbitrabantur, quae cogitaverant. 

Sine dubio post Leuctricam pugnam Lacedaemonii se numquamVII 
refecerunt neque pristinum Imperium recuperarunt, cum interim 
Agesilaus non destitit, quibuscunque rebus posset, patriam iuvare. 

— suae v. conv: = suae virtutis non fuisse: εκποδών γίγ νεο&οα od. 
esse. — se eum esse dixit: εαυτόν μελλειν ουδέν ετι είναι, 
άποφαίνειν τον κ. τ. λ. — ad off. %. 2. discrimine : κίνδυνος. — cel. 
red. cogeret: σωφρονίζειν, oder wie consilii: ευστοχία. — editum: όχυ- 
I, 7, 1. — non: οΰ μεντοι. — expu- ρός. cepissent: προλαμβάνει. — qui 
gnaret: άνδραποδίξεσ&αι. videret: δείσας μη. — si anim. esset: 

§. 4. si voluerimus: partic. praes. wenn jemand bemerkte. — transfco- 

— extinguere : άφανίζειν. — adv. nari: part.fut. — cum — venit atque: 
steter unt : άντιπαρατάττεσ&αι. — partic. mit δε. — ut si fecissent: ως c. 
quiescentibus : σχολάζειν, ήσυχάξειν. part. — bono animo: από καλής γνώ- 

— sine negotio: άκονιτί. — c. vo- μης,προ&υμως. — quod: ώστε. Stelle: 
luerint: partic. mit γέ. laud. cons.eor., ut — fecissent, quod 

VI, 1. acc. calamitas: πταίειν, — occupassent, et se quoque (και γ ε) 

ελαττωματι περιπίπτειν . — profi- animadvertisse (gen. cons.). 

cisceretur : zu marschieren wäre, §. 3. simulata: προσποιεΐσ&αι auf 

adj. verb. — ad exeundum: περί. — Ages. bezogen. — recuperavit: ava- 

premeretur : προσκεΐσ&αι, προσλι- πεί&ειν. — adiunctis : επιτι&έναι, 

παρεϊν, mit plerisque als gen. cons. aktiv. — • eorum — consilii: der 

— ut si: ωσπερ αν. — de exitu: wo- nichtwissenden was aus der Sache 
hin die Dinge auslaufen (άποβαί- (Nom.) werden sollte. «— eoque li- 
νειν) würden. — divinaret: προαι- bentius: τοσοντω μάλλον. — latere: 
σ&άνεσϋ'αι. — noluit: απ ειπείν προς. Inf. mit αν. 

exire wird ein Substant. — essetque VII, i. Sine dubio: ομολογείται. 

— oppidum: 'und zwar (καΙ ταντα) — se refecerunt: εαυτόν άναλαμβά- 
ohne Mauern (adj. verb.) seiend' νειν. — recuperarunt: άνακτασ&αι. 
gleich auf Sp. bezogen. — futurum — cum: καίπερ. — non destitit — 



72 XVII. AGESILAUS. 

2 Nam cum praecipue Lacedaemonü indigerent pecunia, ille omnibus, 
qui a rege defecerant, praesidio fuit. Α quibus magna donatus pecu- 

3 nia patriam sublevavit. Atque in hoc illud inprimis fuit admirabile, 
cum maxima munera ei ab regibus ac dynastis civitatibusque confer- 
rentur, quod nihil umquam domum suam contulit, nihil de victu, ni- 

4 hil de vestitu Laconum mutavit. Domo eadem fuit contentus, qua 
Eurysthenes progenitor maiorum suorum fuerat usus. Quam qui 
intrarat, nulluni signum libidinis nullum luxuriae videre poterat con- 
tra ea plurima patientiae atque abstinentiae. Sic enim instructa, ut 
in nulla re difl'erret cuiusvis inopis atque privati. 

VIII Atque hie tantus vir, ut naturam fautricem habuerat in tribuen- 
dis animi virtutibus, sie maleficam nanetus est in corpore fingendo. 
Nam et statura fuit liumili et corpore exiguo et claudus altero pede. 
Quae res etiam nonnullam adferebat deformitatem, atque ignoti, fa- 
ciem eius cum intuerentur, contemnebant, qui autem virtutes nove- 

2 rant, non poterant admirari satis. Quod ei usu venit, cum annorum 
oc togin ta subsidio Tacho in Aegyptum isset et in acta cum suis aecu- 
buisset sine ullo tecto stratumque haberet tale, ut terra teeta esset 
stramentis, neque huc amplius quam pellis esset inieeta, eodemque 
comites omnes aceubuissent vestitu liumili atque obsoleto, ut eorum 
ornatus non modo in iis regem neminem significaret, sed homines 

3 non beatissimos suspicionem praeberet. Huius de adventu fama cum 
ad regios esset perlata, celeriter munera eo cuiusque generis sunt 
adlata. His quaerentibus Agesilaum vix ficles facta est unum esse ex 

4 iis, qui tum aceubabant. Qui cum regis verbis, quae attulerant, de- 

iuvare: übers. 'an nichts zu gehen nicht kannten. — • cum: wiederhol- 
(μετιέναι) zögerte, was — nützen ter Fall der Vergangenheit. 

" η ί β '. j. , %- 2. annorum: έ'τη γεγονώς. — 
§.2. indigerent: απορείν. — do- tecto: α %έπα6μα. — stratumque — 
natus: λαβών.— sublevavit: τιονφί- inieeta: kürzer 'auf der blos mit 
e'o • τ. r» einigen darübergeworfenen Fellen 
§. 6. in hoc: Genet. — umquam: ($ιφ&έρα) bedeckten (οτρωνννναι) 
s. zu praef. 3, b atque und II, 2, 4 Erde.'— eodemque — aceubuissent: 
habuit quisquam. — de: Genet. gen . cons> 6vyv , a ta%liv8G^ai (pas- 
§.4. fuit contentus : οτέργειν, εν- siv.) — vestitu = v. usi, oder άμ- 
δοκεΐν. — progenitor: αρχηγός. — πεχόμενοι. — vest. humilis: χιτώνι- 
α, q. intrarat: partic. — poterat: οίος; ,dazu παλαιός τις = et obsole- 
ε'Ε,ην. — patientiae: καρτερία. — in- tus. — ornatus: ηαραβκενή. — non 
strueta: παραΰηενάζειν. modo — sed: ονχ olov — αλλά. — 
,. VIII, 1. tant. vir: τοιούτος ων. — Äom • ^, on beatissimos: Genet. a- 
ut — virtutibus: übers, 'wie er &λιοι αν&ςωποι. — susp. praeberet: 
reichliche (αφ&ονος )Güter der Seele T0 6 %W a εμποιεΐν. 
von der Natur erlangt hatte.' — §.d. Huius — perlata: als seine 
maleficam: φθονερός. — in corp. Ankunft gemeldet war, διαδιδόναι 
fingendo: περί τα τον σώμ,. — sta- προς. fama ist nicht weiter auszu- 
tura humili: εντελής το ΰχήμα. — drücken. — cui. generis: παντοδα- 
Quae r. et. adferebat: es gereichte πός, παντοίος. — vix: μόλις πάνν. 
aber auch dieses zu {είναι προς). — — fid. facta est: wurden überredet. 
atque ignoti: so dass die, welche ihn §.4. verbis: ως παρά, vgl. 11,4, 



XVIII. EUMENES. τ;; 

dissent, Hie praeter vitulinam et eiusmodi genera opsonii, quae prae- 
sens tempus desiderabat, nihil accepit, unguenta Coronas sceundam- 
que mensam servis dispertiit, cetera referri iussit. Quo facto cum 5 
barbari magis etiam contempserunt, quod eum ignorahtia bonarum 
rerum illa potissimum sumpsisse arbitrabanlur. Hie cum ex Aegypto 6 
reverteretur donatus a rege Nectanabide ducentis viginti talentis, 
quac ille muneri populo suo dar et, venissetque in portum, quiMenelai 
vocatur iacens inter Cyrenas et Aegyptum, in morbum implicitus de- 
cessit. Ibi eum amici, quo Spartam facilius perferre possent, quod 7 
mel non habebant, cera circumfuderunt atque ita domum rettulerunt. 



XVIII. 

Eumenes Cardianus. Huius si virtuti par data esset fortuna, I 
non ille quidem maior sed multo illustrior atque etiam honoratior, 
quod magnos homines virtute metimur non fortuna. Nam cum aetas 2 
eius ineidisset in ea tempora, quibus Macedones florerent, multum ei 
detraxit inter eos viventi, quod alienae erat civitatis, neque aliud 
huic defuit quam generosa stirps. Etsi ille domestico summo ge- 3 
nere erat, tarnen Macedones eum sibi aliquando anteponi indigne fe- 
rebant, neque tarnen non patiebantur. Vincebat enim omnis cura 
vigilantia patientia calliditate et celeritate ingenii. Hie peradulescen- 4 
tulus ad amicitiam accessit Philippi Amyntae filii, brevique tempore 
in intimam pervenit familiaritatem. Fulgebat enim iam in adule- 
scentulo indoles virtutis. Itaque eum habuit ad manum scribae 5 

3. — vitulinam: μόΰχοι. — ei. ge- §. 2. cum — ineidisset: γενόμενος, 
nera: τοιούτον τι. — quae — desi- — in ea t. quibus: Attraction. — 



derabat: für den augenblicklichen detraxit: βλάπτειν. — viventi: 6vv- 

(παραυτίκα) Bedarf. — sec. mensam: διαιτάΰ&αι (dep. pass.). — alten, 

τραγηματα. — iussit: Partie. civitatis: επηλυς άνηρ και ξένος, 

§. 5. contempserunt: u. a. την αλλόφυλος. — defuit: ενδεά είναι, 

άτοπίαν &αυμάζειν. — ignorantia : — gen. stirps : ευγένεια. 

Partie. — pot. sumpsisse: vorgezo- §.3. domestico: οΐκοΰεν , παρά 

gen habe. τ0 ^ οικείοις. — indigne = aegre 7 

§. 6. donatus: λαμβάνειν επι δω- χα χ επ ώ ς . _ neque t. non: δε, αλλά 

ρεα. — mun. dare: χαριξεο&αι. — — y£ . — celer. ingenii; s. XVII, 6, 

pop. suo: den Lacedaemoniern. — 2 . auch άγχίνοια. 

qui vocatur: ο προοαγορευόμενος. §. 4. peradulescentulus : πάνυ 

— implicitus: περιτυγχανειν. ν £ ος . _ a d am> accessit: wurde 
§. 7. quod n. habebant: da nicht Freund. — in — familiaritatem: 

zugegen war. — circumfuderunt: wur( Je er unter die besten Freunde 

περιτη-Λειν. Flip hinzu τω νεκρώ. ( £ οίν,ειότατοι) gezählt {τάοοειν). 

— rettulerunt: επαναγειν. —fulgebat: εν,λάμπειν. — indoles: 



XVIII. 



ευφυΐα, το ευφυές προς. 

%. 5. itaque: ωΰτε im Anschluss 
Ι, 1. s. zu Π, 1. 1. — quidem: ου an das vorhergehende. — habuit ad 
μην. manum: τά'ξιν εχειν παρά τινι auf 



74 ΧνΐϊΙ. EUMENES. 

loco. Quod niulto apud Graios honorificentius est quam apud Ro- 
manos. Namque apud nos, re vera sicut sunt, mercenarii scribae 
cxislimantur, at apud illos e contrario nemo ad id officium admittitur 
nisi honesto loco et fide et industria cognita, quod necesse est omnium 

β consiliorum cum esse participem. Hunc locum tenuit amicitiae apud 
Philippum annos Septem. Illo interfecto eodem gradu fuit apud 
Alexandrum annos tredecim. Novissimo tempore praefuit etiam 
alterae equitum alae, quae hetaerice appellabatur. Utrique autem in 
consilio semper adfuit et omnium rerum habitus est particeps. 

II Alexandro Babylone mortuo, cum regna singulis familiaribus 

dispertirentur, et summa rerum tradita esset tuenda eidem, cui 

2 Alexander moriens anulum suum dederat, Perdiccae : ex quo omnes 
coniecerant eum regnum ei commisisse, quoad liberi eius in suam 
tutelam pervenissent : aberant enim Crateros et Antipater, qui ante- 
cedere bunc videbantur, mortuus erat Hephaestio, quem unum Alex- 
ander, quod facile intellegi posset, plurimi fecerat: hoc tempore data 

3 est Eumeni Cappadocia sive potius dicta. Nam tum in hostium erat 
potestate. Hunc sibi Perdiccas adiunxerat magno studio, quod in 
homine fidem et industriam magnam videbat, non dubitans, si eum 
pellexisset, magno usui fore sibi in iis rebus, quas apparabat. Cogi- 
tabat enim, quod fere omnes in magnis imperiis concupiscunt, 

4 omnium partis corripere atque complecti. Neque vero hoc ille solus 
fecit sed ceteri quoque omnes, qui Alexandri fuerant amici. Primus 
Leonnatus Macedoniam praeoccupare praedestinavit. Is multis 
magnisque pollicitationibus persuadere Eumeni studuit, ut Perdiccam 

5 desereret ac secum faceret societatem. Cum perducere eum non 
posset, interficere conatus est. Et fecisset, nisi ille clam noctu ex 
praesidiis eius effu gisset. 



Eum. bezogen. — scriba: γράμμα- est — dicta: nicht sowohl gegeben, 

τενς, der Staatssecretär (s. Polyb. als zugesagt. — in potestate: s. I, 

II, 43). — re vera: προς άλή&ειαν. 2, 5. 

— officium: χρεία. — hon. loco: εν- §. 3. magno studio: πάνν προ&ν- 

γενης, ebenso wie cognita (γνώρι- μως. — non dubitans: 'sich wohl 

μος επί) auf nemo bezogen. bewusst', dann fortzufahren 'von 

§.6. Hunc l. t. amicitiae: = in J enem ' wenn er * ei " Freu \ d f " 
tali fuit amicitia. - eod. gradu ^l""' &°.*% n N ^ ze " J u £* beI1 
fuit: ίν τώ αντώ ά&ώματι , oder (οφβλ^ tut. Pass. m Betreif des- 
kurz ώααντως. - hetaerice: sc. ί'π- se V was (™Q <;«>*) ■ ~ omn. pari. 

ζ ; χ c / - r , corripere: τα ολα σνναρπαζειν. πε- 

πος (το των ιππέων των εταίρων ~ ο, ±• ? *• 

ονομαζόμενων σνβτημαΌΜ.ΧΥΠΙ, ^«tpetff^t partic. - complecti; 

2), kurz το ίταιρικίν κέρας. εκντω π^τ^&αι,περιβαλλεα&αι. 

§. 4. praeoc. praedestinavit : φ&α- 

II, 1. regna: σατραπεία. — summa vuv unc [ προκαταλαμβανειν. — sec. 

r er. tuenda: η περί των όλων διοί- f, SO cietatem: κοινοπραγειν, προς 

κησις, επιμέλεια.— trad. esset: επι- £ αντον ονντί&εσ&αι. 

§. 5. fecisset: er würde ihn ge- 

§. 2, in suam tut. pervenissent : tödtet haben. — praesidiis : φρον- 

επιτροπεύειν, näml. Perd. — data ρια, το ΰτρατόπεδον. 



Will. EÜMENES. 10 

Interim conflata sunt illa bella, quae ad internecionem postlll 
Aiexandri mortem gesta sunt, omnesque cancurrerunt ad Perdiccam 
oppriniemluni. Quem etsi iniirmum videbat, quod imtis oinnibus 
resistere cogebatur, tarnen amicum nou deseruit neque salutis 
quam fiilei fuit cupidior. Praefecerat bunc Perdiccas ci parti Asiae, 2 
quae intcr Taurum montem iacet atquc llellespontum , et illum 
unuin opposuerat Europacis adversariis. Ipse Aegyptum oppu- 
gnatum adversus Ptolemaeum erat profectus. Eumenes cum ne- 3 
que magnas copias neque firmas haberet, quod et inexercitatae 
et non multo ante erant contractae, adventare autem dicerentur 
Hellespontumque transisse Antipater etCrateros magno cum exercitu 
Macedonum viri cum claritate tum usu belli praestantes (Macedones 4 
vero milites ea tum erant fama, qua nunc Romani feruntur: etenim 
semper habiti sunt fortissimi, qui summam imperii potirentur) : Eu- 
menes intellegebat, si copiae suae cognossent adversus quos duceren- 
tur, non modo non ituras sed simul cum nuntio dilapsuras. Itaque 5 
hoc ei visum est prüden tissimum, ut deviis itineribus milites duceret, 
in quibus vera audire non possent, et iis persuaderet se contra quos- 
dam barbaros proficisci. Itaque tenuit boc propositum et prius in 6 
aciem exercitum eduxit proeliumque commisit, quam milites sui sci- 
rent, cum quibus arma conferrent. Effecit etiam illud locorum 
praeoccupatione, ut equitatu potius dimicaret, quo plus valebat, quam 
peditatu, quo erat deteriore. 

'Quorum acerrimo concursu cum magnam partem diei esset op- IV 
pugnatum, cadit Crateros dux et Neoptolemus, qui secundum locum 
imperii tenebat. Cum hoc concurrit ipse Eumenes. Qui cum inter 2 
se complexi in terram ex equis decidissent, ut facile intellegi possent 

III, 1. conflata sunt: εκκαίειν, öl' ανόδων. — et — persuaderet: 

Aor. pass. βυρρηγνυναι. — interne- Partie. 

cionem: πανωλεθρία, όλοΰχερής δια- §. 6. ten. propositum: εμ,μένειν 

φθορά. — opprimendum: άναιρεΐν. τοις Ιογιαμ,οΐς. Partie.• — et prius : 

— quem etsi: Eum. aber, obgleich φθάνειν. — proel. commisit: s. XVII, 

u. s. w. — quod: ατε c. partic. — 3, 6. — arma conferrent: πολεμ,εΐν 

neque — cupidior: übers, 'die Treue προς. — effecit: εφΜνεΐβ&αι,. — 

seiner Rettung vorziehend.' praeoccupatione: Partic. s. 2, 4. — 

§. 2. adversus: ως επί. erat deteriore: λείπεοθαι. 

§. 3. quod -contractae: übers. Χ Υ' L ™9nam partem ~ oppu- 

Svelche ungeübt waren (^«„ vgl. ^atum: ubers. 'das meiste des Ta- 

Xen. Mem. II, 1, 6), kurz zuvor % es . ™™«"** war, αναλιονειν - 

ausgehoben (έπογράφειν): * u% ~ tenebat / der z , welte nach J e " 

v , / -, nem, οεντερενειν τινι. — concurrit: 

§. 4. erant fama: απολανειν oo- βνμβάλλειν. 

Ιης. feruntur kann wegbleiben. — §. 2 . inter se complexi: ονμπλέκε- 

Eumenes: ο ovv Evu., um die Wie- ff#9 . atj s . χνπ, 3, 6. [ταΐς χερο)ν άλ- 

deraufnahme der unterbrochen χή λων § 9 αξάμενοι nach Plut.). — 

Construction anzudeuten. — non decidissent: άπορρεΐν , aor. pass. 

ituras: απαγόρευες. — nuntio: (ähnl^were gebraucht. Curt.VlI,32: 

προοπιπτει το γεγονός. corpusque ex equo defluxit in ter- 

§. 5. deviis itineribus: άνοδίαι. ram, Gronov. ad Liv. XXVII 17, 4. 



76 XVIII. EUMENES. 

iniinica mente contendisse animoque magis etiam pugnasse quam cor- 
pore, non prius distracti sunt, quam alterum anima relinqueret. Ab 
hoc aliquot plagisEumenes vulneratur neque eo magis ex proelio ex- 

3 cessit, sed acrius hostis institit. Hie equitibus profligatis interfecto 
duce Cratero multis praeterea et maxime nobilibus captis pedester 
exercitus, quod in ea loca erat deduetus, ut invito Eumene elabi non 
posset, pacem ab eo petit. Quam cum impetrasset, in fide non mansit 

4 et se, simul ac potuit, ad Antipatrum reeepit. Eumenes Craterum ex 
acie semivivum elatum recreare studuit. Cum id non posset, pro 
hominis dignitate proque pristina amicitia (namque illo usus erat 
Alexandro vivo familiariter) amplo funere extulit, ossaque in Macedo- 
niam uxori eius ac liberis remisit. 

V Haec dum apud Hellespontum geruntur, Perdiccas apud Nilum 

flumen interficitur a Seleuco et Antigono, rerumque summa ad Anti- 
patrum defertur. Hie qui deseruerant exercitu suffragium ferente 
capitis absentes damnantur, in his Eumenes. Hac ille perculsus plaga 
non suceubuit neque eo setius bellum administravit. Sed exiles res 

2 animi magnitudinem etsi non frangebant, tarnen minuebant. Hunc 
persequens Antigonus, cum omni genere copiarum abundaret, saepe 
in itineribtis vexabatur neque umquam ad manum accedere licebat 

3 nisi iis locis, quibus pauci multis possent resistere. Sed extremo 
tempore, cum consilio capi non posset, multitudine circumitus est. 
Hinc tarnen multis suis amissis se expedivit et in castellum Phrygiae, 

4 quod Nora appeliatur, confugit. In quo cum circum seder etur et ve- 
reretur, ne uno loco manens equos militaris perderet, quod spatium 
non esset agitandi, callidum fuit eius inventum, quemadmodum stans 
iumentum concalfieri exercerique posset, quo libentius et eibo utere- 

5 tur et a corporis motu non removeretur. Substringebat caput loro 

Ruhnk. ad Vellei. 11,16, 4). — inim. νήματι. — exiles res: απορία. — et- 

mente: &νμω φερόμενος. — distra- si non — tarnen: ει μη — αλλά. — 

cti: άφελκνειν. — an. relinqueret: minuebant : ΰνβτέλλειν. 

λειπο&νμείν. — institit: εγκείσ&αι. §. 2. omni genere: s. XVII, 8, 3. 

§.3. quod er. deduetus : εμπίπτειν. — copiarum: παρασκευή. — vexa- 

Partic. — elabi: άποδιδράβκειν. — batur : κακώς πάβχειν. — iis loc. 

quam c. impetrasset: 'und erhielt quibus: wo. 

ihn' im Anschluss an das vorige. §. 3. sed. extr. tempore: τελεντών 

Dann όμως δε an der Spitze eines δε. — se expedivit: άπαλλάτεο&αι. 

neuen Satzes. — se reeepit: ava- — castellum : όχνρόν χωρίον, 

χωρεΐν. §. 4. uno: = eodem. — equos mil. 

§. 4. semivivum: ετι εμπνονς, ή- perderet: 'seine Pferde zum Kriegs - 

μι&νης — recreare: &εραπενειν. — gebrauch untauglich sein würden.' 

amplo: λαμπρός, μεγαλοπρεπής. — spat, agitandi: ein tauglicher Platz 

fun. extulit: κηδεία εκφέρειν. — sie umherzuführen (auch wohl περί- 

ossa: τα λείψανα. πάτος oder κνλινδή&ρα). — calli- 

V, 1. deseruerant: λείπειν την dum: ε'ξηλλαγμενος. — fuit eius: 

ταζι,ν, λειποτακτείν spätgr. — cap. ersanner. — quemadmodum: ει' πως. 

damnantur: θάνατος καταγιγνώ- — eibo uterentur: frässen. — remo- 

ακεταί τίνος. — perculsus: πλήαοει,ν. verentur: βτερεοΟ'αι. 

— suceubuit : ταπεινον6$αι τω φρο- §. 5. substring. loro: άναδεΰμεν- 



Will. EÜMENES. 77 

altius, quam ut prioribus pedibus plane terram posset attingere, 
deinde post verberibus cogebat exultare et ealeis remittere. Qui 
motus non minus sudorem excutiebat, quam si in spatio decurreret. 
Quo factum est, quod Omnibus mirabile est visum, ut aeque iumenta 6 
nitida ex castello educeret, cum compluris mensis in obsidione fuisset, 
ac si in campestribus ea locis babuisset. In hac conclusione quo- 7 
tienseunque voluit apparatum et munitiones Antigoni alias incendit 
alias disieeit. Tenuit autem se uno loco, quandiu biems fuit, quod 
castra sub dio habere non poterat. Ver appropinquabat. Simulata 
deditione, dum de condicionibus traetat, praefectis Antigoni imposuit 
seque ac suos omnis extraxit incolumis. 

Ad hunc Olympias, mater quae fuerat Alexandri, cum litteras et VI 
nuntios misisset inAsiam consultum, utrum repetitum inMacedoniam 
veniret (nam tum in Epiro habitabat) et eas res oecuparet, huic ille 2 
primum suasit, ne se moveret et expeetaret, quoad Alexandri filius 
regnum adipisceretur; sin aliqua cupiditate raperetur inMacedoniam, 
oblivisceretur omnium iniuriarum et in neminem acerbiore uteretur 
imperio. Hör um illa nihil fecit. Nam et in Macedoniam profeeta 3 
est et ibi crudelissime se gessit. Petit autem ab Eumene absente, ne 
pateretur Philppi domus ac familiae inimicissimos stirpem quoque 
interimere, ferretque opem liberis Alexandri: quam veniam si daret, 4 
quam primum exercitus pararet, quos sibi subsidio adduceret; id quo 
facilius faceret, se omnibus praefectis, qui in officio manebant, mi- 
sisse litteras, ut ei parerent eiusque consiliis uterentur His rebus 5 
Eumenes permotus satius duxit, si ita tulisset fortuna, perire bene 
meritis referentem gratiam quam ingratum vivere. 



Ην, νποζωνννναι. — altius: αίωρεΐν, §. 2. primum: κατά το παρόν. — 

μετεωρίζειν. — prioribus: εμπρό- ne — expeetaret: ruhig zu sein (a- 

ΰ&ιοι. — plane: τελέως. — calcis re- τρεμεΐν) abwartend. — cupiditate 

mittere: διαοκιρτάν τοις οπια&ίοις. — in: επι&νμία φέρεβ&αι προς τι 

— qui motus: Genet. — excutiebat : oder τινός, vgl. I, 6, 2. — obliv. in- 
εκχειν pass. — in sp. decurreret: iuriarum: μη μνηοικακειν. — acerb. 
περιτρέχειν. ut. imperio: s. zu l'V, 3, 3. 

§. 6. aeque: nicht min der. — camp. §. 3. m -jyj = neutrum. - ne pa- 

locis: η πεοιας. teretur — interimere: μηπεραδεΐν 

§. 7. in hac conclusione: so ein- άπολομένονς. — ferretque: αλλά. 

geschlossen -- munitiones: τειχί- % 4 _ . d p ardc 

ϋματα. — disieeit: διαρπαζειν. — te- »* 3 ' j• ^, j A & 1 

S.:* „ „ ι ' „ Χ ι- > über die Constr. des Aufforderungs- 

nuit se: εμμενειν. — sub dw: εν Τ τ α κ. „ α 

Ι /q, ^ r , . satzes s. zu IT, ο, 5.• — quos: und 

νπαινρω. — ver appropinquabat: ■,. • ι \ 

„ *' . . r f r * diese. — qui — manebant: τηρειν 

gen. cons. - traetat: χρημάτων ^ £ ■ « __ g . mt . in V al . 

kBQt. ~ imposuit: κατανοητεναας J d[ fa^stv). - cons. 

επειοε. — ■ extraxit: υπεξανειν (τον Λ Λ ν ν ~ ' > 

κινδύνου). uterentur: κοινωνειν της γνώμης. 

VI, 1. utrum veniret: ob es ihm §. 5. satius duxit: er glaubte, 

scheine nützlich zu sein, dass sie. dass es für ihn passe. — si — fortu- 

— repet. veniret: επανέρχεοΌ'αι. — na: κατά τνχην. — bene meritis: ol 
habitabat: s. zu VII, 10, 4. — eas ενεργετηΰαντες. — referentem : άπο- 
res: τά εκεί. νεμειν. 



78 XVIII. EUMENES. 

VD II aquo copias contraxit, bellum adversus Antigonum comparavit. 
Quod una erant Macedones complures nobiles, in his Peucestes, qui 
corporis custos fuerat Alexandri, tum autem obtinebat Persidem, et 
Antigenes, cuius sub imperio phalanx erat Macedonum, invidiam 
verens, quam tarnen effugere non potuit, si potius ipse alienigena 
summi imperii potiretur quam alii Macedonum, quorum ibi erat mul- 

2 titudo, in principiis Alexandri nomine tabernaculum statuit, in eoque 
sellam auream cum sceptro ac diademate iussit poni eoque omnis 
cotidie convenire, ut ibi de summis rebus consilia caperentur, cre- 
dens minore se invidia fore , si specie imperii nominisque simulatione 

3 Alexandri bellum videretur administrari. Quod effecit. Nam cum 
non ad Eumenis principia sed ad regia conveniretur atque ibi de 
rebus deliberaretur, quodammodo latebat, cum tarnen per eum unum 
gererentur omnia. 

VIII Hie in Paraetacis cum Antigono conflixit non acie instrueta sed 
in itinere eumque male aeeeptum in Mediam hiematum coegit redire. 
Ipse in finitima regione Persidis hiematum copias divisit, non ut vo- 

2 luit, sed ut militum cogebat voluntas. Namque illa phalanx Alexandri 
Magni, quae Asiam peragrarat deviceratque Persas inveterata cum 
gloria tum etiam licentia non parere se dueibus sed imperare postu- 
labat, ut nunc veterani faciunt nostri. Itaque periculum est, ne fa- 
ciant, quod illi fecerunt, sua intemperantia nimiaque licentia ut om- 
nia perdaut neque minus eos, cum quibus steterint, quam adversus 

3 quos fecerint. Quod si quis illorum veteranorum legat facta, paria 
horum cognoscat, neque rem ullam nisi tempus interesse iudicet. 



VII, 1. quod una erant: παρεΐναι. σκηνή. — cum tarnen: καίπερ. — ge- 

Gen. cons. — obtinebat: vorstand, rerentur: auf Eum. bezogen. 

— cui s. imp. erat: der Führer. — yill, 1. acie instrueta: εκ παρατ. 
non: == ne sie quidem. — potuit: __ { n itinere: ε£ εφόδου. — m. ac- 
μελλειν. quorum multitudo: ceptum: κακώς πάβχειν. — hiema- 
welche viele zugegen waren, Par- tum: ε £ ς T ^ v χεψασ £ αν . — infin. 
tic. — mprincipiis: (s. Nipperdey regione: τα όμορα. — divisit: δια- 
z. d. St.) εν μεοφ οτρατοπεδω nach v ^ lVm _ non ut— voluntas: 'nicht 
Polyaen. IV, 8, 2. aus Polyb. VI, nacn seinem eignen, sondern nach 
27 lasst sich kein entsprechender ^em zwingenden {επείγω) Willen 
Ausdruck gewinnen, τα αρχεία == der Soldaten.' 

praetorium. — nomine: εκ τον ov. , „ ,, M . , 10 ι 

— statuit: παραβκενάζειν. *> 2 ' AL Ma 9 n l : s ' un , te » 13 > h 

° , — peragrarat: οιαπορενεΰ^ται. — 

§. 2. convenire: οννεδρενειν. — inveterata: πάλαι λαβόντες. — li- 

de summ, rebus: τα αει κατεπεί- C entia: αν&άδεια. — veterani: έ- 

γοντα. -minore — fore: wörtlich, οτρατενμένοι (άπεοτρατενμένοι = 

oder dass er den Neid gegen ihn άπολελνμένοι της ατρατείας sind 

abweisen wurde (αποτρίβεο&αι): exauetorati, aber keineswegs Inva- 

— specie: προαποιονμενος. — simu- u de i n unS erem Sinne, wie App. B. 
latione bleibt weg. C. V, 26beweist). — nimia: κα&' 

§. 3. quod effecit: worin er sich νπερβολήν. — cum ■ — steterint: ot 

nicht täuschte. 1 — cum conveniretur : οικείοι. — advers. q. fecerint: οι 

da sie kamen, βαδί'ζειν Gen. cons. εναντιονμενοι. 

— principia : τά αρχεία, s. oben, ή §. 3. illorum veteranorum: es sind 



XVIII. EUMENES. 70 

Sed ad illos rovertar. lliberua sumpserant non ad usum belli Bed ad 
ipsorum luxuriain longeque intcr se discesserant. Hoc Antigoims cum Λ 
comperisset intellegeretque se parem non esse paratis advcrsariis, 
statuit aliquid sibi consilii novi esse capiendum. Duae erant viae, qua 
ex Medis, ubi ille hiemabat, ad adversariorum hibernacula posset 
perveniri. Quariun brevior per loca deserta, quae nemo incolebat 5 
propter aquae inopiam, ceterum dierum erat fere decem, illa autem, 
qua omnes commeabant , altero tanto longiorem habebat amfractum, 
sed erat copiosa omniumque rerum abundans. Hac si proficisceretur, 6 
intellegebat prius adversarios rescituros de suo adventu , quam ipse 
tertiam partem confecisset itineris, sin per loca sola contenderet, 
sperabat se imprudentem hostem oppressurum. Ad hane rem con- 7 
ficiendam imperavit quam plurimos utris atque etiam culleos compa- 
rari post haec pabulum praeterea cibaria cocta dierum decem, ut 
quam minime fieret ignis in castris. Iter quo habeat, omnis celat. Sic 
paratus, qua constituerat , proficiscitur. 

Dimidium fere spatium confecerat , cum ex fumo castrorum eius IX 
suspicio adlata est ad Eumenem hostem appropinquare. Conveniunt 
duces: quaeritur, quid opus sit facto. Intellegebant omnes tarn ce- 
leriter copias ipsorum contrahi non posse, quam Antigonus adfuturus 
videbatur. Hie omnibus titubantibus et de rebus summis desperanti- 2 
bus Eumenes ait, si celeritatem velint adhibere et imperata facere, 
quod ante non fecerint, se rem expediturum: nam quod diebus quin- 
que hostis transisse posset, se effecturum, ut non minus totidem die- 

dies die bei Diod. und Plut. so ge- §. 7. ad — ■ conficiendam : deswe- 

nannten άργνράαπιδες. • — ■ horum: gen nun. — culleos: &νλακος. — 

der jetzigen. — hib. sumpserant: pabulum: concret 'Gerste (plur.) 

προβπαραχειμάζειν. — discesserant: und Heu (χιλός). 7 — cib. cocta: 

διεΰτάναι. übers. 'Speisen auf zehn Tage ko- 

§. 4. parem: αντάξιος. ■ — ■ statuit: chend [ηεΰΰειν Aor.) zu haben', od. 

δοηεΐ. Ueber die Constr. eines da- kurz οιτία απνρα. — fieret: aveenat- 

mit verbundenen Part. κατά το ΰημ. ειν. — ignis: plur. — quo habeat: 

(Nom. abs.) s. Stallb. adPlat. Apol. auf welchem er gehen würde (ττροσ- 

p. 21 C. — aliquid — capiendum: ύναι μελλοι). — celat.: Partie, im 

etwas neues zu ersinnen. Anschluss an das vorhergehende. 

§. 5. quae — incolebat: άοίκητος. — qua constituerat: den vorgenom- 

— aq. inopiam: το αννδρον. — fere: menen (nämlich Weg). 

ώς επί. — qua — commeabant: die IX, 1. dimidium — confecerat: et- 

allen gemeinsame, die Heerstrasse wa auf der Mitte des Weges wurde 

ry λεωφόρος. — alt. t. longiorem: δι- u. s. w. — adlata est: προσπίπτειν 

πλάοιος. — amfractum: περιφέρεια, constr. mit μη. — contr. n. posse: 

Dazu etwa noch: 'ungleich (άνώμα- dass es unmöglich sei zusammenzu- 

λος) seiend' auf Weg bezogen. — ziehen. 

rerum: τά επιτήδεια^ §. 2. titubantibus : άπορεΐν, δνθ~ 

%'. 6. pr. rescituros : προαιβ&άνε- χρηύτεΐα&αι. — • de r. summis: περί 

ΰ&αι. — tert. partem: τριτημόριον.• — των όλων. — celer. adhibere: ■Λατα- 

loca sola: die Wüste. — contende- ταχειν, wie φ&άνειν, τνγχάνειν 

ret: προάγειν. — imprudentem: ά• constr., so dass et wegfällt. — ex- 

προσδόκητος. — oppressurum : κατά pediturum: άνορ&ονν. — quod pos- 

κράτος αίρεΐν. set: Gen. cons. — ■ se effecturum — 



SO XVIII. EUMENES. 

nun spatio retardaretur: quare circumirent, suas quisque contraheret 

3 oopias. Ad Antigoni autem refrenandum impetum tale capit consi- 

liuni. Certos mittit homines ad infimos montis, qui obvii erant itineri 

adversariorum, hisque praecipit, ut prima nocte quam latissime pos- 

4 sint ignis faciant quam maximos , atque hos secunda vigilia minuant, 
tertia perexiguos reddant, et assimulata castrorum consuetudine sus- 
picionem iniciant hostibus iis locis esse caslra ac de eorum adventu 

5 esse praenuntiatum, idemque postera nocte faciant. Quibus impera- 
tum erat, diligenter praeceptum curant Antigonus tenebris obortis 
ignis conspicatur. Credit de suo adventu esse auditum et adversarios 

6 illuc suas contraxisse copias. Mutat consilium et quoniam impruden- 
tem adoriri non posset , flectit iter suum et illum amfractum longio- 
rem copiosae viae capit ibique diem unum opperitur ad lassitudinem 
sedandam militum ac reficienda iumenta, quo integriore exercitu 
decerneret. 

X HicEumenes callidum imperatorem vicit consilio celeritatemque 

2 impedivit eius neque tarnen multum profecit. Nam invidia ducum, 
cum quibus erat, perhdiaque Macedonum veteranorum, cum superior 
proelio discessisset, Antigono est deditus, cum exercitus ei ter ante 
separatis temporibus iurasset se eum defensurum neque umquam 
deserturum. Sed tanta fuit nonullorum virtutis obtrectatio, ut fidem 

3 amittere mallent, quam eum non prodere. Atque hunc Antigonus, 
cum ei fuisset infestissimus, conservasset, si per suos esset licitum, 
quod ab nullo se plus adiuvari posse intellegebat in iis rebus, quas im- 
pendere iam apparebat omnibus. Imminebant enim Seleucus Lysi- 
machus Ptolemaeus opibus iam valentes, cum quibus ei de summis 

retardarentur : übers, nach Diod. worden war. — conspicatur: Partie. 

XIX, 38: 'habe er ein Mittel (τρό- — auditum: προακονειν auf advers. 

πος) gefunden, durch welches er bezogen, Partie, 

machen werde, dass Ant. um eben §. ö. mut. consilium: άπογιγνώ- 

so viel Tage später käme.' οκειν την γνώμην. — fl. it. suum: 

§. 3. refrenandum: επιστομίξειν. wandte sich auf einen andern Weg. 

— cap. consilium: μηχανάο&αι. — ■ — ad lass. sedandam : άναλαμβά- 
inf. montis: ή νπωρεια. — qui — νειν εκ της -Λακοπα&είας. — refi- 
adversariorum: auf welcher die cere c=s recreare 4, 4. — integriore: 
Feinde vorrücken sollten. — pr. ακέραιος. — decerneret: wörtlich. 
nocte = pr. vigilia. — quam latis- X, 1. impedivit: Partie, ebenso 
sime /möglichst auseinanderstehend, profecit (προτερεΐν, vgl. X, 5, 2.) 

— ignis— maximos: viel Flamme §,2. cum• — discessisset: μετά το 
machen. — hos minuant: eine klei- προτέρημα. • — cum iurasset: και. 
nere. τοντο mit folgenden Gen. cons. — 

$. 4. perex. reddant: ganz {παν- obtrectatio : άπειπεΐν προς. — quam 

τελώς) klein übrig zu lassen. — as- non: wenn sie nur jenen u. s. w. 

sim. c. consuetudine: durch die §. 3. cum fuisset: καίπερ. — esset 

Nachahmung eines wirklichen La- licitum: füge γέ hinzu. — se plus 

gers {ατρατοπεδεία). — esse castra: adi. posse: ihm grösseren Nutzen 

Verbum. gewähren könnte. ■ — impendere: 

$. 5. quibus — curant: sie aber Ίπιέναι. Gleich darauf εφιστάναι. 

thaten mit Eifer das anbefohlene. — opibus valentes: εζονοίαν μεγά- 

— tcn. oborlis: als Dunkelheit ge- λην λαβόντες. 



Will. EUMENES. 81 

rebus erat dimieandum. Seil 11011 passi sunt ü, (jiii circa erant, quod 4 
videbant Eiunene recepto oinnis pvae illo parvi futuros. Ipse autem 
Antigonus adeo erat ineensus, ut nisi magna spe maximarum reruni 
leniri non posset. 

Itaque cum eum in custodiam dedisset, et praefectus custodum XI 
quaesisset, quemadmoduin servari vellet, ui acerrimum inquit leonem 
aut ferocissimwn elephantum. Nondum enim statuerat conservaret 
eum necne. Veniebat autem adEumenem utrumque genushominum, 2 
et qui propter odium fructum oculis ex eius casu capere vellent, et 
qui propter veterem amicitiam colloqui consolarique cuperent, multi 
etiam, qui eins formam cognoscere studebant, qualis esset, quem tarn 
diu tamque valde timuissent, cuius in pernicie positam spem habuis- 
sent victoriae. At Eiunenes cum diutius in vinclis esset, ait Ono- 3 
marcbo, penes quem summa imperii erat custodiae, se mirari, quare 
iam tertium diem sie teneretur, non enim hoc convenire Antigoni 
prudentiae, ut sie deuteretur victo: quin aut interfici aut missum 
tieri iuberet. Hie cum ferocius Onomarcho loqui videretur, quid 4 
tu? inquit animo si isto eras, cur non in proelio cecidisii potius, 
quam in poiesiatem inimici venires? Huic Eumenes utinam quidemb 
istud evenisset! sed eo non aeeidit, quod numquam cum fortiore sum 
congressus. Non enim cum quoquam arma contuli, quin is mihi suc- 
cubuerit. Non enim virtule hostium sed amicorum perfidia deeidi. 
Neque id falsum. ***** Nam et dignitate fuit honesta et viribus ad 
laborem ferendum firmis neque tarn magno corpore quam figura 
venusta. 

De hoc Antigonus cum solus constituere non auderet, ad consi-XII 
lium rettulit. Hie cum omnes primo perturbati admirarentur non 
iam de eo sumptum esse supplicium, a quo tot annos adeo essent male 

§, 4. recepto: wenn er Theilneh- aufgetragen war ihn (seinen Leib) 

mer an den Ereignissen geworden zu bewachen. — tert. diem: s. zu 

wäre. — parvi futuros: 'wenig werth X, 5, 3. — ■ teneretur: εΐργειν. — con- 

sein würden.' Vgl. VII, 8, 4. — in- venire: οίκειον είναι. — quin: son- 

census: εκαΓνμος. — nisi spe: wenn dem vielmehr. — miss.fieri: άφι- 

er nicht hoffte. — len. non posset: εναι. 

der passende Ausdruck ist aus III, §. 4. ferocius: προς νβριν. — quid 

1, 3 zu entnehmen. tu: τι δε. — cur: τί ovv. — in pot. 

XI, 1. dedisset: παραδ. Partie, venires: s. I, 2, 5. 

quaesisset wird passiv. — acerri- §-5. sum congressus: προστνγχα- 

mum: ωμός. ~ nond. statuerat: νειν.— arma contuh: εις χεΐραςερ- 

noch war er in Zweifel, διαπ. χεσ&αι. — quin: μη ov seq. Inf. — 

§. 2. Uebers. 'von denen, welche deeidi: πταιειν. — neque id falsum: 

kamen, wollten die einen u. s. w.', °9® ω * V s - ~ honesta: ευπρεπής. — 

dann bleibt utrumque gen. hominum viribus — firmis: %αρτερι%ωτατος 

weg. — fruet. oc. capere : die Augen προς πονονς. — fig. venusta: schon 

weiden, εβτιαν. — formam: είδος. zu senen • 

— cuius — victoriae: bei dessen XII, 1. sol. constituere: ίδια γι~ 

Tode (Gen. abs.) sie den Sieger- γνώσκειν. — consilium: αννέδριον. 

wartet hätten. — rettulit: άναφέρειν την βονλην. 

§. 3. penes — custodiae: welchem — perturbati: μετά θΌρνβον. — male 

VOLKMANN, CORN. NEP. 6 



82 XVIII. EUMENES. 

habiti, ut saepe ad desperationem forent adducti, quique maximos 

2 (hices interfecisset, denique in quo uno tantum esset, ut quoad ille 
viveret, ipsi securi esse non possent, interfecto nihil habituri negotii 
essent , postremo , si illi redderet salutem, quaerebant , quibus amieis 

3 esset usursus : sese enim cum Enmene apud eum non futuros. Hie 
cognita consilii voluntate tarnen usque ad septimum diem deliberandi 
sibi spatium reliquit. Tum autem, cum iam vereretur, ne qua seditio 
exercitus oriretur, vetuit quemquam ad eum admitti et cotidianum 
victum removeri iussit. Nam negabat se ei vim allaturum, qui ali- 

4 quando fuisset amicus. Hie tarnen non amplius quam triduum fame 
fatigatus, cum castra moverentur, insciente Antigono iugulatus est 
a custodibus. 

XIII Sic Eumenes annoium quinque et quadraginta, cum ab anno 
vicesimo, uti supra ostendimus, septem annos Philippo apparuisset, 
tredeeim apud Alexandrum eundem locum obtinuisset, in his unum 
equitum alae praefuisset, post autem Alexandri Magni mortem Impe- 
rator exercitus duxisset, summosque duces partim reppulisset partim 
interfecisset, captus non Antigoni virtute sed Macedonum periurio 

2 talem habuit exitum vitae. In quo quanta omnium fuerit opinio 
eorum, qui post Alexandrum Magnum reges sunt appellati, ex hoc 
facillime potest iudicari, quod nemo Eumene vivo rex appellatus est 

3 sed praefectus, eidem post huius occasum statim regium ornatum 
nomenque sumpserunt, neque, quod initio praedicarant se Alexandri, 
liberis regnum servare, praestare voluerunt et uno propugnatore 
sublato, quid sentirent, aperuerunt. Huius sceleris prineipes fuerunt ■ 

4Antigonus Ptolemaeus Seleucus Lysimachus Cassandrus. Antigonus 



habiti: s. 8, 1. — forent adducti: εις XIII, 1. Stelle voran 'ein solches 

τοντ uynv περιστάσεως, ώστε. — Lebensende also hatte Eum. ', dann 

quique: participiale Apposition zu Partie. — apparuisset: νπηρετειν. 

de eo. — loc. obtinuisset: τάζιν τηρειν. — Ι 

§. 2. denique: απλώς δε.— in quo ea - al - praefuisset: ίππαρ%ειν.—ΑΙ.;\ 

— esset: der allein soviel vermöchte Magni: Άλέζ. Φιλίππου sagen die 

(Ισχνειν). — sec. esse: s. 6, 2. — ni- Griechen gewöhnlich und nicht Al.'\ 

hil hab.neg. essent: σχολάξειν, vgl. ο μέγας (s. meine Bemerkung zu j 

XVII, 5, 4. — si — salutem: εκεί- Plut • de Mus. p.35; doch steht letz- ι 

νον χαίρειν εάΰας. teres bei Plut. y.Pelop. c. 34, wenn 

.. _ 7 . . nicht daselbst ό Μακεδών zu lesen). ! 

§. 3. usque — reliquit: liess sich ! 

sieben Tage Zeit (οχολήν ποιεϊο&αι, §• 2 • fuer. opinio: welche Mei- 

γίγνεο&αι περί) zu überlegen. — nun g von i hm hatten. — pot. iudi- 

sed. oriretur: οταΰιάζειν. — remo- cari: mag jemand entnehmen, mod. > 

veri: αφείειν, aktiv. — allaturum: potent, —praefectus: στρατηγός, 

προσάγειν. Mit dem Partie, fortzu- §. 3. sumpserunt: ^αντω περιτί- Ι 

ianren. &ε6&αι> — quod in. praedicarant: ι 

§.4. non — triduum: zwei oder das von Anfang an zugestandene.; 

drei Tage. — f. fatigatus: ασιτος — praestare: s. zu II, 8, 4. — pro- ? 

ην. Hier mag ein Satz enden. — pugnatore: τιμωρός. — sublato: s. j 

castra moverentur: γίγνεται άνα- zu VII, 10. 1. — quid sentirent: ihre ί 

ζνγη. eigene Gesinnung. 



\l\. NIOWOIN. 



83 



antem Eumenem mortuum propinquis eins sepeliendum tradidit. Hi 
militari honestoque innere comitante toto exeivilu lminaveruiil. ossa- 
que eins in Gappadociam ad mal rem atqne uxorem Hberosque eius 
deportanda curarunt. 



XIX. 

Phocion Atheniensis etsi saepe exercitibus praefuit snmmosque I 
magistratus cepit, tarnen multo eius notior integrilas vitae quam rei 
militaris labor. Itaque huius memoria est nulla, illius autem magna 
fama , ex quo cognomine Bonus est appellatus. Fuit enim perpetuo 2 
pauper, cum divitissimus esse posset propter frequentis delatos ho- 
nores potestatesque summas, quae ei a populo dabantur. Hie cum 3 
a rege Philippo munera magnae peeuniae repudiaret, legatique hor- 
tarentur aeeipere simulque admonerent, si ipse iis facile careret, li- 
beris tarnen suis prospiceret, quibus difficile esset in summa pauper- 
tate tantam paternam tueri gloriam , his ille si mei similes erunt, 4 
idem hie inquit agellus Mos alei, qui me ad hanc dignüaiem perdu- 
xü: sin dissimiles sunt futuri, nolo meis impensis illorum ali auger i- 
que luxuriam. 

Idem cum prope ad annum octogesimum prospera pervenisset II 
fortuna, extremis temporibus magnum in odium pervenil suorum 
civium , primo quod cum Demade de urbe tradenda Antipatro con- 2 
senserat, eiusque consilio Demosthenes cum ceteris, qui bene de re 
publica meriti existimabantur, populi scito in exilium erant expulsi. 



§. 4. Eum. mortuum: den Körper 
des Eum. (ό τον Ενμ. νεκρός ist 
eine wohl nur spätgr. Wendung. 
Beispiele Viger. ed. Herrn, p. 60). 

— sepel. tradidit: übers, 'überge- 
bend erlaubte er (επιτρέπειν) zu 
verbrennen'. — fun. — humaverunt: 
&άπτειν , dazu adv. — comitante: 
mit Begleitung (κατακομ,ιδή). — 
ossaque: s. oben 4, 4. — deport. cu~ 
raverunt: schickten sie weg, um sie 
ausliefern zu lassen, άποδ. Part, 
fut. pass. 

XIX. 

I, 1. ex. praefuit: στρατ. στρατ^- 
γεΐν. — saepe: wird adj. — cepit: 
αοχειν, διοικεΐν. — multo ei. notior : 
viel bekannter durch seine. — inte- 
l gritas : χρηβτότης . — mem. est nulla : 
άμ,ανρος προς δόξαν. — magna fa- 
ma: περιβόητος. — Bonus: Χρηστός. 

— cogn. est appellatus: s. zu III, 1, 2. 



§. 2. perpetuo : διατελεΐν. — cum 
posset: εξόν γε (mit Praedic. im 
Dat. wie bei licet). — frequentis: 
ανχνώς. — potestatesque: εξουσία, 
Sing, — quae dabantur : επιτρέπειν 
Partie. 

§. 3. Partie. Constr. — repudia- 
ret : παραιτεΐβΟΌ,ι. — legatique : Gen. 
cons. — admonerent : νον&ετεΐν. ■ — 
tarnen: αλλά γε. — prospiceret : προ- 
νοεΐσ&αι. — paupertate: εντέλεια. 

— tueri: παρατηρεΐν, ΰώζειν. 

§.4. agellus: εσχατιά, vgl. Luc. 
Tim. 6. — hanc dignitatem: s. zu I, 
1, 1 eaque aetate. — m. impensis: 
'soviel an mir', oder αντός δαπα- 
νών. 

Π, 1. prospera: ενημερεΐν. — 
extr. temporibus: 'zuletzt'. Dazu 
γε. ■ — pervenit : περιπίπτειν. 

%. 2. consenserat: s. zu II, 8, 2. 

— bene meriti: s. zu XVIII, 6, 5. 

— pop. scito: s. zu III, 1, 5. — of- 

6* 



84 XIX. PHOCION. 

Neque in eo solum offenderat, quod patriae male consuluerat, sed 

3 etiani quod amicitiae fidem non praestiterat. Namque auctus adiu- 
tusque a Demosthene eum quem tenebat adscenderat gradum, cum 
ad versus Charetem eum subornaret. Ab eodem in iudiciis, cum ca- 
pitis causam diceret, defensus aliquotiens liberatusdiscesserat. Hunc 

4 non solum in periculis non defendit sed etiam prodidit. Concidit 
autem maxime uno crimine, quod, cum apud eum summum esset 
Imperium populi, et Nicanorem Casssandri praefectum insidiari Pi- 
raeeo Atheniensium a Dercylo moneretur, idemque postularet, üt 
provideret, ne commeatibus civitas privaretur, huic audiente populo 
Phocion negavit esse periculum seque eius rei obsidem fore pollicitus 

5 est. Neque ita multo post Nicanor Piraeeo est potitus. Ad quem 
recuperandum cum populus armatus concurrisset , ille non modo 
neminem ad arma vocavit, sed ne armatis quidem praeesse voluit. 
Sine quo Athenae omnino esse non possunt. 

III Erant eo tempore Athenis duae factiones, quarum una populi 
causam agebat, altera optimatium. In hac erat Phocion et Deme- 
trius Phalereus. Harum utraque Macedonum patrociniis utebatur. 
Nam populäres Polyperchonti favebant, optimates cum Cassandro 

2 sentiebant. Interim aPolyperchonteCassandrusMacedonia pulsus est. 
Quo facto populus superior factus statim duces adversariae factionis 
capitis damnatos patria propulit, in his Phocionem et Demetrium 
Phalereum, deque ea re legatos ad Polyperchontem misit, qui ab 
eo peterent, ut sua decreta confirmaret. Hoc eodem profectus est 

3 Phocion. Quo ut venit, causam apud Philippum regem verbo re ipsa 
quidem apud Polyperchontem iussus est dicere. Namque is tum regis 



fenderat: s. zu I, 7, 4. — consulu- comm. privaretur: s. zu I, 7, 2. <-- 

erat: φροντίζεβ&αι. — non praesti- obs. fore: syyvoca&cii. 

terat:nQo8i8ovav. _ §. b. recuperandum: άναχτασ&αι. 

§. S. ^ eum — gradum: εις τοντο _ arm , CO ncurrisset: sich bewaffnet 

τηςτψης. adscenderat: προάγεσαι. hatte und zusa mmenlief.— vocavit: 

— subornaret: παροξννειν επι τίνα. προκ- _ sine quo . ohne den Pir> 

— in lud. • — lib. discesserat: diese aber. 

Worte sind zusammen zu nehmen, τττ Λ P ^. , 

της δίκης άπολνεα&αι. - cap. ™Λ• factwnes: 6τααις. -caus. 

caus. diceret: δανάτονδίν,ην ειπείν, α ^ οα ! : der Ausdruck aus I, 7 1 zu 

&άν. κινδννενειν. - defensus: Gen. en tnehmen. - optimatium: οΐιγαρ- 

cons. auf Dem. bezogen. - in peri- V™ 1 ~ f atr ; ^ebatur: προς χάριν 

culis: 'in Gef. gerathen [περιπί- τι ™ ξ ™U%sysa*ai. - populäres: 

πτειν).- non s non, s. etiam: ov χ οι δημοτικοί. - favebant: αντιλα- 

δηως(5τι, οΐον)-άλλά*α1.8.ΊΙβ™. Ρ 86 *™ ™ν πραγμάτων τίνος. - 

ad Viff Ρ 790 cum sentiebant : τα Κ. φροντι- 

§. 4. concidit: αφάλλειν. — cum $ uv - 

— populi: als Vorsteher des Volkes. .§• 2 • SU V' factus: προτερειν. — 

— praefectum: φρούραρχος. — insi- adversariae: der Ausdruck aus III, 
diari: επιτί&εβ&αι. — moneretur : 1> 1 zu entnehmen. — confirmaret : 
παρακαλειν. Gen. cons. auf Derc. επικνρονν. 

bezogen.— ut provideret: 'nicht zu %. 3. caus. dicere ==: verba facere 

übersehen', s. zu XVIII, 6, 3.— VII, 6, 4.— namque is: relative 



\\. TMOLKOiN. 



85 



rebus praeerat. Ilic ab Agnone accusatus, quod Piraeeum Nicanori ι 
prodidissel, ex consilii sententia in custodiam coniectus Äthenas de- 
ductus est, ut ibi de eo legibus fieret iudicium. 

Huc perventum est, cum propter aetatem pedibus iam nou va~ IV 
Jeret vebiculoque portaretur. Magni concursus sunt facti , cum alii 
reminiscentes veteris famae aetatis misererentur, plurimi vero ira 
cxacuerentur propter proditionis suspicionem Piraeei maximeque, 
quod adversus populi commoda in senectute steterat. Qua de re ne 2 
perorandi quidem ei data est facultas et dicendi causam. Inde iudi- 
cio legitimis quibusdam confectis damnatus traditus est undecimviris, 
quibus ad supplicium moreAtheniensium publice damnatitradi solent. 
Hie cum ad mortem duceretur, obvius ei fuit Euphiletus, quo fami- 3 
liariter fuerat usus. Is cum lacrimans dixisset ο quam indigna per- 
peieris, Phocion ! huic ille αϊ non inopinata inquit, hunc enim exitum 
plerique clari viri hahuerunt Aihenienses. In hoc tantum fuit odium 4 
multitudinis , ut nemo ausus sit eum liber sepelire. Itaque a servis 
sepultus est. 



XX. 

Timoleon Corinthius. Sine dubio magnus omnium iudicio hie I 
vir extitit. Namque huic uni contigit, quod nescio an nulli, ut et 
patriam, in qua erat natus, oppressam a tyranno liberaret et a Syra- 
cusis, quibus auxilio erat missus, iam inveteratam servitutem depel- 
lerei totamque Siciliam multos annos bello vexatam a barbarisque 
oppressam suo adventu in pristinum restitueret. Sed in his rebus non 2 



Anknüpfung. — praeerat: επιμε- 
λεΐΰ&αι. 

§. 4. quod: Gen. criminis, oder 
ώς c. Opt. — consilii: s. zu XVIII, 
12, 1. — de eo f. iudicium: kqlvslv, 
Part. fut. pass. auf Phoc. bezogen. 

IV, 1. veh. portaretur: Partie. 
γ,ομίζειν stcl. — magni — facti = 
multi coneurrerunt, dann Partie. 
• — reminiscentes'. εννοεΐν. — vete- 
ris: des früheren. — misererentur : 
οίκτείρειν. — exaeuerentur : τραχν- 
νειν, παροξννειν. — adv. ν. comm. 
steterat: ein Volksfeind (μιοόδημος) 
geworden war. — in senectute = 
eo aetatis provectus. 

§. 2. perorandi : λέγειν. — data 
est facultas: er wurde zugelassen. 
— confectis: άφοσιονν. — lundecim- 
viris : ot ένδεκα. — ad supplicium: 
επί c. Dat. 

§. 3. Hie cum — duceretur: äys~ 



ο&αι ετύ %Ό,νάτω, Partie. — lacr. 
dixisset: weinte und sagte. — ο 
quam: ο über (φεν c. Gen.) das 
unwürdige, was. — at non: αλλ' ov 

— γέ. — exitum: u. a. καταστροφή. 
§.4. In hoc — odium: er wurde 

so sehr gehasst. 

XX. 

I, 1. s. zu II, 1, 1. — s. dubio 
omn. iudicio: wird von allen ein- 
gestanden gewesen zu sein. — nutli: 
άλλος τις. — patriam — natus: sein 
eignes Vaterland. — oppr. α tyr. 
liberaret: s. zu VIII, 1, 2. — inve- 
teratam: εκ παλαιον. — depelleret: 
άπαλλάττειν. — bello vexatam: κα- 
ταπολεμεΐν. — oppressam: κρατεΐν. 

— suo adventu: hinzukommend, na- 
ραγίγνεα&αι. — in prist. restitueret: 
άποκαΟΊΰτάναι. 



86 XX• TIMOLEON. 

simplici fortuna conflictatus est, et id quod difficilius putatur, multo 

3 sapientius tulit secundam quam adversam fortunam. Nam cum frater 
eius Timophanes dux a Corinthiis delectus tyrannidem per milites 
mercenarios occupasset particepsque regni posset esse, tantum abfuit 
a societate sceleris, ut antetulerit civium suorum libertatem fratris 

4 saluti et parere legibus quam imperare patriae satius duxerit. Hac 
mente per haruspicem commuuemque affinem, cui soror ex eisdem 
parentibus nata nupta erat, fratrem tyrannum interficiundum curavit. 
Ipse non modo manus non attulit, sed ne adspicere quidem fraternum 

5 sanguinem voluit. Nam* dum res conficeretur , procul in praesidio 
fuit, ne quis satelles posset succurrere. Hoc praeclarissimum eius 
factum non pari modo probatum est ab omnibus. Nonnulli enim 
laesam ab eo pietatem putabant et invidia laudem virtutis obterebant. 
Mater vero post id factum neque domum ad se filium admisit neque 
adspexit, quin eum fratricidam impiumque detestans compellaret. 

6 Quibus rebus ille adeo est commotus , ut nonnumquam vitae finem 
facere voluerit atque ex ingratorum hominum conspectu morte de- 
cedere. 

II Interim Dione Syracusis interfecto Dionysius rursus Syracusarum 

potitus est. Cuius adversarii opem a Corinthiis petierunt ducemque, 
quo in bello uterentur , postularunt. Huc Timoleon missus incredi- 

2 bili felicitate Dionysium tota Sicilia depulit. Cum interficere posset, 
noluit, tutoque ut Corinthum perveniret effecit, quod utrorumque ]' 
Dionysiorum opibus Corinthii saepe adiuti fuerant , cuius benignitatis 
memoriam volebat extare , eamque praeclaram victoriam ducebat, < 
in qua plus esset clementiae quam crudelitatis , postremo ut non so- 
lum auribus acciperetur, sed etiam oculis cerneretur, quem et ex 

3 quanto regno ad quam fortunam detulisset. Post Dionysii decessum '. 

§. 2. conflict.est: άνταγωνίζεο&αι. — detest. compellaret: schmähend 

— sec. quam adv. fortunam: das (λοιδορεΐν) und verwünschend (κα- 
Wohlwollen (ενμένεια) des Glücks ταραο&αι.) 

als ihre Feindseligkeiten {έναν- §. 6. adeo est commotus : gerieth 

τίωμά). (εμπίπτειν) in so grosse Muthlosig- 

^ §. 3. tyr. occupasset: τνρ. εαντον keit. — vit.fin. facere: διαφ&είρειν 

άναδειν.ννναι. —posset: s. zu XIX, εαυτόν. — voluerit: όρμάν. — dece- 

1, 2. — tantum abfuit: s. zu I, 3, 5. dere: μεταοτηναι. 

— soc. sceleris: ονναδιηειν. — sat. II, 1. rurs. pot. est: πάλιν άνα- 
duxerit: s. zu XVI, 1,3. λαμβάνειν. — incredibili: ftavua- 

§. 4. Hac mente: s. zu IX, 4, 4. — στο? τις. — felicitate: s. zu I, 2, 5. 
haruspicem: μάντις. — communem- §. 2. cum posset: s. zu XIX, 1, 2. 
que bleibt weg. Desgleichen im fol- — tuto: νπόαπονδος. — cuius — wo- 
genden parentibus. — non modo lebat: demonstr. 'er aber wollte, 
non: s. zu XIX, 2, 3. dass\ — mem. extare: άπομ,νημο- 

§. 5. in praesidio: εφεδρενειν. — νενειν. — in qua plus esset: mehr 

satelles: s. zu IV, 3, 2. — probatum vermischt (άναμ.) mit. — clemen- 

est: αρεβκειν, ενδον,εΐν. — laes. pie- tiae: πραότης, φιλανθρωπία. — ac- 

tatem.•. άοεβείν. — laud. obterebant : cip. und cern. durch γιγνώβκειν aus- 

διαβάλλειν. — dorn, ad se admisit: zudrücken. — fortunam: Unglück. 

παριεναι. — quin: μη ov c. Partie. — detulisset: περιιατάναι. 



\\. TIMOLEON. 



87 



cum Ilieela beUavit, qui adversatus eral Dionysio. Quem mm odio 
tyrannidis dissensisse sed cupiditate indicio Γιιίι , quod ipse expulsp 
Dionysio Imperium dimittcre noluit. Hoc superato Timoleon maxi- 4 
mas copias Carlhaginiensium apud Grinissum Humen lugavit ac satis 
habere coegit, si liceret Afrieam obtinere, qui iam compluris anuos 
possessionem Siciliae tenebant. Cepit etiam Mamercum Italicum 
ducem hominem bellicosum et potentem, qui tyrannos adiutum in 
Siciliam venerat. 

Quibus rebus confectis cum propter diuturnitatem belli non III 
solum regiones sed etiam urbis clesertas videret, conquisivit, quos 
potuit, primum Siculos, dein Corintho arcessivit colonos, quod ab 
bis initio Syracusae erant conditae. Civibus veteribus sua restituit, 2 
novis bello vacue faetas possessiones divisit. Urbium moenia disieeta 
fanaque deserta refecit. Civitatibus leges libertatemque reddidit. Ex 
maximo bello tantum otium totae insulae conciliavit, ut hie conditor 
urbium earum non illi, qui initio deduxerant, vicleretur. Arcem Sy- 3 
racusis, quam munierat Dionysius ad urbem obsidendam, a funda- 
mentis disiecit, cetera tyrannidis propugnacula demolitus est deditque 
operam , ut quam minime multa vestigia servitutis manerent. Cum 4 
tantis esset opibus, ut etiam invitis imperare posset, tantum autem 
amorem haberet omnium Siculorum , ut nullo recusante regnum ob- 
tinere, maluit se diligi quam metui. Itaque, cum primum potuit, 
Imperium deposuit ac privatus Syracusis, quod reliquum vitae mit, 
vixit. Neque vero id imperite fecit. Nam quod ceteri reges imperio 
potuerunt, hie benivolentia tenuit. Nullus honos huic defuit, neque 5 
postea res ulla Syracusis gesta est publice, de qua prius sit decretum, 



§. 3. adv. erat: άντιποιειΰθαι. — 
quem ind. fuit: partic. Anknü- 
pfung, τεκμαίρεο&αι. — cupiditate : 
wollend für sich handeln {ίδιοπρα- 
γείν). — dimittere: κατατι&έναι (od. 
ίδιωτενειν.) 

§.4. sat. habere: αγαπάν. — si 
liceret: εΐ c. Opt. — obtinere: άρ- 
χειν, νποχείριον εχειν. 

III, 1. diuturnitatem: το σνχνόν, 
το μήκος. — desertus: έρημος. — 
conquisivit : οννάγειν. — arcessivit: 
μεταπέμπεσ&αι. — er. conditae: οί- 
κίζειν. 

§.2. restituit: s. 1, 1. — vacue 
faetas: ερημονν. — possessiones: 
χωρία. — urb. moen. disieeta: das 
Zerstörte (άνάατατος) der Mauern. 
— refecit: s. zu IX, 4,5. — leg. li- 
bertatemque: αυτονομία. • — conci- 
liavit: παρέχειν. — deduxerant: εκ- 
πέμπειν, άποικίζειν. 



§. 3. munierat: περιτειχίζειν. — 
α fund. disiecit: άρδην άνατρέπειν, 
καταοκάπτειν. — propugnacula: 
ερνμα. — ded. operam: s. zu III, 1, 
4. — vestigia: αη μείον. 

§.4. cum — opibus: soviel ver- 
mögend. — recusante: άντειπεΐν. — 
obtinere: εαντώ περιτί&εΰ&αι. — 
maluit — metui: er zog das liebe- 
volle {φιλάνθρωπος) dem Schrecken 
erregenden {καταπληκτικός) vor. — 
Imperium: μοναρχία. — priv. vixit: 
s. zu I, 8, 2. — neque — fecit: nicht 
unklug (ορθώς γε) dies thuend. — 
imperio: κατά κράτος. 

§. 5. Partic. Verknüpfung mit 
dem vorhergehenden. — defuit: λεί- 
πεα&αι. — neque gesta est: Gen. 
cons. — ulla r. publice: nichs von 
dem öffentlichen. — sit decretum: 
δόγμα ποιείβθαι. — prius — cogni- 
ta: bevor T. seine Meinung abge- 
geben hatte (άποψαίνειν). 



88 



XX. TIMOLEON. 



6 quam Timoleontis sententia cognita. Nullius umquam consilium non 
modo antelatum, sed ue comparatum quidem est. Neque id magis 
benivolentia factum est quam prudentia. 

IV Hie cum aetate iam provectus esset, sine ullo morbo lumina ocu- 
lorum amisit. Quam calamitatem ita moderate tulit, ut neque eum 
querentem quisquam audierit, neque eo minus privatis publicisque 

2 rebus interfuerit. Veniebat autem in theatrum , cum ibi concilium 
populi haberetur , propter valetudinem vectus iumentis iunetis atque 
ita de vehiculo, quae videbantur, dicebat. Neque hoc illi quisquam 
tribuebat superbiae. Nihil enim umquam neque insolens neque glo- 

3 riosum ex ore eius exiit. Qui quidem , cum suas laudes audiret prae- 
dicari, numquam aliud dixit quam se in ea re maxime diis agere 
gratias atque habere, quod, cum Siciliam recreare constituissent, tum 

4 se potissimum ducem esse voluissent. Nihil enim rerum humanarum 
sine deorum numine geri putabat. Itaque suae domi sacellum Auto- 
matias constituerat idque sanetissime colebat. 

V Ad hanc hominis excellentem bonitatem mirabiles accesserant 
casus. Nam proelia maxima natali suo die fecit omnia. Quo factum 

2 est, ut eius diem natalem festum haberet universa Sicilia. Huic 
quidam Laphystius homo petulans et ingratus vadimonium cum vellet 
imponere, quod cum illo se lege agere diceret, et complures con- 
currissent, qui procacitatem hominis manibus coercere conarentur, 
Timoleon oravit omnis, ne id facerent: namque, id ut Laphystio et 



§. 6. Nullius consilium: niemand 
einen Rath ertheilend. — compara- 
tum: εις ονγκριοιν προΰίεΰ&αι. — 
neque id : relative Anknüpfung. 

IV, 1. hie — esset: 'schon älter 
seiend' oder πρόΰω γεγονέναι της 
ηλικίας. — tum. oc. amisit: πηρον- 
6%•αι την όψιν. — mod. tulit: u. a. 
εγχαρτερειν. — interfuerit: μετε- 
χειν. 

%. 2. Veniebat: πορενεο&αι προς, 
— concilium haberetur: εκκληβιά- 
ξειν, Gen. cons. — valetudinem: άρ- 
ρωοτία. — tum. iunetis: ξενγος, vgl. 
XIX, 4, 1. — neque hos: relat. An- 
knüpfung. — trib. superbiae: προς 
νβριν τί&εσ&αι, mit Gen. cons. fort- 
zufahren. — insolens: νβριϋτικός. 
— gloriosum: αλαζονικός. 

%. 3. qui quidem: ος γ ε. Es kann 
aber auch begründend mit γάρ fort- 
gefahren werden. — cum: wiederh. 
Fall der Vergangenheit. — suas l. 
praedicari: hörte, dass einige u. s. 
w. τάς πράξεις άναμετρεισ§αι, λό- 
γον ποιεΐαθαι της αρετής, beide Aus- 



drücke giebt Plut. ν. Pericl. c. 38. 

— recreare: άνιοτάναι. — se po- 
tissimum: ihn vor den anderen. — 
esse voluissent: άποδεικννναι. 

§.4. numine: πρόνοια. — geri: 
διατί&εβ&αι. — putabat: Partie. — 
sac. constituerat: ιερόν ιδρνΰα- 
G&ai. — idque colebat: 0"ύειν. 

V, 1. übersetze 'bewunderns- 
werth aber war der Mann nicht nur 
wegen (Gen.) seiner Güte (επιεί- 
κεια), sondern auch seines Glückes', 
und fahre fort mit ει, vgl. Plut. v. 
Pericl. c. 39, — nat. die: η γενέ- 
θλιος, quo — natalem: so dassdieser 
Tag. — fest, haberet: εορτάξειν. 

§, 2. Huic quidam: Gen. abs. — 
petulans: άκόλαβτος. — vad. impo- 
nere: παρεγγνάν προς τίνα δίκην. 

— vellet bleibt weg. — quod — di- 
ceret: liegt schon in der für vad. 
imp. angegebenen Wendung, wenn 
hinzugefügt wird 'wie er sagte'. — 
procacitatem: άναισχνντία, &ραΰν- 
της. — man. coerc. conarentur: ε% 
χειρός κατεχειν. — or. ne facerent: 
παραιτεισθαι. — ut: Inf. — cuivis: 



XXL DE REGIBÜS. 89 

cuivis liceret, so maximos labores summaque adiisse pericula. Hanc 
enim speciem libertatis esse, si Omnibus, quod quisque vellet, legibus 
experiri liceret. Idem , cum quidam Laphystii similis nomine De- 3 
maenetus in contione populi de rebus gestis eins detrahere coepisset 
ac nonnulla inveheretur in Timoleonta, dixit nunc demum se voti 
esse damnatum : namque hoc a düs immortalibus semper precatum, 
ut talem libertatem restituieret Syracusanis, in qua cuivis liceret, de 
quo vellet, impune dicere. Hie cum diem supremuin obisset, publice 4 
a Syracusanis in gymnasio, quod Timoleonteum appellatur, tota ce- 
lebrante Sicilia sepultus est. 



XXI. 

Hi fere fuerunt Graecae gentis duces, qui memoria digni vide- l 
antur, praeter reges. Namque eos attingere noluimus, quod omnium 
res gestae separatim sunt relatae. Neque tarnen hi admodum sunt 2 
multi. Lacedaemonius autem Agesilaus nomine non potestate fuit 
rex, sicut ceteri Spartani. Ex iis vero, qui domin atum imperio tenu- 
erunt, excellentissimi fuerunt, ut nos iudicamus, Persarum Cyrus 
et Darius Hystaspi iilius. Quorum uterque privatus virtute regnum 
est adeptus. Prior horum apud Massagetas in proelio cecidit. Darius 
senectute diem obiit supremum. Tres sunt praeterea eiusdem generis 3 
Xerxes et duo Artaxerxes Macrochir cognomine et Mnemon. Xerxi 
maxime est illustre , quod maximis post hominum memoriam exer- 
citibus terra marique bellum intulit Graeciae. At Macrochir praeci- 4 
puam habet laudem amplissimae pulcherrimaeque corporis formae, 
quam incredibili ornavit virtute belli. Namque illo Perses nemo 
manu fuit fortior. Mnemon autem iustitiae fama floruit. Nam cum 
matris suae scelere amisisset uxorem , tantum indulsit dolori, ut eum 

dem wollenden. — ■ adiisse: νπομέ- λόγον εμβάλλε ιν περί. — separatim: 

νειν. — spec. libertatis: die wahre Ιδία. — sunt relatae: παραδιδόναι. 

(άλη&ινός) Freiheit. — leg. expe- §.2. Neque tarnen: ου μέντοι — γε. 

riri: die Gesetze zu gebrauchen. — admodum bleibt weg. — dorn. 

§. 3. de reb. gest. detrahere: της imp, tenuerunt: die in Wahrheit 
στρατηγίας κατηγορεΐν. — invehe- Alleinherrscher waren.— excellens: 
retur: επιτιμάν. — se voti — preca- λαμπρός. — quorum uterque: par- 
tim: übersetze 'sei er den Göttern tic. Anknüpfung. — privatus: εξ 
Dank schuldig, zu denen er gefleht ιδιωτικής περιστάσεως. 
hätte'. — in quo — dicere: so dass §. 3. eiusd. generis: ομογενής. — 
ein jeder im Besitz (κύριος) der Re- max. exercitibus : άγων. 
defreiheit (παρρησία) wäre. §. 4. praec. hob. laudem: περι- 

§. 4. diem — obisset: s. zu "VII, βόητός εστί. — ampl. pulch. formae: 

10, 6. — celebrante: προπεμπειν. übermässige Schönheit (ευπρέπεια). 

YYj — incredibili : s. zu XX, 2, 1. — ne- 
mo — fortior: es übertraf ihn nie- 

1,1. qui videantur: Partie, der mand an Stärke der Hände. — fama 

Conj. ist durch ein eingeschobenes floruit: λαμπρννεσϋ'αι επί. — tan- 

εμοί γ ε auszudrücken. — attingere: tum — vinceret: übers, 'beherrschte 



00 XXI. DE REGIBUS. 

5 pietas viaceret. Ex bis duo eodem nomine morbo naturae debitum 

reddidcrunt, tertius ab Artabano praefecto ferro interemptus est. 
II Ex Macedonum autem gente duo multo ceteros antecesserunt 

rerum gestarum gloria Philippus Amyntae filius et Alexander Magnus. 
Horiun alter Babylone morbo consumptus est. Philippus Aegis a 

2 Pausania, cum spectatum ludos iret, iuxta theatrum occisus est. (Jnus 
Epirotes Pyrrhus, qui cum populo Romano bellavit. Is, cum Argos 
oppidum oppugnaret in Peloponneso, lapide ictus interiit. Unus item 
Siculus Dionysius prior. Nam et manu fortis et belli peritus fuit et, 
id quod in tyranno non facile reperitur, minime libidinosus non lu- 
xuriosus non avarus nullius denique rei cupidus nisi singularis per- 
petuique imperii ob eamque rem crudelis. Nam dum id studuit mu- 

3 nire , nullius pepercit vitae , quem eius insidiatorem putaret. Hie 
cum virtute tyrannidem sibi peperisset, magna retinuit felicitate. 
Maior enim annos sexaginta natus decessit florente regno neque in 
tarn multis annis cuiusquam ex sua stirpe funus vidit, cum ex tribus 
uxoribus liberos proereasset, multique ei naü essent nepotes. 

III Fuerunt praeterea magni reges ex amicis Alexandri Magni , qui 

post obitum eius imperia ceperunt, in his Antigonus et huius filius 

2Demetrius, Lysimachus Seleucus Ptolemaeus. Ex his Antigonus in 

proelio, cum adversus Seleucum et Lysimachum dimicaret, occisus 

est. Pari leto affectus est Lysimachus ab Seleuco. Namque socie- 

3 täte dissoluta bellum inter se gesserunt. At Demetrius, cum filiam 
suam Seleuco in matrimonium dedisset, neque eo magis fida inter 
eos amicitia manere potuisset, captus bello in custodia socer generi 

4 periit a morbo. Neque ita multo post Seleucus a Ptolemaeo cerauno 
dolo interfectus est, quem ille a patre expulsum Alexandrea aliena- 
rum opum indigentem reeeperat. Ipse autem Ptolemaeus, cum vivus 

5 filio regnum tradidisset 1 , ab illo eodem vita privatus dicitur. De qui- 
bus quoniam saus dictum putamus, non incommodum vitetur non 
praeterire Hamilcarem et Hannibalem, quos et animi magnitudine et 
calliditate omnis in Africa natos praestitisse constat. 

er durch seine kindliche Liebe (φι- beerdigt, εν,ψερειν. — cum: xat 

λοβτοργία) seine Trauer'. τοντο. — lib. proereasset: καιδοποι- 

§. 5. eodem nomine: ομώνυμος. — SiV • multique: Gen. cons. 

duo bleibt weg. — nat. deb. reddi- ΠΙ, 1. in his: οίον. f 

derunt: εις το χρεών μεταοτηναι. §• %• affectus est: παβχειν. 

, , §. 3. in matr. dedisset: εκδιδοναι, 

II, 1. gente: ε&νος. — multo: μα- vg l. Π Ι, 3, 3.— socer: bleibt weg, s. 

λιατα. — AI. Magnus: s. zu XVIII, zu jy \ <%. 

13, 1. — cons.est: τελενταν. — cum §, 4 ' d \i i nter f. est: δολοφονεΐν. 

— iret: εις &εαν παραγενόμενος. __ a u en , opum ; βοή&εια. — rece- 
§.2. prior: der ältere. — in ty- perat: φιλοφρόνως άσπάζεσ&αι. — 

ranno: παρά γε τνρ. — min. libidi- vivus: noch lebend. 

nosus: ονχ ήττων της άΰελγειας. — §. 5. putamus: δοκεΐν, Partie. — 

sing. perp. imperii: η άεΐ μοναρχία, incommodum : άνεπιτήδειος, vgl. zu 

— munire: u.a. &εμελιονν. — vitae: I, 6, 1. — praeterire: παρατρεχειν. 
μη ov άποκτείνων. — calliditate : φρόνημα. — natos: 

§.3. magna: ενμενης. — funus: bleibt weg. 



XXII. IIAMILOAH. 91 



XXII. 

Hamilear Hannibalis filius cognomine Barca Cartbaginicnsis pri- I 
mo Poenieo bcllo sed temporibus extremis admodum adulescentulus 
in Sicilia praeesse coepit exercitui. Cum eius adventu et mari et 
terra male res gererentur Cartbaginiensium , ipse, ubi afliüt, num- 
quam bosti cessit, neque locum nocendi dedit, saepeque e contrario 
occasione data lacessivit semperque superior discessit. Quo facto 
cum paene omnia in Sicilia Poeni amisissent, ille Erycem sie defen- 
dit, ut bellum eo loco gestum non videretur. Interim Carthaginien- 3 
ses classe apud insulas Aegatis a C. Lutatio consule Romanorum su- 
perati statuerunt belli facere finem eamque rem arbitrio permiserunt 
Ilamilcaris. Ille etsi flagrabat bellandi cupiditate, tarnen paci serviun- 
dum putavit, quod patriam exhaustam sumptibus diutius calami- 
tates belli ferre non posse intellegebat, sed ita, ut statim mente 4 
agitaret. si paullum modo res essent refeetae, bellum renovare Ro- 
manosque armis persequi, donicum aut virtute vicissent, aut victi 
manus dedissent. Hoc consilio pacem conciliavit. In quo tanta fuit 5 
ferocia, cum Catulus negaret bellum compositurum , nisi ille cum 
suis, qui Erycem tenuerunt, armis relictis Sicilia decederent, ut 
suecumbente patria ipse periturum se potius dixerit, quam cum tanto 
flagitio domum rediret: non enim suae esse virtutis arma a patria ac- 6 
cepta adversus hostis adversariis tradere. Huius pertinaciae cessit 
[Catulus]. 

At ille, ut Carthaginem venit, multo aliter, ac sperarat, rem II 
publicam se habentem cognovit. Namque diuturnitate externi mali 
tantum exarsit intestinum bellum, ut numquam pari periculo fuerit 
Carthago, nisi cum deleta est. Primo mercenarii milites, qui adver- 2 

XXII. taret: τον νουν προαεχειν, πώς κτλ. 

Ι, 1. primo — extremis: als der ~ ess - refeetae: επανορΰονν. — 

erste Pun. Krieg (s. zu 4, 3) bereits °, el1 • renovare: s. zu III, 3, 1. Auch 

sein Ende nahm. — adm. adulescen- αναδεχεο&αι τον π. — armis perse- 

tulus: s. zu XVIII, 1. 4. I^i: κατά. κράτος επιτί&εβ&αι. — 

§. 2. male r. gererentur: κακώς v j cti m - dedissent: eingestünden be- 

ηάβχειν. — loc. dedit: άφορμάς πα- siegt zu sein. ? 

ρί-χειν.— lacessivit: άκροβολίξεο&αι §• 5 • consilio: εν&νμ,εΐΰ&αι. — 

Part. — sup. discessit: s. zu XIX, conciliavit: ονντί&ε6&αι. — in quo 

3, 2. — defendit; άντεχεοΰαί τίνος, —ferocia: sich dabei solcher Frei- 

§. 3. cl. superati: κατανανμαχεΐν. niüthigkeit bedienend. — - relictis: 

— - fin. facere: Ινειν. — eamque rem: παραδιδοναι. — potius: μάλλον ετοι- 

die Entscheidung (δωίκηΰις) hier- lf ov Bivai. ~ cum t. flagitio: πραξιν 

über. — arb. permiserunt: έπιτρε- επονείδι,ΰτον προβδεχεΰ&αι. — per- 

πειν. — flagr, cupiditate : φιλοτι- tinaciae : καρτερείς. 

μ,εΐαΟΌΐι περί. serv. putavit: προκρί- II, 1. multo al. sperarat: keines - 

νειν. — exhaustam: καταναλίβκειν. wegs (ηκιοτα) nach seiner Erwar- 

— ferre: άντέχειν. tung. — diuturnitate: s. zu XX, 3, 

§. 4. neuer Satz: gleich von An- 1. — exarsit: s. zu XVIII, 3, 1. — 

fang an aber u. s. w. ■ — mente agi- intestinum: εμφύλιος. 



92 XXII. HAMILCAR. 

sus Romanos fiierant, desciyerunt. Quorum numerus erat viginti 
milium. Hi totam abalienarunt Africam , ipsam Carthaginem oppu- 

3 gnarunt. Quibus malis adeo sunt Poeni perterriti, ut etiam auxilia 
ab Romains petiverint eaque impetrarint. Sed extremo, cum prope 
iam ad desperationem pervenissent , Hamilcarem imperatorem fece- 

4 runt. Is non solum hostis a muris Carthaginis removit, cum amplius 
centuin milia facta essent armatorum, sed etiam eo compulit, ut lo- 
corum angustiis clausi plures fame quam ferro interirent. Omnia 
oppida abalienata in his Uticam atque Hipponem valentissima totius 

5 Africae restituit patriae. Neque eo fuit contentus, sed etiam finis im- 
perii propagavit, tota Africa tantum otium reddidit, ut nullum in ea 
bellum videretur multis annis fuisse. 

III Rebus his ex sententia peractis fidenti animo atque infesto Ro- 
manis, quo facilius causam bellandi reperiret, effecit, ut imperator 
cum exercitu in Hispaniam mitteretur, eoque secum duxit filium Han- 
nibalem annorum novem. Erat praeterea cum eo adulescens illustris 

2 formosus Hasdrubal, quem nonnulli diligi turpius, quam par erat, 
ab Hamilcare loquebantur. Non enim maledici tanto viro deesse po- 
terant. Quo factum est, ut a praefecto morum Hasdrubal cum eo 
vetaretur esse. Huic ille filiam suam in matrimonium dedit, quod 

3 moribus eorum non poterat interdici socero genero. De hoc ideo 
mentionem fecimus, quod Hamilcare occiso ille exercitui praefuit 
resque magnas gessit et princeps largitione vetustos pervertit mores 
Carthaginiensium, eiusdemque post mortem Hannibal ab exercitu ac- 
cepit Imperium. 

IV At Hamilcar, postea quam mare transiit in Hispaniamque venit, 
magnas res secuncla gessit l'ortuna. Maximas bellicosissimasque gen- 
tis subegit. Equis armis viris pecunia totam locupletavit Africam. 



§. 2. fuerant: gesammelt. — quo- quv. — infesto: δνσμ,. έχων. — cau- 

rum — milium: 20,000 im Ganzen sam: πρόφαβις (über den Unter- 

(s. zu I, 5, 1). — abalienarunt: schied von αιτία., αρχή, πρόφαοις 

άφιβτάναί, επΐ6πα6$αι. verlohnt es sichPoIyb.111,6 zu ver- 1 

§. 3. auxilia petiverint: u. a. ανμ- g leicnen )• ~ sec - d ^xit: μ,ετάγειν. 
(ίαχόν τίνα επικαλείσ&αι. — cum — ß> 2 • q ue ™ — loquebantur: o*m- ;j 

pervenissent: bereits am Ganzen βαλλειν, Part, pass., ως. — par erat: I 

verzweifelnd. — fecerunt: άποδει- εί%ος. — praef. morum: etwa αω- I 

Υ,νΰναι. φρονιοτής oder νομ,οφνλαζ. — veta- Ι 

S. 4. removit: άπω&εΐν. - arma- retu . r: «*"YOQW8tv. Die Constr I 

torum: 'unter (iv) WafFen'. - eo ana °/ d T e T m lat ' ^terdtee^ αϊ. al. I 

compulit: dq τοντο α Ί ειν της περί- r ?' des Um £ a n S es , mit lhm ' ~ mo ~ ] 

ατάοεως. -loc. angustiis: s. zuXIV, rib ^'- n ' a ' °W- ~ soc ' 9 eneroi \ 

8, 4. — restituit: s. zu IX, 5, 2. s ' * A ' *\ l ' :.. ,-■*•, 

%. o. largitione: οωροοοκια, 

§i \hr C ^ te f U ^'' t 6v W av «Y £LV '> IV, 1. sec. fortuna: s. zu I. 2, 5. I 

β. auch VIII, 4 3. — propagavit: _ Die zwe i folgenden Sätze durch i| 

εκφερειν.- null. fuisse : = nef msse Part . Constr. heranzuziehen, und 1 

quidem. durch το μεν — το δε entgegenzu- | 

III, 1. fid. animo: =elatus, ειιαί- setzen. 



XXIII. HANNIBAL. 93 

Hie cum in Italiam bellum inferre meditaretur, nono anno postquam 
in Hispaniam venerat, in proelio pugnans adversus Vettones occisus 
est. Huius perpetuum odium erga Romanos maxiine concitasse vide- 3 
tur seeundum bellum Poenicum. Namque Hannibal, filius eius, as- 
siduis patris obtestationibus eo est perduetus, ut interire quam Ro- 
manos non experiri mallet. 



XXIII. 

Hannibal Hamilcaris filius Carthaginiensis. Si verum est, quod I 
nemo dubitat, ut populus Romanus omnis gentis virtute superavit, 
non est infitiandum Hannibalem tanto praestitisse ceteros imperato- 
res prudentia, quanto populus Romanus antecedat forütudine eunetas 
nationes. Nam quotienseunque cum eo congressus est in Itaüa, sem- 2 
per discessit superior. Quod nisi domi civium suorum invidia debili- 
tatus esset, Romanos videtur superare potuisse. Sed multorum ob- 
treetatio devicit unius virtutem. Hie autem velut hereditate relictum 3 
odium paternum erga Romanos sie conservavit, ut prius animam 
quam id deposuerit, qui quidem, cum patria pulsus esset et aliena- 
rum opum indigeret, numquam destiterit animo bellare cum Ro- 
manis. 

Nam ut omittam Philippum , quem absens hostem reddidit Ro- II 
manis, omnium his temporibus potentissimus rex Antiochus fuit. 
Hunc tanta cupiditate incendit bellandi, ut usque a rubro mari arma 
conatus sit inferre Italiae. Ad quem cum legati venissent Romani, 2 

§. 2. postq. venerat: s. zu III, 3, tungsworte werden zunächst weg- 
3. X, 5, 3. gelassen und im folgenden für Han- 

§. 3. h. perp. odium: das unun- nibalem gesetzt. — quod n. dubitat: 
terbrochene (αδιάλειπτος) seines 'das von allen eingestandene'. — 
Hasses. — concitasse: γ,ιν ε ΐν. — sec. non estinfit: 'so möchte wohl nie- 
b. Poenicum: die drei Punischen mand leugnen'. 
Kriege werden bei Gr. Schriftstel- §. 2 . congr. est: εις το ξυνάπτον 
lern gewohjich genannt, ^ ο περϊ Σι- $ρχ εβ &αι. — semper: άεϊ ετυχεν. — 
ν,ελίας, ο Λννιβιαηος , 6 εν Λιβύη quo dnisi: sodass, wenn er nicht. 
πόλεμος, doch sagt man auch ο πρώ- _ invidia: beneidet. — deb. esset: 
τος u. s. w. επί Καρχηδονίους πο- ά ΰ &ενώς εχειν. — devicit: περιγί- 
λεμος. — ass. obtestationibus: da y^^o&ai. 
sein Vater ihm fortwährend anlag _ _ , ,. . 

(προολιπαρειν). — eo est perduetus : §• 3 • her relictum: κληρονόμε iv, 
s. 2, 4. - experiri: πεΐραν λαμβά- ak i\ V auf , Hann ' bezogen, -σι« 
νειν. Polyb. III, 12 sagt von Ha- V™dem: %αι γαρ.- opum: βοη&εια. 
milkar, er bereitete den Römern in " animo: dem Willen nach wenig- 
Hasdrubal und Hannibal solche stens • 

Feinde, ωατε μη καταλιπεΐν ύπερ- Π, 1. nam — Philippum = omisso 

βολην δυαμενείας. enim Ph. Ι'ξω λόγου τι&έναι. — red- 

νντττ didit: παρασκευάζειν. — hunc: re- 

lat. — incendit: άναφλεγειν. — «s- 

I, 1. s. zu II, 1, 1. Die Einlei- que : και δη %ai. 



94 XXIII. HANNIBAL. 

(jui de eius voluntate explorarent darentque operam consiliis clan- 
destinis, ut Haunibalem in suspicionem regi adducerent, tamquam 
ab ipsis corruptum alia atque antea sentire, neque id frustra fecis- 
sent, idque Hannibal comperisset seque ab interioribus consiliis se- 

3 gregari vidisset, tempore dato adiit ad regem, eique cum multa de 
fide sua et odio in Romanos commemorasset, hoc adiunxit: Paier 
mens inquit Hamilcar puerulo me utpoie non amplius novem annos 
nalo in Hispaniam imperator proftciscens Carlhagine Iovi opiimo ma- 

4 ximo hostias immolavit. Quae divina res dum conficiebatur , quae- 
sivit α me , vellemne secum in castra proßcisci. Id cum libenter ac- 
cepissem atque ab eo petere coepissem, ne dubitarei ducere, tum 
ilie Faci am inquit, si mihi fidem, quam postulo, dederis. 
Simul me ad aram adduxit, apud quam sacrificare instituerat eam- 
que ceteris remotis ienentem iurare iussit numquam me in amicitia 

5 cum Romanis fore. Id ego ius iurandum pairi dalum usque ad hanc 
aetatem ita conservavi, ut nemini dubium esse debeat, quin reliquo 

6 tempore eadem mente sim futurus. Quare , si quid amice de Roma- 
nis cogitabis, non imprudenter feceris, si me celaris. Cum quidem 
bellum parabis, te ipsum frustraberis , si non me in eo principem 
posueris. 

III Hac igitur qua diximus aetate cum patre in Hispaniam profectus 
est. Cuius post obitum Hasdrubale imperatore suffecto equitatui 
omni praefuit. Hoc quoque interfecto exercitus summam imperii ad 
2 eum detulit. Id Carthaginem delatum publice comprobatum est. Sic 
Hannibal minor quinque et viginti annis natus imperator factus pro- 
ximo triennio omnis gentis Hispaniae bello subegit. Saguntum foe- 

§. 2. Nepos folgte hier dem Po- cons. %ατανενειν; das Object wird 

lyb. III, 11 als Quelle. — qui ex- bei diesem Verbum nicht ausge- 

plorarent: εις άπόπειραν. — dar. drückt. — ducere: s. XXII, 3, L — 

operam: εργάζεσ&αι, Part. — cons. apud: doch wohl επί. — remotis: 

clandestinis : κρυφά. — ut — addu- άφιβτάναι. — tenentem: απτεΰ^αι. 

cerent: dass H. dem König verdäch- — in am. fore: εννοεΐν τινί. 

tig würde. — corruptum: δωροδο- §.5. datum: τελεΐν. Relativsatz. 

%ειν. — f aha — sentire: αλλοιονν __ nem . dubium: jedem klar.— esse 

την γνωμην.— idque comperisset: debeat: Mod. potent. — mente: πρό- 

Part. und so im folg. — mter. con- &εβις . _ sim f utU rus: μέλλω §μμέ- 

siha : τα απόρρητα. — segregari: V £ LV . 

" n %:l?lemp. dato: einen Zeitpunkt Ä §1 ?■' si ? m ' d l ~ C0 itab ^' *™* 8 > 
nehmend. - c. m. commemorasset: **«*!?«* V Ψ*"** ™ντι®ηταιπρος 

πλείονς απολογισμούς ποιεϊσ&αιί^ί « ντον *' **& ψ ΏΆ ; bei . Pol 7 b • m 

τ> ■ ι τ. ι• •. r. j , der or. obl. — frustraberis : εξαπα- 

Polyb. — hoc adiunxit: τέλος επί ~ . . ' -, b 

» J ~ ι .„ τ»- 1 .* ταν. — principem =:ducem. — po- 

το τοιούτο κατηντησε , Polyb. — . / γγί ί 9 ο ^ 

utpote: δηπον. — opt. maximo: sueris: s • AA1J > ^ ?■ 

ύπατος. III, 1. hac qua diximus: im vor- 

§. 4. div. res conficiebatur : κατά- besagten. — suffecto: άν&αιρεΐν. — 

απένδειν^ τοις &εοΐς , näml. Harn. — summam — detulit : τα ολα επιτρέ- 

dum εν ω, μεταξύ c. Part., oder ein- πειν τινί. — delatum: προοπίπτειν. 

fach ούν. — sec. proficisci: αννεζορ- — comprobatum: κνρονν. 

μάν έπί. — id cum acccpisscm: Gen. §. 2. minor: ονπω. — triennium: 



Χ XIII. 11ANNIRAL. 95 

deratam civitatem vi expugnavit. Tris exercitus maximos compara- 
vit. Ex his unuin in Africam misit , alterum cum llasdrubale i'ratre 3 
in Hispania rcliquit, tertium in Italiam secum duxit. Saltum Pyre- 
naeum transiit. Quacunque iter fecit, cum omnibus incolis conflixit. 
Neminem nisi victum dimisit. Ad Alpes posteaquam venit, quae Ita- 4 
liam ab Gallia seiungunt, quas nemo umquam cum exercitu ante eum 
praeter Herculem Graium transierat, quo facto is hodie saltus Graius 
appellatur, Alpicos conantis prohibere transitu concidit. Loca pate- 
fecit, itinera muniit, effecit, ut ea elephantus ornatus ire posset, qua 
antea unus homo inermis vix poterat repere. Hac copias traduxit in 
Italiamque pervenit. 

Conflixerat apud Rhodanum cum P. Cornelio Scipione consule IV 
eumque pepulerat. Cum hoc eodem Clastidii apud Padum decernit 
sauciumque inde ac fugatum dimittit. Tertio idem Scipio cum col- 2 
lega Tiberio Longo apud Trebiam adversus eum venit. Cum his ma- 
num conseruit, utrosque profligavit. Inde per Ligures Apenninum 
transiit petens Etruriam. Hoc itinere adeo gravi morbo afficitur ocu- 3 
lorum, ut postea numquam dextro aeque bene usus sit. Qua valetu- 
dine cum etiamnum premeretur lecticaque ferretur, C. Flaminium 
consulem apud Trasimenum cum exercitu insidiis circumventum oc- 
cidit neque multo post C. Centenium praetorem cum delecta manu 
saltus occupantem. Hinc in Apuliam pervenit. Ibi obviam ei vene- 4 
runt duo consules C. Terentius et L. Aemilius. Utriusque exercitus 
unoproelio fugavit, Paulum consulem occidit et aliquot praeterea con- 
sularis, in his Cn. Servilium Geminum, qui superiore anno fuerat 
consul. 

Hac pugna pugnata Romam profectus est nullo resistente. In Τ 
propinquis urbis montibus moratus est. Cum aliquot ibi dies castra 
habuisset et reverteretur Capuam , Q. Fabius Maximus dictator Ro- 
manus in agro Falerno ei se obiecit. Hie clausus locorum angustiis 2 

τριετηρίς. — foederatam: ονμμαχίς. §.3. gravi— oculorum: διαφ&εί- 

— expugnavit: Part. ρεα&αι την οραβιν. — aeque — usus 
§. 3. ex his: = quorum. — trans- sit: nimm ελαττονο&αι, pass. — va- 

iit: s. XIV, 4, 4, υτζερέρχεο&οα, letudine: άρρωΰτια. — lectica: %λί- 

Part. zur Verbindung mit dem fol- νη, φορειον. — ferretur: καταν,ομ,ί- 

genden. ζειν. — occupantem: προκαταλαμ,- 

§Λ. ante eum: von denen vor ihm. βάνειν. 

— pate fecit: άναπεταννννκι, Part. §.4. consularis: νπατενΰας, άνήρ 
ebenso muniit, όχνρονν. — ornatus: νπατι%ον αξιώματος, auch νπατιν,ός 
οπλίζειν. — unus vix = ne unus selbst (in später Graecität, wie in 
quidem. lustin. Novellen == exconsul durch 

IV, 1. den Consul — hatte er beim από νπάτων ausgedrückt). 

Rhodanus mit ihm zusammenstos- V, 1. resistente: άντέχει,ν, άντι- 

send (ονμπλέκεβ&οα) geschlagen. — ποίεΐα&αα. — in — montibus: an 

decernit: διακρίνειν. (προς) den Bergen nahe der Stadt. 

§. 2. collega: s. zu II, 7, 1. — ad- — mor. est: καταΰτροιτοπεδενειν. — 

vers. venit: άντί,παρατάττεα&οα. — ■ ei se obiecit: 'fand er sich gegen- 

man. conserere: s. 1, 2. — ε£ς χείρας über', άντιπαρατ. wie 4, 2. 

ερχεο&αι. — petens: ώς επί c. Dat. §. 2. clausus: ουγκλ. — detrimen- 



96 XXHI. HANNIBAL. 

not tu sine ullo detrimento exercitus se expedivit, Fabio callidissimo 
Lmperatori dedit verba. Namque obducta nocte sarmenta in cornibus 
iuvencorum deligata incendit eiusque generis multitudinem magnam 
dispalatam immisit. Quo repentino obiecto visu tantum terrorem 
iniecit exercitui Romanorum, ut egredi extra vallum nemo sit ansus. 

3 Hanc post rem gestam non ita multis diebus M. Minucium Rufum 
magistrum equitum pari ac dictatorem imperio dolo productum in 
proelium fugavit. Tiberium Sempronium Gracchum iterum consu- 
lem in Lucanis absens in insidias inductum sustulit. M. Claudium 
Marcellum quinquies consulem apud Venusiam pari modo interfecit. 

4 Longum est enumerare proelia. Quare hoc unum satis erit dictum, 
ex quo intellegi possit, quantus ille fuerit: quandiu in Italia mit, nemo 
ei in acie restitit, nemo adversus eum post Cannensem pugnam in 
campo castra posuit. 

VI Hie invictus patriam defensum revocalus bellum gessit adversus 
P.Scipionem[Publii], quemipseprimum apud Rhodanum iterum apud 

2 Padum tertio apud Trebiam fugarat, [filium]. Cum hoc exhaustis 
iam patriae facultatibus cupivit inpraesentiarum bellum componere, 
quo valentior postea congrederetur. In colloquium convenit, con- 

3 diciones non convenerunt. Post id factum paucis diebus apud Zamam 
cum eodem conflixit. Pulsus (incredibile dictu) biduo et duabus 
noctibus Hadrumetum pervenit, quod abest ab Zama circiter milia 

4 passuum trecenta. In hac fuga Numidae, qui simul cum eo ex acie 
excesserant, insidiati sunt ei. Quos non solum effugit, sed etiam 
ipsos oppressit. Hadrumeti reliquos e fuga collegit. Novis delecti- 
bus paucis diebus multos contraxit. 

VII Cum in apparando acerrime esset oecupatus, Carthaginienses 

tum: ελάττωμα. — se expedivit: VI, 1. invictus: αήττητος, praedi- 

άπαλλάττεβ&αι. — ded. verba: ε|α- cativ. — revocatus: μεταπέμπειν. 

πατάν. — obducta: επιγίγνεΰ%αι. — §. 2. exh. ρ. facultatibus: s. zu 

sarmenta: φρνγάνων ζνλλογαί (da- VII, 8, 1. — inpraes.: παραυτίν,α. — 

δες sagt Appian). — deligata: περί- componere: ■χ,αταλνειν.— valentior: 

τιδ'εναι. — dispalatam: οποράδην. ερρωμένος. — in coli, venit: αννέρ- 

— immisit: trieb nach oben. — quo χεο&αι προς λόγους. — cond. n. con- 

— visu: durch das plötzliche des venerunt: αλλ' άονμβατον εποίηαε 
zustossenden Anblicks (&έα). — την κοινολογίαν sagt Polyb. XV, 9. 
egredi: προελαύνει. — vallum: §. 3. incred. dictu: worüber sich 
χάρα'ξ. jemand wundern möchte. — mtl. 

§. 3. mag. equitum: ίππαρχος. — pass. trecenta: 2400 Stadien (στα- 

pari imperio : την ίοομοιρίαν προσ- δίονς άνναας ες τριαχιλίους App. 

λαμβάνειν προς. — dietator: δι%τά- Pun. c. 47). 

τωρ, ωρος und ορός: — productum: §. 4. in hac fuga: als er floh. — 

προν,αλεΐν. effugit: προδιαφενγειν. — rel. e fuga : 

§. 4. quare — dictum: dies eine die aus dem Kampfe geflohenen, 

aber wird genügen. — ex quo — διαφ. — collegit: άναλαμβάνειν, 

possit = ad intellegendum. — fuit: Partie. — nov. delectibus: wieder 

eich aufhielt, Part, mit τνγχάνειν. Soldaten aushebend, βτρατολογεϊν. 

— in acie: εκ παρατάξεως — adv. c. VII, 1. acerrime: πρό&νμος. — 
posuit: άντίΰτρατοπεδενεβ&αι. ess. oecupatus: γίγνεο&αι, περί τι. 



Will. HANNIBAL. 97 

bellum cum Romanis composuerunt. 111c nihilo setius exercitui po- 
stea praefuit resque in Africa gessit itemque Mago frater eius usque 
ad P. Sulpicium C. Aurelium consules. His enim magistratibus legati 2 
Carthaginienses Romain venerunt, qui senatui populoquc Romano 
gratias agerent, quod cum iis pacem fecissent, ob eamque rem Corona 
aurea eos donarent simulque peterent, ut obsides eorum Fregellis 
essent, captivique redderentur. His ex senatus consulto responsum 3 
est: munus eorum gratum acceptumque esse; obsides quo loco roga- 
rent futuros ; captivos non remissuros, quod Hannibalem, cuius opera 
susceptum bellum foret, inimicissimum nomini Romano etiam nunc 
cum imperio apud exercitum haberent itemque fratrem eius Mago- 
nem. Hoc responso Carthaginienses cognito Hannibalem domum et 4 
Magonem revocarunt. Huc ut rediit, praetor factus est, postquam 
rex fuerat, anno secundo et vicesimo. Ut enim Romae consules, sie 
Carthagine quotannis annui bini reges creabantur. In eo magistratu 5 
pari diligentia se Hannibal praebuit ac fuerat in bello. Namque effe- 
cit ex novis vectigalibus non solum, ut esset peeunia, quae Romanis 
ex foedere penderetur, set etiam superesset, quae in aerario repo- 
neretur. Deinde anno post praeturam M. Claudio L. Furio consuli- 6 
bus Roma legati Carthaginem venerunt. Hos Hannibal ratus sui ex- 
poscendi gratia missos, priusquam iis senatus daretur, navem adscen- 
dit clam atque inSyriam adAntiochum profugit. Hac re palam facta 7 
Poeni navis duas, quae eum comprehenderent, si possent consequi, 
miserunt, bona eius publicarunt, domum a fundamentis disiecerunt, 
ipsum exulem iudicarunt. 

At Hannibal anno tertio, postquam domo profugerat, L. CornelioVIH 
Q. Minucio consulibus cum quinque navibus Africam accessit in fini- 
bus Cyrenaeorum, si forte Carthaginiensis ad bellum Antiochi spe 

§. 2. gr. agerent: χάριν ομολογειν. — effecit: περιποιεΐβ&αι. — ut esset 

— pac. facere: είρ. ανντι%εναι. — rell.: übers, 'soviel Geld, um nicht 
sim. peterent: προϋδεΐβΟ-αι. — ut nur an die Römer das dem Bündniss 
essent: dass es erlaubt wäre zu entsprechende zu zahlen (τελεΐν), 
wohnen. — redderentur : άνταποδι- sondern auch zurückzulegen (0•η- 
δόναα. οανρίζειν) das übrigbleibende'. 

§. 3. Uebers. 'sie empfingen vom §. 6. ratus: ανλλογίζεο&αι. — 

Senat etwa folgende Antwort'. — priusq. daretur: bevor sie zugelas- 

gratum: 'sei ihnen erfreulich'; η~ sen würden. 

δομένος, constr. nach Plat. Phaed. §. 7. pa i facta: διαδι,δόναι, s. zu 

c. 24: ο&εν δε απελίπομεν, εηανελ- χ ? 2 , 2. — consequi könnte weg- 

&ωμεν, εϊ goi ηδομένω έοτίν, vgl. bleiben.— hon. publicarunt: s. zu 

Viger p. 242.— acceptumque: %εχα- yil, 4, 5.— α fund. disiecerunt: 

ριαμενος.— susc. foret: entbrannt ά ρ $ ην %ax αοκάπτ ε ιν.— iudicarunt: 

sei. — - cum imp. — haberent: noch Ι ηιν , Ά ρνοοειν τί τίνος oder κατά 

bei ihnen Feldherr sei. τίνος. 

%. 4. rediit: έπανήηειν. VIII, 1. accessit: προοορμίζεο&αι 

§. 5. pari dil. se praebuit: διοι,- (Dep. pass. ebenso κοιΟ•ορμίζεΰΟ•οα, 

%ών τα κατά ■ — ομοίως εΰπονδαοε. άνάγεα&αο) προς. — in: κατά. — 

— ac — bello: 'als um den Krieg', fin. Cyr.: η Κνρηναϊκή. — Ant. spe 

VOLKMANN, CORN. NBP. 7 



98 ΧΧΠΙ. HANNIBAL. 

liduciaque [p;osset inducere] , cui iam persuaserat, ut cum exerciti- 

2 bus in Italiam proficisceretur. Huc Magonem fratrem excivit. Id 
ubi Poeni resciverunt, Magonem eadem qua fratrem absentem poena 
affecerunt. Uli desperatis rebus cum solvissent navis ac vela ventis 
dedissent, Hannibal ad Antiochum pervenit. De Magonis interitu 
duplex memoria prodita est. Namque alii naufragio alii a servulis 

3 ipsius interfectum eum scriptum reliquerunt. Antiochus autem, si 
tarn in agendo bello consiliis eius parere voluisset, quam in susci- 
piendo instituerat, propius Tiberi quam Thermopylis de summa im- 
perii dimicasset. Quem etsi multa stulte conari videbat, tarnen nulla 

4 deseruit in re. Praefuit paucis navibus, quas ex Syria iussus erat in 
Asiam ducere, iisque ad versus Rhodiorum classem in Pamphylio mari 
conflixit. Quo cum multitudine adversariorum sui superarentur, ipse, 
quo cornu rem gessit, fuit superior. 

IX Antiocho fugato vereis, ne dederetur, quod sine dubio accidis- 
set, si sui fecisset potestatem , Cretam ad Gortynios venit, ut ibi, 

2 quo se conferret, consideraret. Vidit autem vir omnium callidissi- 
mus magno se fore periculo , nisi quid providisset, propter avaritiam 
Cretensium. Magnam enim secum pecuniam portabat, de qua scie- 

3 bat exisse famam. Itaque capit tale consilium. Amphoras compluris 
complet plumbo, summas operit auro et argento. Has praesentibus 
principibus deponit in templo Dianae simulans se suas fortunas illo- 
rum fidei credere. His in errorem inductis statuas aeneas, quas se- 
cum portabat, omni sua pecunia complet easque in propatulo domi 

4 abicit. Gortynii templum magna cura custodiunt non tarn a cete- 
ris quam ab Hannibale, ne ille inscientibus iis tolleret secumque du- 
ceret. 

X Sic conservatis suis rebus Poenus illusis Cretensibus omnibus 
ad Prusiam in Pontum pervenit. Apud quem eodem animo fuit erga 

fid.: durch die Hoffnungen vom §. 2. magno: 'über das grösste'. 

Ant. aus (εκ). — excivit: μ,ετακα- — providisset: προφνίάττεΰ&αι. — 

λειν. avaritiam: αιοχροκέρδεια. — por- 

§. 2. affecerunt : επιτι&εναι. — tabat: Partie. — exisse famam: s. 

desperatis : s. zu XVIII, 9, 2. — solv. oben 7, 7. — c. tale consilium: s. zu 

naves: άνάγεο^αι. — vel. vent. de- XVIII, 9, 3. 

dissent: eiligst abfahren, μ,ετάΰπον- §.3. amphoras: άμφορεύς. — sum- 

δής άπαίρ^ειν. — namque — reli- mas: το άκρον. — operit: επιτι^ε- 

querunt: Gen. coris. im Anschluss ναι. — deponit: άπο- und άνατι,&έ- 

an das vorhergehende. — naufragio: ναι. — fidei credere: επιτρέπειν. — 

nimm das Verbum. complet: Partie. — propat. domi: 

§. 3. in suseipiendo : von Anfang πρόδομος. — abicit: άπορρίπτειν . 

an. — instituerat: προτί&εσ&οα. — §A.non tarn quam: s.zuXFX,2, 3. 

summ, imperii: u. a. τα ολα. — — α ceteris: 'die übrigen fürchtend', 

stulte: παραλόγως. ενλαβεΐσ&αί. — insc. iis: λανδάνειν 

%. 4. quo cornu: %ατά. — rem ges- auf Hann. bezogen. — toll, duceret: 

eit: Führer war. — f. superior: s. άποκομίζειν. 

zu XVrn, 10, l. 2. X, l. conserv. illusis: akt. Partie. 

IX, 1. sine dubio: δη πον. — sui — eod. an. fuit: εμ,μ,ένειν τη δια$έ- 

fec. potestatem: s. zu XVH, 3, 6. σει. — eg. arm. exerc. Partie. 



Will. HANNIBAL 99 

Italiam, neque aliud quidquam egit, quam regem armavit et exercuit 
adversus Romanos. Quem cum videret domcsticis opibus minus esse 2 
robustum, conciliabat ceteros reges, adiungebat bellicosas nationes. 
Dissidebat ab eo Pergamenus rex Eumenes Romanis amicissimus, 
bellumque inter eos gerebatur et mari et terra. Quo magis cupiebat 3 
eum Hannibal opprimi. Sed utrobique Eumenes plus valebat propter 
Romanorum societatem. Quem si removisset, faciliora sibi cetera 
fore arbitrabatur. Ad hunc interficiendum talem iniit rationem. 4 
Classe paucis diebus erant decreturi. Superabatur navium multitu- 
dine. Dolo erat pugnandum , cum par non esset armis. Imperavit 
quam plurimas venenatas serpentis vivas colligi easque in vasafictilia 
conici. Harum cum effecisset magnam multitudinem, die ipso, quo 5 
facturus erat navale proelium, classiarios convocat iisque praecipit, 
omnes ut in unam Eumenis regis concurrant navem, a ceteris tan- 
tum satis habeant se defendere. Id illos facile serpentium multitu- 
dine consecuturos. Rex autem in qua nave veheretur, ut scirent, se 6 
facturum. Quem si aut cepissent aut interfecissent, magno iis pol- 
licetur praemio fore. 

Tali cohortatione militum facta classis ab utrisque in proelium XI 
deducitur. Quarum acie constituta, priusquam Signum pugnae dare- 
tur, Hannibal, ut palam faceret suis, quo loco Eumenes esset, tabel- 
larium in scapha cum caduceo mittit. Qui ubi ad navis adversario- 2 
rum pervenit epistulamque ostendens se regem professus est quaerere, 
statim ad Eumenem deductus est, quod nemo dubitabat, quin aliquid 
de pace esset scriptum. Tabellarius ducis nave declarata suis eodem, 
unde erat egressus, se recepit. At Eumenes soluta epistula nihil in 3 
ea repperit, nisi quod ad irridenclum eum pertineret. Cuius etsi cau- 

§. 2. min. esse robustum: άπορεΐν. vcu) des Seeschlachttages'. — clas- 

— dissidebat: διαφέρεα&αί τινι } siarii: επιβάται. — sat. habeant: 
pass. — amicissimus : praedicativ. αγαπάν, vgl. VIII, 4, 3 und überh. 
— ■ bellum — gerebatur: sie kriegten Viger. p. 220 sqq. 
miteinander, διαπολεμεΐβ&αι. g, 6. veheretur: επιβαίνειν. — ut 

§.3. mag. cupiebat: περί πλείονος scirent: όπως c. Fut. vgl. Krüger 

ποιεΐ6θ-αΐ', zur Verbindung nimm 54,8, 3. — aut cep. aut. interf.: 

ο&εν. — opprimi: καταλνειν. — re- wenn sie sich seiner lebend oder 

movisset: άναιρεΐν, vgl. X, 8,2. VII, todt bemächtigten. — iis fore: nimm 

10, 1. — fore: προχωρεΐν. τνγχάνειν. 

§.4. rationem: ΰτρατηγηαα vgl. XI, 1• abutrisque: άμφοτέρω&εν. 

XVIII, 9, 3. — Im folgenden ist nach ~ in P roeL deducitur : εν.τάσσερν. — 

einem Gen. cons. mit Ιπεί fortzu- acie const.: αντιπαραταοΰειν. — 

fahren, so dass der Nachsatz bei daretur: αί'ρειν. — esset: τασοειν. 

dolo erat beginnt. — superabatur: — tabellarium: γραμματοφορος. — 

λείπεαδαι. — par — armis: ουκ αν- caduceo: ηηρνκεων (c. cad. ftaXXo- 

τάζιος ε κ παρατάξεως. — venenatus : <P°Q°S ?) • 

ιοβόλος. — vas. fictilia: χντροι ν,ε- §. 2. zuerst Partie, dann επεί. — 

ραμοϊ. scriptum: εγγράψειν. — eodem mag 

§. 5. effecisset: συλλέγειν. ~ die wegbleiben. 

— proelium: 'beim Beginn (ενεατά- §.3. adirr. pertineret: προς νβριν 



100 ΧΧΠΙ. HANNIBAL. 

sam mirabatur, neque reperiebatur, tarnen proelium statim commit- 

4 tere non dubitavit. Horum in concursu Bithynii Hannibalis prae- 
cepto universi navem Eumenis adoriuntur. Quorum vim rex cum 
sustinere non posset, fuga salutem petit. Quam consecutus non esset, 
nisi intra sua praesidia se recepisset, quae in proximo litore erant 

5 collocata. Reliquae Pergamenae naves cum adversarios premerent 
acrius, repente in eas vasa fictilia, de quibus supra mentionem feci- 
mus , conici coepta sunt. Quae iacta initio risum pugnantibus con- 
ti citarunt, neque, quare id fieret, poterat intellegi. Postquam autem 

navis completas conspexerunt serpentibus, nova re perterriti, cum 
quid potissimum vitarent non viderent, puppis verterunt seque ad 
7 sua castra nautica rettulerunt. Sic Hannibal consilio arma Pergame- 
norum superavit, neque tum solum sed saepe alias pedestribus copiis 
pari prudentia pepulit adversarios. 
XII Quae dum in Asia geruntur, accidit casu, ut legati Prusiae Ro- 
mae apud L. Quintium Flamininum consularem cenarent, atque ibi 
de Hannibale mentione facta ex his unus diceret eum in Prusiae 

2 regno esse. Id postero die Flamininus senatui detulit. Patres con- 
scripti, qui Hannibale vivo numquam se sine insidiis futuros existi- 
marent, legatos in Bithyniam miserunt in his Flamininum, qui ab 
rege peterent, ne inimicissimum suum secum haberet sibique dederet. 

3 His Prusia negare ausus non est. Illud recusavit, ne id a se fieri 
postularent, quod adversus ius hospitii esset; ipsi, si possent, com- 
prehenderent; locum, ubi esset, facile inventuros. Hannibal enim 
uno loco se tenebat in castello, quod ei a rege datum erat muneri, 
idque sie aedificarat, ut in omnibus partibus aedificii exitus haberet, 

4 scilicet verens, ne usu veniret, quod accidit. Huc cum legati Roma- 



ΰνγν,είμενα. — caus. mirabatur: XII, 1. consularem: s. zu 4, 4. — 

άπορε ΐν. — neque reperiebatur : und ment. facta: ö λόγος εμπίπτει. 

keine Lösung fand. §. 2. detulit: άναφέρειν προς. — 

§. 4. horum in concursu: als der patr.conscripti: πατέρες σνγγεγραμ- 

Zusammenstossstattgefundenhatte. ^ V0L oder έγγραφοι (Dion. Hai. 

— sal. petit: άαφάλειαν ζητεϊν εν.. Ant. Π, 12. Plut. v.Rom.c. 13: τονς 
—prox. litore: ηγειτνιώοα παραλία. * v ονγκλήτω τελονντας οι μεν εξω- 

— collocata: τειχίζειν. &εν άνδρας ηγεμόνας καλουβιν, αν- 
§. 5. premerent: u. *.προ6%εΐα&αι. τ0 } δ1 ^ α ^ι πατέρας ανγγεγραμ- 

- concitarunt: έμποιεΐοΰαι. - ne- ^ ονς ^ Γ Sec ' laberet: ανμπερι- 

que - intellegi: aktiv 'welche nicht <Ρ ε 9<**"'> ™ l - ~ Slb - dederet: ad- 

einsehen konnten', Partie. versativ. 

a , §.o. aus. non est: Partie. — illud: 

§. b. completas : γεμειν. — nova re: dies eine.- recusavit: s.zu XV, 8, 2. 

durch das Neue des Geschehenden. _ quod — esset: was dem beiGast- 

-cumn. viderent: άπορε iv. — ca- f reun den gültigen (τα νενομισμένα) 

stra nautica: τα νανλοχα (subst. zuwiderliefe. - esset: wie VII, 10, 

wohl nur im Plur. zu gebrauchen, 3< _ se tenebat: ηρεμειν. - dat. er. 

wie Soph. Trach. 630;, vgl. VII, muneri: was er als Geschenk em- 

' * pfangen hatte. — in omnibus: ανά. 

%. 7. consilio: σοφία. — pari: mit — scilicet: drj πον. — accidit: füge 

nicht geringerer. hinzu: 'in (προς) Wahrheit'. 



XXlV. CÄTO. 101 

norinn venissent ac multitudine domum eius circumde'disscnt, puer 
ab ianua prospiciens Hannibali dixit pluris praeter consuetudinem 
armatos apparere. Qui imperavit ei, ut omnis fores aedificii cir- 
eumiret ac propere sibi nuntiaret, num eodem modo undique obsi- 
deretur. Puer cum celeriter, quid esset, renuntiasset omnisque exi- 5 
tus occupatos ostendisset, sensit id non fortuito factum sed se peti 
neque sibi diutius vitam esse retinendam. Quam ne alieno arbitrio 
dimitteret, memor pristinarum virtutum venenum, quod semper se- 
cum habere consueverat, sumpsit. 

Sic vir fortissimus multis variisque perfunctus laboribus annoXIII 
adquievit septuagesimo. Quibus consulibus interierit, non convenit. 
Namque Atticus M. Claudio Marcello Q. Fabio Labeone consulibus 
mortuum in annali suo scriptum reliquit, at Polybius L. Aemilio 
Paulo Cn. Baebio Tamphilo, Sulpicius autem Blitho P. Cornelio 
Cethego M. Baebio Tamphilo. Atque hie tantus vir tantisque bellis 2 
districtus non nihil temporis tribuit litteris. Namque aliquot eius 
libri sunt Graeco sermone confecti, in his ad Rhodios de Cn. Manlii 
Volsonis in Asia rebus gestis. Huius belli gesta multi memoriae 3 
prodiderunt, sed ex his duo, qui cum eo in castris fuerunt simulque 
vixerunt, quandiu fortuna passa est, Silenus etSosilusLacedaemonius. 
Atque hoc Sosilo Hannibal litterarum Graecarum usus est doctore. 

Sed nos tempus est huius libri facere finem et Romanorum ex- 4 
plicare imperatores, quo facilius collatis utrorumque factis, qui viri 
praeferendi sint, possit iudicari. 



XXIV. 

M. Cato ortus munieipio Tusculo adulescentulus , priusquam I 

§. 4. puer: indefin. — praet. con- tant, επιδεικννναι, vgl. Xen. Mem. 

suet.: als nach Gewohnheit (τό είω- II, 1, 21. — Gr. sermone: ελληνιστί. 

<9ό ? ). — apparere: seien in Sicht.— § # 3, nom , prodiderunt: ίστορεΐν. 

qui imperavit: s. zu praef. 7. _ qui __ v i xer unt: welche zugleich 

§. 5. occupatos : s. zu 4. 3. — sen- mit ihm, als er lebte, sich im Lager 

sit: εν&νμ,εΐο&αι. — peti: επιχειρειν. aufhielten (βννδιαιτ&αϋ'αι) . ■ — us. 

— retinendam: τηρεΐν. — arbitrio: est doctore: wurde ihm gelehrt. 
γνώμη. — sec. ferre: ΰνμ,περιφέρειν. §. 4. f aCt fi nem: μ τ ρ ν επιτι&έ- 

— sumpsit: s. zu X, 2, 5. vait _ explicare: διέρχεβ&αι. — 
XIII, 1. perfunctus : διεργάξεα&αι. quo fac. — iudicari: damit die Ent- 

— adquievit: μεταλλάττεβ&αι. — an- Scheidung (σκεψις) leichter (προχει- 
nali: τα χρονικά.— scr. reliquit Q°s) sei — für den welcher vergli- 



= scripsit. cnen nat • 

§. 2. mit καίπερ einzuleiten. — 
districtus: άοχολειβ&αι. — non. n. 
temporis: επί ποσόν. — tribuit: ά- Ι, 1. ori 
σηεΐσ&αι, Plsqprf. — sunt = ex- seiend. — munieipio: πόλις,πολί- 



102 



XXIV. CATO. 



honoribus operam daret, versatus est in Sabinis, quod ibi heredium 
a patre relictum habebat. Inde hortatu L. Valerii Flacci, quem in 
consulalu censuraque liabuit collegam, ut M. Perpenna censorius 

2 narrare solitus est, Romam demigravit in foroque esse coepit. Pri- 
nium Stipendium meruit annorum decem septemque. Q. Fabio M. 
Claudio consulibus tribunus militum in Sicilia fuit. Inde ut rediit, 
castra secutus est C. Claudii Neronis, magnique opera eius existimata 
est in proelio apud Senam , quo cecidit Hasdrubal frater Hannibalis. 

3 Quaestor obtigit P. Africano consuli. Cum quo non pro sortis ne- 
cessitudine vixit. Namque ab eo perpetua dissensit vita. Aedilis 

4 plebi factus est cum C. Helvio. Praetor provinciam obtinuit Sardi- 
niam, ex qua quaestor superiore tempore ex Africa decedens Q. 
Ennium poetam deduxerat. Quod non minoris existimamus quam 
quemlibet amplissimum Sardiniensem triumphum. 
II Consulatum gessit cum L. Valerio Flacco sorte provinciam nactus 

2 Hispaniam citeriorem exque ea triumphum deportavit. Ibi cum diu- 
tius moraretur, P. Scipio Africanus consul iterum, cuius in priori 
consulatu quaestor fuerat, voluit eum de provincia depellere et ipse 
ei succedere neque hoc per senatum efficere potuit, cum quidem 
Scipio principatum in civitate obtineret, quod tum non potentia sed 
iure res publica administrabatur. Qua ex re iratus senatu consulatu 



χνιον. Ein entsprechender Ausdruck 
fehlt meines Wissens dein Gr. (κω- 
μόπολις bei Strab. XII, p. 537 steht 
zwar im Gegensatz zu μητρόπολις 
της χωράς, bezeichnet aber mehr 
eine herabgekommene Stadt). — 
adulescentulus: κομιδη μειράκιον, 
vgl. zu XIII, 4, 2. XVIII, 1 ; 4. — 
hon. op. dar et: άφιεναι εαυτόν εις 
την πολιτείαν. — vers. est in: δίαι- 
ταν εχειν περί. — quod — habebat: 
wegen der väterl. Güter (χωρία), 
die er daselbst geerbt hatte. — hör 
tatu: προτρεπειν. — q. hab. colle- 
gam: mit welchem er gewesen war. 
— censorius: άνηρ τιμητεύοας. — 
demigravit: επίΰτέλλεβΟ'αι. — in fo- 
roque — coepit: er befasste sich 
(άπτομαι) mit den dortigen Staats- 
angelegenheiten (ή πολιτεία). 

§. 2. stip. merere: ΰτρατενεο&αι 
βτρατείαν. — trib. mtl. fuit: er er- 
hielt eine Tribunenstelle (χιλιαρ- 
χι'α). — castra sec. est: οτρατοπε- 
δεύεο&αι μετά. — magnique — est: 
s. zu IX, 1, 1. 

§. 3. quaestor: ταμίας. — obtigit: 
σννεΗπέμπεο&αι, Partie. — pro s. 
uecessitudine: gemäss der Gemein- 



samkeit des Amtes , welches er er- 
lost hatte. — vixit: διαιτασ&αι με- 
τά τίνος. — dissensit: διαφέρεο^αι 
(pass.) Partie. — perp. vita: das 
ganzei Leben hindurch (παρά). — 
aed. plebi: άγορανόμος (αστυνόμος) 
δημοτικός; über die zwiefache Ae- 
dilität vgl. Plut. v. Mar. c. 5. 

§. 4. provinciam: επαρχία. — 
quaestor: reefttavstv. — decedens: 
bei seinem Weggange. — • existima- 
mus: ποιεΐΰ&αι περί. — Sardinien- 
sem: κατά oder από της Σαρδ. 

II, 1. triumph. deportavit. %•ρί- 
αμβον κατάγειν από. 

§. 2. fuerat ^=»dem obigen obtigit 
in 1, 3. — voluit — succedere: übers, 
'versuchte seine Herrschaft aufhö- 
renzulassen u. selbst zum Nachfol- 
ger in jener Provinz (Gen.) ernannt 
zu werden'. — neque hoc: hier mag 
im Gr. ein neuer Satz beginnen: 
nicht könnend — dem Senat aber 
zürnend — lebte er. — princ. obti- 
neret: πρωτενειν. — potentia: προς 
εξουαίαν. — iratus: u. a. προοκρου- 
όμενος υπό. — priv. mansit: άπρά- 
γμων ιδιώτευσε. 



XXIV. CATO. 



103 



peracto privalus in urbe mansit. At Cato censor cum eodern Flacco 3 
factus severe praefuit ei potestati. Nam et in compluris nobilis ani- 
madvertit et multas res novas in edictum addidit, qua re luxuria 
reprimeretur, quae iam tum incipiebat pullulare. Circiter annos 4 
octoginta usque ad cxtremam aetatem ab adulescentia rei publicae 
causa suscipere inimicitias non destitit. Α multis temptatus non 
modo nullum detrimentum existimationis fecit sed, quoad vixit, vir- 
tutum laude crevit. 

In omnibus rebus singulari fuit industria. Nam et agricola III 
sollers et peritus iurisconsultus et magnus imperator et probabilis 
orator et cupidissimus litterarum fuit. Quarum Studium etsi senior 2 
arripuerat, tarnen tantum progressum fecit, ut non facile r^periri 
possit, neque de Graecis neque de Italicis rebus, quod ei fuerit in- 
cognitum. Ab adulescentia confecit orationes. Senex historias 3 
scribere instituit. Earum sunt libri septem. Primus continet res 
gestas regum populi Romani, secundus et tertius, unde quaeque civi- 
tas orta sit Italica. Ob quam rem omnis Origines videtur appellasse. 
In quarto autem bellum Poenicum est primum, in quinto secundum. 
Atque haec omnia capitulatim sunt dicta. Reliquaque bella pari 4 
modo persecutus est usque ad praeturam Servii Galbae, qui diripuit 
Lusitanos. Atque horum bellorum duces non nominavit, sed sine 
nominibus res notavit. In iisdem exposuit , quae in Italia Hispaniis- 
que aut fierent aut viderentur admiranda. In quibus multa industria 
et diligentia comparet nulla doctrina. 



§. 3. severe: αυστηρώς. — nam et 
animadvertit : επιτιμάο&αι, Partie, 
im Anschluss an das vorhergehende 
mit τα μεν— τα δε. — res novas ad- 
didit: καινοτομεΐν περί. — edictum: 
πρόγραμμα. — qua re reprimeretur : 
zur Beschränkung, περικοπή. — lu- 
xuria; πολυτέλεια, ineip. pullulare : 
μεγάλην επίδοοιν λαμβάνειν, 

%. 4. rei p. causa: υπέρ των κοι- 
νών. — α m. temptatus : obgleich sich 
viele au ihm versuchten (επιτί&ε- 
6%αι), Gen. cons. — detr. fecit: ε- 
λαττώματι περιπίπτειν. — quoad 
vixit: sein ganzes Leben hindurch. 
— laude: Partie. 

III, 1. sing. f. industria: έφιλο- 
τιμείτο σπουδαίος είναι. — sollers: 
άκοπος. — per. iurisc. : έμπειρος 
τών νομικών (της νομικής). — pro- 
bab. orator: ευδόκιμος επϊ λόγων 
δεινότητι. — cup. litterarum: φιλο- 
μαθής. 

%. 2. quarum — arripuerat : oipi- 



μα&ή γίγνεσθαι της TtcaöWag, und 
etwa noch dazu και πόρρω παντά- 
πασιν ηλικίας. — progr. fecit: προ- 
κόπτειν. ■ — rep. possit: aktiv 'je- 
mand finden möchte'. — fuer. in- 
cognitum: διαφεύγειν. 

§. 3. confecit: εκπονεΐσθαι. — 
kist. scr. instituit: er wandte sich 
zum Geschichtschreiben. — orta sit: 
άποικίζειν. — Origines: der latein. 
Ausdruck wird beibehalten, όριγι- 
νες (der Accent nach der Analogie 
von Άβοριγίνε ς, constanter Schrei- 
bung für AborigVnes).- — ■ bell. Poen.: 
s. zu XXII, 4, 3. — est: συμπερι- 
έχειν. 

§. 4. capitulatim: κεφαλαιωδώς. 
— diripuit: καταατρέφειν. — non. 
nominavit: die Namen verschwei- 
gend. — notavit: έκτίθεσθαι. — 
fierent, viderentur : Subst. πράγμα, 
θέαμα. — industria: σπουδή. — di- 
ligentia: ακρίβεια, comparet: εμφα- 
νίξειν, näml. Cato. — doctrina: πρα- 
γματική διάλη'ψις. 



104 XXV. ATTICUS. 

Elinas de vita et moribus plura in eo libro persecuti sumus, 
quem separatim de eo fecimus rogatu T. Pomponii Attici. Quare 
studiosos Catonis ad illud volumen delegamus. 



XXV. 

1 T. Pomponius Atticus ab origine ultima stirpis Romanae gene- 
ratus perpetuo a maioribus acceptam equestrem obtinuit dignitatem. 

2 Patre usus est diligente et, ut tum erant tempora, diu in primisque 
studioso litterarum. Hie, prout ipse amabat litteras, omnibus doctri- 

3 nis, quibus puerilis aetas impertiri debet, filium erudivit. Erat autem 
in puero praeter docilitatem ingenii summa suavitas oris atque vocis, 
ut non soium celeriter aeeiperet, quae tradebantur, sed etiamexcel- 
lenter pronuntiaret. Qua ex re in pueritia nobilis inter aequalis 
ferebatur clariusque explendescebat, quam generosi condiseipuli 

4 animo aequo ferre possent. Itaque incitabat omnis studio suo. Quo 
in numero fuerunt L. Torquatus C. Marius filius M. Cicero. Quos 
consuetudine sua sie devinxit, ut nemo iis perpetuo fuerit carior. 

II Pater mature decessit. Ipse adulescentulus propter affinitatem 

P. Sulpicii, qui tribunus plebi interfectus est, non expers fuit illius 
periculi. Namque Anicia Pomponii consobrina nupserat Servio 

2 fratri Sulpicii. Itaque interfecto Sulpicio postea quam vidit Cinnano 
tumultu civitatem esse perturbatam neque sibi dari facultatem pro 
dignitate vivendi, quin alterutram partem offenderet dissociatis ani- 
mis civium, cum alii Sullanis alii Cinnanis faverent partibus, idoneum 
tempus ratus studiis obsequendi suis Athenas se contulit. Neque eo 
setius adulescentem Marium hostem iudicatum iuvit opibus suis. 

3 Cuius fugam peeunia sublevavit. Ac ne illa peregrinatio detrimen- 

§. 5. separatim: Ιδία. — fecimus: Plut. v.Eum. c. 11). — aeeiperet: cvv- 

εκδιδόναι, vgl. X, 3, 2. — studiosos: ιεναι. — pronuntiaret : διελΟ'εΐννπο- 

φιλομα&ειν περί. — volumen — li- κρ ι νόμενο ν. —in pueritia: als junger 

brum. — delegamus: νποδειγ,νννάυ Mensch. — nob. ferebatur: ενδοηι- 

τινί τι. μειν. — condiseipuli : s. XV, 2, 2. 

y^y j §. 4. incitabat: διεγείρειν. — cons. 

sua: ΰννδιαιταΰ&αι. 

1,1. ab orig. — Romanae: aus 11,1. mature: άωρί. — trib. plebi: 

einem sehr alten Römischen Hause δήμαρχος, δημαρχεΐν. — expers: 

(oUia). — acceptam: nimm παρο:<5ν αμέτοχος. — consobrina : άδελφιδη. 
δόναι. §. 2. perturbatam: δυαταράβοειν. 

§. 2. stud. litterarum: φιλομαθής. — dissociatis: βταοιάζειν. — an. ci- 

— amabat: επιμέλειαν ποιεΪ6%•αι. vium = civibus. — fav. partibus: 

— doctrinis : kann wegbleiben, s. zu XIX, 3, 1. — obsequendi: οπου- 

— quib. imp. debet: τα. προοήκοντα. δάζειν περί. — iudicatum: άποκη- 
§.3. docilitatem: ενμαϋ'ία. — s. ρνβαειν. — sublevavit: Partie, χρήμ. 

suav. vocis: etwa φ&έγμα άβτειό- χορηγεΐν. 

τατον. — suav. oris: ein sehrliebli- §. 3. peregrinatio: αποδημία. — 

ches Angesicht [ην το εϊδος ήδνς detr. afferret: βλάπτειν, auf Att. be- 



XXV. ATTICUS. 



105 



tum aliquod afferretrei familiari, eodem magnam partcmWtunarum 
traiecit suanun. Hie ita vixit, ut universis Atheniensittas merito 
esset carissimus. Nam praeter gratiam, quae iam in adultescentulo 4 
magna erat, saepe suis opibus inopiam eorum publicam levavit. Cum 
enim versuram faeere publice necesse esset, neque eius condii$onem 
aequam haberent, semper se interposuit atque ita, ut neque usuram 
iniquam ab iis aeeeperit, neque longius, quam dictum esset, debere 
passus sit. Quod utruinque erat iis salutare. Nam neque indul- 5 
gendo inveterascere eorum aes alienum patiebatur, neque multipli- 
candis usuris crescere. Auxit hoc officium alia quoque liberalitate. 6 
Nam universos frumento donavit, ita ut singulis Septem modii tritici 
darenfcur, qui modus mensurae medimnus Athenis appellatur. 

Hie autem sie se gerebat, ut communis infimis par prineipibus III 
videretur. Quo factum est, ut huic omnis honores, quos possent, 
publice haberent civemque faeere studerent. Quo beneficio ille uti 
noluit, quod nonnulli ita interpretantur amitti civitatem Romanam 
alia adscita. Quandiu adfuit, ne qua sibi statua poneretur, restitit, 2 
absens prohibere non potuit. Itaque aliquot ipsi et Midiae locis 
sanetissimis posuerunt. Hunc enim in omni procuratione rei publi- 
cae actorem auetoremque habebant. Igitur primum illud munus 3 
fortunae, quod in ea potissimum urbe natus est, in qua domicilium 
orbis terrarum esset imperii, ut eam propriam haberet domum, hoc 



zogen. — traiecit: διαβιβάζειν. — 
esset carissimus: vor den anderen 
gefiel. 

§. 4. nam pr. gratiam: nicht blos 
wegen — sondern da er u. s. w. — 
gratia: εί-ονΰία. — quae erat: %αί c. 
Partie. — suis opibus : ιδία δαπάνη. 
— inopia : εντέλεια. — cum — nee. 
esset: 'wenn das Gemeinwesen bor- 
gen musste', vielleicht auch 'wenn 
das Gemeinwesen einer επίδοΰις be- 
durfte'. — neque haberent: aber 
keinen Darleiher fand επϊ χρησταις 
ελπίοι τόκων. — se interposuit: der 
Sache nach 'so gab (άποδ.) er von 
dem Seinigen {παρ 3 εαντον)\ s. un- 
ten 9, 5. — ita ut: Partie. — ini- 
quam: αθρόος. — aeeeperit: sie- 
πράττειν. — long. q. d. esset: 'über 
die Zeit, auf welche er geliehen 
hatte'; vgl. Plut. v. Crass. c. 3: a- 
πα,ιτών δ' άποτόμως, τον χρόνον πα- 
ρελθόντος, εις ον εδάνειζε. 

§. 5. indulgendo: επιείκεια. — in- 
veterascere: παλαιονο&αι. — patie- 
batur: περιοραν α Partie. — mul- 
tiplicandis = multiplicatis. 

§. 6. auxit — liberalitate: übers. 



'dieses gewährend (χαρίξεσ&αι) 
fügte er noch eine andere Freige- 
bigkeit (s. V, 2, 1) hinzu (προσεπι- 
διδόναι).'' — frum. donavit: ΰιτο- 
δοτεΐν, Part, (αιτηρεοιον παρέχειν 
heisst eine Geldspende zum Ge- 
traide-Ankauf machen). — modii: 
wird beibehalten. — qui med. ap- 
pellatur: was den zu Athen soge- 
nannten μ,έδψνος macht {άποτελεΐν). 

III, 1. communis: ενκολος, αφε- 
λής. — infimis: οι εντελεβτατοι. — 
haberent: auf ihn übertrugen. — 
civ. faeere: την ίβοπολιτείαν επιιρη- 
φίξεοθαι. — uti noluit: er verbat 
sich. — amitti — adscita: dass der 
in einen andern Staat eingeschrie- 
bene das Rom. Bürgerrecht ver- 
liere. 

§. 2. act. auetoremque: Οννεργα- 
ζό μένος und διαιτητής. 

§.3. ig. prim. r eil.: subordinirt: 
wenn nun jenes ein Geschenk des 
Glückes war. — in qua dorn, esset: 
übers, 'welche die Weltherrschaft 
wie etwas ihr eigenthümliches und 
eignes in Besitz genommen hatte. 



106 



XXV. ATTICUS. 



specimen p/fudentiae, quod, cum in eam se civitatem contulisset, quae 
antiquitat^ humanitate doctrinaque praestaret omnis, unus ei fuit 
carissimus. 
IV Huc ex Asia Sulla decedens cum venisset, quandiu ibi fuit se- 

cum babuit Pomponium captus adulescenüs et humanitate et doctrina. 
Sic enim Graece loquebatur, ut Athenis natus videretur. Tanta 
autem suavitas erat sermonis Latini, ut appareret in eo nativum 
quendam leporem esse non adscitum. Idem poemata pronuntiabat 

2 ei Graece et Latine sie, ut supra nihil posset addi. Quibus rebus 
factum est, ut Sulla nusquam ab se dimitteret cuperetque secum 
deducere. Qui cum persuadere temptaret, noli, oro te, inquit Pom- 
ponius adversum eos me velle ducere, cum quibus, ne contra te arma 
ferrem, Italiam reliqui. At Sulla adulescenüs officio collaudato om- 
nia munera ei, quae Athenis aeeeperat, proficiscens iussit deferri. 

3 Hie compluris annos moratus, cum et rei familiari tantum operae 
daret, quantum non indiligens deberet paterfamilias et omnia reliqua 
tempora aut litteris aut Atheniensium rei publicae tribueret , nihilo 

4 minus amicis urbana officia praestitit. Nam et ad comitia eorum 
ventitavit et, si qua res maior acta est, non defuit. Sicut Ciceroni 
in omnibus eius periculis singularem fidem praebuit. Cui ex patria 

5 fugienti HS ducenta et quinquaginta milia donavit. Tranquillatis 
autem rebus Romanis remigravit Romam, ut opinor, L. Cotta et L. 



— ut — hob. domum: 'die eigent- 
liche. Heimath steht im Gegensatz 
zum zeitweiligen Aufenthaltsort 
(cum — contulisset)" 1 Nipperdey z. 
d.St. Für eigentliche Heimath kann 
man 'Vaterland, Vaterstadt' sagen 
(Der ganze Gedanke des Nepos ist 
etwas unklar, auch steht der Text 
an dieser Stelle nicht sicher.). — 
specimen: τεκμήριον. — unus — ca- 
rissimus: vor allen andern ihr werth 
war (ενδοκιμεΐν). 

IV, 1. ibi fuit: dort verweilte. — 
captus: άλιΰκόμενος. — Gr. loque- 
batur: την'Ελλ. γλ. μεταχειρίζεβ&αι. 

— natus: εγχώρως, 'so dass er in 
dieser Hinsicht einem einheimischen 
Athener glich'. — tanta — Latini: 
der Sprache der Römer (meist als 
διάλεκτος bezeichnet, um ihre Ver- 
wandtschaft mit dem Gr. anzudeu- 
ten) aber bediente er sich mit so 
grosser Anmuth. — nativum: ί'δίος. 

— leporem: concret: ενεπεια. — ad- 
scitum: πλάοοειν. — idem — addi: 
im Hersagen (νπόκρίΰις) Gr. und 
Rom. Gedichte übertraf er alle. 

§. 2i Da ihn Sulla deshalb — und 
ihn zu überreden versuchte, u. s. w. 



— noli oro te: μηδαμώς. — cum qui- 
bus — reliqui: da ich It. verlassen 
habe, um nicht mit ihnen u. s. w. — 
ferrem: εν,φέρειν. — officio: χρηβτό- 
της. — deferri: μετακομίξει,ν. 

§. 3. rei fam. op. daret: %ρτ\ματί- 
ζεο&αι. — tant. quantum: %a& ooov. 

— non ind. deb. paterfam: es einem 
für sein Vermögen Sorge tragenden 
{επιμελειαν ποιεΐΰ&αι) Hausvater 
(οίκοδεβπότης) geziemte. — tribu- 
eret: nimm άΰχολεΐαθαι. — nih. mi- 
nus — praestitit: that er nichts 
desto weniger in Rom selbst das den 
Freunden zukommende [xcc -καθή- 
κοντα άποτελεΐν). 

§. 4. ad com. ventitavit: άρχαιρε- 
οιάζειν μετά τίνος. •.— defuit: άφε- 
ΰτάναι — sicut: οίον. — singula- 
rem: εξηλλαγμένος. — cui fugiendi: 
und als er floh. — HS duc. quinq. 
milia: sestertius ΰεβτερτιος. Griech. 
Schriftsteller rechnen aber auch 
bei Römischen Münzangaben ge- 
wöhnlich nach Talenten. 25,000 
Sest. betragen ungefähr 1 Talent. 

§. 5. tranquillatis — ■ Romanis: 
als die Angelegenheiten für (Dat.) 
Rom ruhig waren (ενημερεΐν). — 



xxv. ATTicns 



107 



Torquato eonsulilms. Quem diem sie universa civilis AthWiiensium 
prosecuta est, ut lacrimis desiderii futuri dolorem indicaret\ 

Habebat avuuculum 0• Caecilium equitem Romanum familiärem V 
L. Luculli divitem difficilliiua natura. Cuius sie asperitatem \eritus 
est, ut quem nemo ferre posset, huius sine offensione ad sunimam 
seneetutem retinuerit benivolentiam. Quo facto tulit pietatis ^ru- 2 
ctum. Caecilius enim moriens testamento adoptavit eum heredemque 
fecit ex dodrante. Ex qua hereditate accepit circiter centies sesteV 3 
tium. Erat nupta soror Attici Q. Tullio Ciceroni, easque nuptias 
Μ. Cicero conciliarat, cum quo a condiseipulatu vivebatconiunctissime N 
multo etiam familiarius quam cum Quinto , ut iudicari possit plus in 
amicitia valere similitudinem morum quam affmitatem. Utebatur 4 
autem intime Q. Hortensio, qui his temporibus prineipatum eloquen- 
tiae tenebat, ut intellegi non posset, uter eum plus diligeret, Cicero 
an Hortensius, et id, quod erat difficillimum, efficiebat, ut inter quos 
tantae laudis esset aemulatio, nulla intercederet obtreetatio essetque 
talium virorum copula. 

In re publica ita est versatus, ut semper optimarum partium et VI 
esset et existimaretur neque tarnen se civilibus fluetibus committeret, 
quod non magis eos in sua potestate existimabat esse, qui se his de- 
dissent, quam qui maritimis iaetarentur. Honores non petiit, cum ei 2 
paterent propter vel gratiam vel dignitatem, quod neque peti more 
maiorum neque capi possent conservatis legibus in tarn effusi ambitus 
largitionibus neque geri e re publica sine periculo corruptis civitatis 



pros. est: πεν&ικώς εχειν. — quem 
diem muss übersetzt werden 'an die- 
sem Tage'. — dolorem: ανβτηρότης. 

V, 1. avunculum: &εΐος. — dif. 
natura: δύσκολος, dazu das Subst. 
δυοκολία asperitas. — ver. est: &ε- 
ραπενειν. — quem — posset: übers, 
dessen, der allen unerträglich (δνΰ- 
ανάΰχετος) schien'. — s. offen- 
sione : niemals Anstoss gebend, προσ- 
κρονειν, προΰκόπτειν τινί. — sum- 
mam: το άκρον. 

§. 2. tul. fruetum: καρπονσ&αί τι, 
vgl. VIII, 1, 3. — adoptavit: είο- 
ποιειν. — eum — dodrante: er hin- 
terliess ihm (καταλ.) die dreiTheile 
(μοίρα) seines Vermögens (ivvaovy- 
κιον καταλιμπάνειν lustin. Nov. 
38). 

§. 3. conciliarat : άποτελειν. — 
α condisc: από της πρώτης διδα- 
ΰκαλίας. — plus valere: περιειναι. 

%. 4. princ. el. tenebat: επ' άκρον 
της λόγων δ εινότητος άφικέα&αι. — 
int. n. posset: es war schwer genau 
anzugeben, διακριβοϋΰ&αι. — int. 



quos esset aem.: φιλοτιμεΐΰ&αι περί. 

— n.int.obtr.: μη ξηλοτνπείν. — 
essetque copula: sondern dass ein- 
trächtig waren (όμονοεΐν). 

VI, 1. est versatus: μεταλαμβά- 
νειν. — opt. partium: der Optima- 
ten, s. X, 6, 3. XIX, 3, 1; οι ταΐς 
εξονσίαις και δόξαις υπερέχοντες. 

— et exist.: und für einen solchen 
gehalten wurde. — fluetibus: κλν- 
δων, sing. — se committeret : εαν- 
τον αφιεναι. — in sua pot. esse: εφ 
εαντών είναι. — qui se his dedis- 
sent: die von diesen ergriffenen, 
περιλαμβάνειν. — qui mar. iaeta- 
rentur: die auf dem Meere schwan- 
kenden, σαλενειν. 

§. 2. honores: άρχαί. — petiit: 
παραγγέλλειν. — more maiorum: κα- 
τά τα πάτρια. — capi : μετιέναι. — 
conservatis: κατά. — in — largi- 
tionibus: wegen des zügellosen (a- 
κόλαοτον) der Bestechung. — geri: 
διοικειν. — e re publ.: σνμφερόντως 
τγι πολ. — corr. civ, moribus: weil 



108 XXV. ATTICUS. 

3 nioi'ibus. Ad hastaro publicam numquam accessit. Nullius rei ne- 
que praes neque manceps factus est. Neminem neque suo nomine 

ι ueque subscribens accusavit. In ius de sua re numquam iit. Iu- 
diciuiiJ nulluni habuit. Multorum consulum praetorumque praefe- 
cturas delatas sie aeeepit, ut neminem in provinciam sit secutus, 
hoiore fuerit contentus, rei familiaris despexerit fruetum. Qui ne 
cum Q. quidem Cicerone voluerit ire in Asiam, cum apud eum legati 

5 l^cum obtinere posset. Non enim decere se arbitrabatur, cum prae- 
iuram gerere noluisset, asseclam esse praetoris. Qua in re non 
solum dignitati serviebat sed etiam tranquillitati , cum suspiciones 
quoque vitaret criminum. Quo fiebat, ut eius observantia omnibus 
esset carior, cum eam officio non timori neque spei tribui viderent. 

VII Incidit Caesarianum civile bellum, cum haberet annos circiter 
sexaginta. Usus est aetatis vacatione neque se quoquam movit ex 
urbe. Quae amicis suis opus fuerant ad Pompeium proliciscentibus, 

2 omnia ex sua re familiari dedit. Ipsum Pompeium coniunetum non 
oflendit. Nulluni ab eo habebat ornamentum ut ceteri, qui per eum 
aut honores aut divitias ceperant. Quorum partim invitissimi castra 
sunt secuti, partim summa cum eius offensione domi remanserunt. 

3 Attici autem quies tantopere Caesari fuit grata, ut victor, cum pri- 
vatis peeunias per epistulas imperaret, huic non solum molestus non 
fuerit, sed etiam sororis filium et Q. Ciceronem ex Pompeii castris 
concesserit. Sic vetere instituto vitae effugit nova pericula. 

VIII Secutum est illud occiso Caesare, cum res publica penes Brutos 
videretur esse et Cassium, ac tota civitas se ad eos convertisse videre- 

2 tur. Sic M. Bruto usus est, ut nullo ille adulescens aequali familiarius 

der Charakter des Staats verdorben ungestörte (ά&όρνβος) des Lebens. 

war. — observantia: ψιλοφροαννη. — 

§. JB. hast, publicam: δημόοιαι ess. carior: mehr gefiel. — tribui: 

πωλήσεις, τα δεδημενμενα. — numq. άπονέμειν (pass. mit δια). — offi- 

accessit: άπειπειν προς, Part, zur dum lässt sich hier durch χάρις 

Verbindung mit dem folgenden. — ausdrücken. 

praes^ — manc. fact. est: §γγναο&αϊ γΐΐ, 1. incidit: ίνστηναι. — usus 

und εοΥολαβείν. — suo nomine : νπ ε ρ est a et vac: ηδη προς τάς οτρα- 

εαντον, s. zu Χ VI LI, 7, 2. sub- χείαςάπειρηκέναι δια το γήρας nach 

senbens: υπογράφων. p hlt< v A c . 33. _ neque _ ex 

§4. iniusnt: er verfolgte nie- urhe . er selbst ve rhielt sich ruhig 

mand. — tud. habuit: διαδικαζε- ( s . Zll χγτ 4, 1) in der Stadt. — de- 

oftai. — praefecturas : προοταΰία. dit: χορηγειν. 
— delatas: auf ihn. — sie — ut: ' n «»,,.*, ,. 

nahm er zwar an, aber. - provin- $' \ n f L h <* bebat: Partie. - ce- 

ciam.-s.XXlV, 1,1. - sit secutus: V^ant: λαγχανειν. - mmtissimi: 

προπέμπειν. - rei fam. fruetum: ^ αλα ^ωπονμενοι. ^ 
χρηματιομός. — loc. obtinere: s. zu §• 3. pec. imperaret: αργγρολογειν 

XVIII, 1, 5. τίνα. — concesserit: κατάγειν, auf 

§. 5. non decere: αίοχρόν. Da- seine Bitten. — instituto: αγωγή. 
nach Part. Constr. 'dass der, wel- VIII, 1. se conpertisse: άποκλίνειν 

eher verschmäht hatte 1 (άπειπειν προς. 

προς, wie oben §.3). — serviebat: §. 2. ususest: προοφερεΰ&αι (pas- 

φνλάττειν. — tranquillitati: das siv). — adulescens: obgleich ein 



XXV. ATTKJIS. 



109 



quam hoc sene, neque solum eum principcm eonsilii haderet seil 
etiam in convictu. Excogitatum est a quibusdam, ut privatum aera- 3 
rium Caesaris intßrfectoribus ab equitibus Romanis constiti^retur. 
kl facile etlici posse arbitrati sunt, si prineipes eius ordinis peVinias 
contnlissent. itaque appellatus est a C. Flavio Bruti familiaH At- 
tiens, ut eins rei prineeps esse vellet. At ille, qui ofiicia arrScis 4 
praestanda sine factione existimaret seinperque a talibus se consiiis 
removisset, respondit: si quid Brutus de suis facultatibus uti voluii 
set, usuruiu, quantum eae paterentur; sed neque cum quoquam de ei 
re collocuturum neque coiturum. Sic ille consensionis globus huius' 
unius dissensione disiectus est. Neque multo post superior esse coe- 5^* 
pit Antonius, ita ut Brutus et Cassius provinciarum, quae iis dicis 
causa datae erant a consule ****** desperatis rebus in exilium pro- 
ficiscerentur. Atticus, qui peeuniam simul cum ceteris conferre 
noluerat florenti Uli parti, abiecto Bruto Italiaque cedenti HS centum 
milia muneri misit, eidem in Epiro absens trecenta iussit dari, neque 
eo magis potenti adulatus est Antonio neque desperatos reliquit. 

Secutum est bellum gestum apud Mutinam. In quo si tantum ΪΧ 
eum prudentem dicaui , minus quam debeam praedicem , cum ille 
potius divinus fuerit, si divinatio appellanda est perpetua naturalis 
bonitas, quae nullis casibus agitur neque minuitur. Hostis Antonius 2 
iudicatus Italia cesserat. Spes restituendi nulla erat. Non solum 
inimici, qui tum erant potentissimi et plurimi, sed etiam, qui ad- 
versariis eius se dabant, et in eo laedendo aliquam consecuturos 
sperabant commoditatem, Antonii familiaris insequebantur, uxorem 
Fulviam omnibus rebus spoliare cupiebant, liberos etiam extinguere 
parabant. Atticus cum Ciceronis intima familiaritate uteretur, ami- 3 



junger Mann seiend. — princ. eon- 
silii: vor anderen als Rathgeber 
(ανμβονλεντής). — in convictu: όμό- 
6LXOV ποιεΐΰ&αι. 

§. 3. exeogit. est: εδο'ξε. — aera- 
rium: III, 3, 1. — eius ordinis: con- 
creto 'des Ritterstandes (ίππάς)\ — 
appell. est: παρακαλειν , aktiv. — 
prineeps esse: κατάρχεο&αι. 

§. 4. offic. praestanda : τά καθή- 
κοντα ποιειν. — f actio: στάσις. — 
se removisset: άφίοταα&αι. — quant. 
eaepat.: κατά το υπάρχον. — coi- 
turum: κοινωνεΐν. — cons. globus: 
η των ξυμφρονούντων εταιρεία. — 
disc. est: καταλΰειν. 

%. 5. sup. esse coepit: προτέρημα 
λαβείν. — dicis causa: επϊ προφά- 
ϋει. — datae erant: κληρονο&αι 
(Br. und Cass.). — desp. rebus: s. 
zu XVIII, 9,2. — florenti: ΐΰταα&αι. 
— abiecto: προπηλακίζεο&αι, ρίπτε- 



σ&αι υπό της τνχης. — dari: Ικτί- 
νειν. — eo mag. adulatus est: πλημ- 
μελεΐν επϊ θωπεία. — potenti: ε'ξ- 
οναίαν λαμβάνειν. 

IX, 1. secutum est: im Anschluss 
hieran (έχομενως) entstand. — pru- 
dentem: prud. fuisse. — min. q. de- 
beam: nicht nach Gebühr. — divi- 
nus: μαντικός, μαντική. — nat. bo- 
nitas: ευφυΐα και χρηβτότης. — ca- 
sibus: βνμπτωμα. — agitur: ταράτ- 
τειν. 

$. 2. host, iudicatus : da ihm der 
Krieg angekündigt war (επαγγέλ- 
λειν). — spes — erat: ohne Hoff- 
nung auf seine zukünftige Wieder- 
herstellung (άποκατάοτασις) . — qui 
adv. se dabant: oi τα των αντιπολι- 
τευομένων ελόντες. — laedendo : 
προπηλακίξειν. — al. cons. comm. : 
ΐδιόν τι κέρδος άποφέρειν (Inf. Fut. 
mit αν). — rebus: τά επιτήδεια. 



110 



XXV. ATTICUS. 



cissimus esset Bruto, non modo nihil his indulsit ad Antonium violan- 
dum, srd e contrario familiaris eius ex urbe profugientis quantum 

4 potuit texit, quibus rebus indiguerunt adiuvit. P. vero Volumnio 
ea trfruit, ut plura a parente proficisci non potuerint. Ipsi autem 
FuNae, cum litibus distineretur magnisque terroribus vexaretur, 
laiia diligentia officium suum praestitit, ut nullum illa stiterit vadi- 

5 nunium sine Attico, Sponsor omnium rerum fuerit. Quin etiam, 
aim illa fundum secunda fortuna emisset in diem neque post calami- 

iatem versuram facere potuisset, ille se interposuit pecuniamque sine 
fenore sineque ulla stipulatione credidit maximum existimans quae- 
stum memorem gratumque cognosci simulque aperire se non fortunae 

6 sed hominibus solere esse amicuuL Quae cum faciebat, nemo eum 
temporis causa facere poterat existimare. Nemini enim in opinionem 

7 veniebat Antonium rerum potiturum. Sed sensim is a nonnullis 
optimatibus familiaribus eius reprehendebatur, quod parum odisse 
malos civis videretur. Ille autem sui iudicii potius, quid se facere 
par esset, intuebatur, quam quid alii laudaturi forent. 

X Conversa subito fortuna est. Ut Antonius rediit in Italiam, 

nemo non magno in periculo Atticum putarat propter intimam fami- 

2 liaritatem Ciceronis et Bruti. Itaque ad adventum imperatorum de 
foro decesserat timens proscriptionem latebatque apud P. Volumnium 
cui, ut ostendimus, paullo ante opem tulerat (tanta varietas his tem- 
poribus fuit fortunae, ut modo hi modo illi in summo essent aut 
fastigio aut periculo) habebatque secum Q. Gellium Canum aequalem 

3 simillimumque sui. Hoc quoque sit Attici bonitatis exemplum, quod 
cum eo, quem puerum in ludo cognorat, adeo coniuncte vixit, ut ad 

4 extremam aetatem amicitia eorum creverit. Antonius autem, etsi 



§. 3. nihil indulsit: ov περιοραν 
c. Partie. — quib. reb. indig.: das 
nöthige. — adiuvit r= dedit, s. oben 
7,1. 

§. 4. prof. potuerint: Inf. mit av. 
magn. terr. vexaretur: περίφοβον 
είναι. — off. s. praestitit: προσφέ- 
ρεο&αί. — stit. vadimonium: εις τα 
δίκα6τήρι.α παρελ&εΐν. — omn. re- 
rum: υπέρ. 

§. 5. quin etiam: %άϊ δη %αί. — 
fundum: χωρίον. — sec. fortuna: 
als sie noch im Glücke war (εντν- 
%εΐν). — in diem: εις προ&εομίαν. 

— se interposuit: μεβιδιονοΟ'αι,, με- 
οεγγνειο&αι. (Isoer. c. soph. §. 5), 
κατεγγνάοϋ-αι (lauter Dep. pass.). 

— stipulatione: τα συμβόλαια (χει- 
ρόγραφον ist spät). — aperire: εν- 
δεί-Λννα^αι (ώς κτλ.). — fort, homi- 
nibus: Gen. 



§. 6. in op. veniebat: εν&υμεΐβ&αι 
ώς. 

§. 7. reprehendebatur : es wollten 
(μέλλειν) ihm Vorwürfe machen. — 
ille — intuebatur : er aber glaubte, 
dass es mehr seine Sache sei darauf 
zu sehen u. s. w. 

X, 1. conversa est: es geschah ein 
Umschwung, μεταβολή, παλίρροια. 
— propt. int. familiaritatem : wegen 
des Uebermasses seiner Freund- 
schaft. 

§. 2. proscriptionem : προγραφή. 

— latebat: hielt sich heimlich auf. 

— ut ostendimus : Ή,α&άπερ επάνω 
προεΐπον. — varietas: περιπέτεια. 

— in summ. fast, aut per: auf dem 
Gipfel des Wohlergehens (ευπραγία) 
oder der Gefahr. — hab. secum: 
μετά. 

§. 3. ludo: διδαΰν,αλείον. — adeo 
coniuncte : Superl. 



XXV. ATTICUS. 



111 



tanto odio ferebatur in Ckeronem, ut non solum ei sed c^am Omni- 
bus oius amicis esset inimicus eosque vellet proscribere, nWlüs lior- 
tantibus tarnen Attici ineinor fuit olficii et ei, cum requisissefcubiiiam 
esset, sua mann scripsit, ne timeret statimque ad se veniret; m emn 
et illins causa Canum de proscriptorum numero exemisse. ac ne 
quod perieulum incideret, quod noctu iicbat, praesidium ei 
Sic Atticus in summo timore non solum sibi sed eüam ei, q 
carissimum babebat, praesidio fuit. Neque enim suae solum a qu 
quam auxilium petiit salutis, sed ut appareret nullam seiunctam si 
ab eo velle fortunam. Quod si gubernator praecipua laude fertur, 
qui navem ex hieme marique scopuloso servat, cur non singularis 
eius existimetur prudentia, qui ex tot tamquegravibusprocelliscivili- 
bus ad incolumitatem pervenit? 

Quibus ex malis ut se emersit, nibil aliud egit, quam ut pluri- IX 
mis, quibus rebus posset, esset auxilio. Cum proscriptos praemiis 
imperatorum vulgus conquireret, nemo in Epirum venit, cui res ulla 
defuerit, nemini non ibi perpetuo manendi potestas facta est. Qui 2 
etiam post proelium Pbilippense interitumque C. Cassii et M. Bruti 
L. Iulium Mocillam praetorium et filium eius Aulumque Torquatum 
ceterosque pari fortuna perculsos instituerit tueri atque ex Epiro his 
omnia Samothraciam supportari iusserit. Difficile est omnia perse- 
qui et non necessarium. Illud unum intellegi volumus illius überall- 3 
tatem neque temporariam neque callidam fuisse. Id ex ipsis rebus 4 
ac temporibus iudicari potest, quod non florentibus se venditavit sed 
afflictis semper succurrit. Qui quidem Serviliam Bruti matrem non 
minus post mortem eius quam florentem coluerit. Sic liberalitate 5 
utens nullas inimicitias gessit, quod neque laedebat quemquam neque, 
si quam iniuriam acceperat, non malebat oblivisci quam ulcisci. 
Idem immortali memoria percepta retinebat beneficia, quae autem 6 




§. 4. od. fer. in: όργήν ποιεΐβ&αι 
κατά. — hortantibus : νου&ετειν. — 
officii: χάρις. — sua manu: ιδία. — 
scripsit: επιβτελλειν. — praesidium : 
φυλακή. 

§. 5. praes. fuit: διαοώζειν. — 
null, seiunctam• velle: positiv 'jedes 
Glück theilen (κοινωνείν).' 1 

§. 6. laude fertur: επαίνου ά'ξιονν 
τίνα. — scopulosus: οπιλαδώδης. — 
singularis: s. oben 4, 4. — existime- 
tur: χρη άποφαίνειν. — pervenit: 
gerettet wurde. 

XI, 1. se emersit: εκνεΐν. — nihil 
al. egit: ουδέν προυργιαίτερον ποι- 
εΐσ&αί τον. — praemiis: επί. — Im- 
perator: αυτοκράτωρ. — conquire- 
ret: άνερεννάν. — defuerit: άπο- 
ρειν. — pot. facta est: gestattete er. 



§. 2. fort, perculsos: ξνμφορα πε- 
ριπίπτειν. — supportari: προΰκο- 
μίζειν. 

§. 3. intellegi: 'dass offenbar wer- 
de'. — temporariam: den Zeitum- 
ständen angepasst. επίκαιρος ist 
spät. — callidam: πλεονεκτικός. 

§. 4. Der erste Satz hat sich an 
das vorhergehende anzuschlies- 
sen. — iudicari: τεκμαίρεβ&αι. — 
se venditavit: εαυτόν πιπράοκειν. 
— afflictis: καταπίπτειν. — coluerit: 
&εραπενειν. 

§. 5. gessit: τίΟ'εΰΟ'αι. — non ma- 
lebat: άν&αιρεΐν. — ulcisci: επελ- 
&ειν τα αδικήματα. 

§. 6 immortali : άγήρατος. — re^ 
tinebat: παρακείμενον φνλάττειν. 



112 XXV. ATTICUS. 

ipso tribu-rat, tani diu meminerat, quoad ille gratus erat, qui accepe- 
rat. It.-xjue hie fecit, ut vere dictum videatur 

sui cuique mores fingunt fortunam hominibus. 

\eque tarnen ille prius fortunam quam se ipse finxit, qui cavit, 

ne jua in re iure plecteretur. 

XII His igitur rebus effecit, ut M. Vipsanius Agrippa intima familia- 

r iate coniunetus adulescenti Caesari, cum propter suam gratiam et 

^aesaris potentiam nullius condicionis non haberet potestatem, potis- 

simum eius deligeret afiinitatem praeoptaretque equitis Romani filiam 

2 generosarum nuptiis. Atque harum nuptiarum conciliator fuit (non 
est enim celandum) M. Antonius triumvir rei publicae. Cuius gratia 
cum augere possessiones posset suas, tantum abfuit a cupiditate pe- 
euniae, ut nulla in re usus sit ea nisi in deprecandis amicorum aut 

3 pericnlis aut incommodis. Quod quidem sub ipsa proscriptione 
perillustre fuit. Nam cum L. Saufeii equitis Romani aequalis sui, 
qui compluris annos studio duetus philosophiae habitabat Athenis 
habebatque in Italia pretiosas possessiones, triumviri bona vendidis- 
sent consuetudine ea, qua tum res gerebantur, Attici labore atque 
industria factum est, ut eodem nuntio Saufeius fieret certior se patri- 

4 monium amisisse et recuperasse. Idem L. Iulium Calidum, quem 
postLucretiiCatullique mortem multo elegantissimumpoetamnostram 
tulisse aetatem vere videor posse contendere neque minus virum 
bonum optimisque artibus eruditum, quem post proscriptionem equi- 
tum propter magnas eius Africanas possessiones in proscriptorum 
numerum a P. Volumnio praefecto fabrum Antonii absentem relatum 

— tribuerat: nimm ενεργετειν. — — pflegten. — industria: φιλοτί- 
Itaque — videatur: so dass hinsieht- μημα. — recuperasse: άναΆταϋΟ'αι. 
lieh seiner wenigstens, mit Recht r. 4 , t • 'δ * δ ' 
der Dichter zu sagen scheint. — sui S• • ' " - * s , 

j. . ., , te « > r * ρος. — poetam — aetatem: von den 

— hominibus: etwa ο τρόπος ε%α- τν ι, r π •- , - ο> 

. f. , * . ι . Dichtern unsrer Zeit (των κα-σ 

βτφ την τνχην ζννιοταται. einzulei- ή &? π) gen gei _ \ ontendere: 

αποφαινεβναι. — neque minus: 
XII, 1. int. f am. coniunetus : f %a- übers, 'er war aber auch' u. s. w. 
ταταχ&εϊς εις τους εννονατάτονς — prae f. fabrum: etwa. 6 των μη χα- 
των φίλων. — nullius - potestatem: ν07ΐ0ι ώ ν του Άντ. προεατώς (Dion. 
da es ihm freistand, sich mit jedem Hai. Ant. VII, 59, wo er bei Be- 
zu verschwägern {κηδενειν). — ge- sc hreibung der Servianischen Ver- 
nerosarum: ενγενης. fassung von den mit zur zweiten 
§. 2. conc. fut: κα&ιατάναι. — Klasse gehörigen centuriae fabrum 
triumv. r. publ.: εΐς των τριών της spricht, sagt: προβέκειντο δ' αντοΐς 
πολιτείας επιμελητών, im folgenden ovo λόχοι τεν,τόνων καΐ χαλκοτνπων, 
einfach ot τρεις, ein mehr entspre- και, όσοι άλλοι πολεμικών έργων rä- 
chender Ausdruck fehlt. — posses- oeev χειροτεχναι. Die praefecti socio- 
siones: κτήματα. — incommodis : rum heissen bei Polyb. VI, 26: των 
ξνμφορά. ανμμάχων — οι κα&εοταμένοι μεν 
§. 3. quidem: δη καί. — stud. du- νπό των υπάτων άρχοντες, προσαγο- 
ctus: οπονδάζειν περί. — possessio- ρενόμενοι δε πραίφεκτοι,.). -— rela- 
ncs: hier wohl αγροί. — bona: ού- tum: τάοΰειν. — expedivit: άπο- 
αία. ■- cons. ea qua: wie damals λνειν. 



\XV. ATTICUS. 



113 



expedivit. Quod in praesenti utrum ei laboriosius an gloriosius 5 
fuerit, diflicile est iudicare, quod in eorum periculis 11011 secus ab- 
sentis quam praesentis amicos Attico esse curae cognitum est. 

Neque vero ille vir minus bonus paterfamilias habitus est quam XIII 
eivis. Nam cum esset pecuniosus, nemo illo minus fuit emax minus 
aeditieator. Neque tarnen non in primis bene habitavit omnibusque 
optimis rebus usus est. Nam domum babuit in colle Quirinaii Tarn- 2 
phüiauam ab avunculo hereditate relictam. Cuius amoenitas non 
aediticio sed silva constabat. Ipsum enim tectum antiquitus consti- 
tutum plus salis quam sumptus habebat. In quo nihil commutavit, 
nisi si quid vetustate coactus est. Usus est familia, si utilitate iudi- 3 
candum est, optima, si forma, vix mediocri. Namque in ea erant 
pueri litteratissimi, anagnostae optimi et plurimi librarii, ut ne pedi- 
sequus quidem quisquam esset, qui non utrumque horum pulchre 
facere posset, pari modo artifices ceteri, quos cultus domesticus 
desiderat, apprime boni. Neque tarnen horum quemquam nisi domi 4 
na tum domique factum habuit. Quod est Signum non solum con- 
tinentiae sed etiam diligentiae. Nam et non intemperanter concu- 
piscere, quod a plurimis videas, continentis debet duci, et potius 
diligentia quam pretio parare non mediocris est industriae. Elegans 5 
non magnificus, splendidus non sumptuosus; omnisque diligentia 
munditiam non affluentiam aifectabat. Supellex modica non multa, 



§. 5. in praesenti: in den damali- 
gen Zeiten. — laboriosius : επίπονος. 

— iudicare: διαλαμβάνειν. 

XIIT, l.Uebers. 'Jener Mannstand 
aber in nicht minderem Ansehn we- 
gen seiner Erfahrenheit im Haus- 
wesen (ή οικονομική εμπειρία) als 
wegen seiner politischen Rechtlich- 
keit (χρηστότης) 1 . — nemo — aedif.: 
'er blieb hinter jedem zurück im 
Kaufen und Bauen'. — neq. t. non: 
ov μην άλλα. — in pr. b. habitavit: 
£ er hatte in seinem Hause alles aufs 
Schönste zubereitet'. — rebus: έπι- 
πλα, vgl. zu X, 4, 2. 

§. 2. hab, her. relictam: er hatte 
aus der Erbschaft des Oheims be- 
kommen {λαμβάνειν). — cuius — 
constabat: angenehm nicht sowohl 
wegen des Gebäudes (οικοδόμημα) 
selbst, als wegen des Parkes. — 
tectum: οίκος, ipsum kann wegblei- 
ben. — constitutum: ατε c. Partie. 

— plus s. q. sumptus: 'war merk- 
würdiger (χαρίεις) als kostbarer', 
vgl. zu V, 1, 3. — commutavit: άλ- 
λοιονν. 

§. 3. familia: οΐκέται. — si — iud. 

YOLKMANN, CORN. NEP. 



est: für einen, welcher sieht (απο- 
βλέπειν) auf. — vix mediocri: πάνν 
εντελής. — namque — erant: denn 
er besass. — litteratus: πολνμα&ης. 

— librarius: νπογραφενς. — pedi- 
sequus: ακόλουθος. — fac. posset: 
ήακημένος. — quos — desiderat: 
welche vorhanden sein müssen in 
einem wohl eingerichteten Hause. 

§. 4. domi — factum: οίκογενης, 
οίκοτραφης (οΐκότριιρ vgl. Nauck, 
Arist.Byz.p.196). — diligentiae : επι- 
μέλεια. — quod — videas: was man 
wohl die meisten kann thun sehen. 

— mediocris : η τνχονοα. — indu- 
stria: ε&ελοπονία. 

§. 5. Er war aber u. s. w. — ele- 
gans: ευπρεπής. — magnificus: άλά- 
ζων. — splendidus: λαμπρός. — 
sumptuosus: χρημάτων προετικός. 

— omn. dil. affeetabat: φιλοτιμει- 
ΰ&αι περί, auf Atticus bezogen. — 
munditia: κα&αρότης και φιλοφρο- 
οννη. — affiuentia: περιβοεία. — 
supellex: τά οκεΰη. — ut consp. pos- 
set: άτοπος. — in n. partem: ε'ξ ου- 
δετέρων. 



114 XXV. ATTICUS. 

6 ut in neutram partem conspici posset. Nee praeteribo, quamquam 
nonnullis leve visum iri putem, cum in primis lautus esset eques 
Romanus et non parum Uberaliter domum suarn omnium ordinum 
homines invitaret, seimus non amplius quam terna milia peraeque in 
singulos mensis ex ephemeride eum expensum sumptui ferre solitum. 

7 Atque hoc non auditum sed cognitum praedicamus. Saepe enim 
propter familiaritatem domesticis rebus interfuimus. 

XIV Nemo in convivio eius aliud acroama audivit quam anagnosten. 
Quod nos quidem iueundissimum arbitramur. Neque umquam sine 
aliqua lectione apud eum cenatum est, ut non minus animo quam 

2 venire convivae delectarentur. Namque eos vocabat, quorum mores 
a suis non abhorrerent. Cum tanta peeuniae facta esset accessio, 
nihil de cotidiano eultu mutavit, nihil de vitae consuetudine, tantaque 
usus est moderatione, ut neque in sestertio vicies, quod a patre ac- 
ceperat, parum se splendide gesserit, neque in sestertio centies af- 
fluentius vixerit, quam instituerat, parique fastigio steterit inutraque 

3 fortuna. Nullos habuit hortos nullam suburbanam aut maritimam 
sumptuosam villam neque in Italia praeter Arretinum etNomentanum 
rusticum praedium, omnisque eius peeuniae reditus cohstabat in 
Epiroticis et urbanis possessionibus. Ex quo cognosci potest usum 
eum peeuniae non magnitudine sed ratione metiri solitum. 

XV Mendacium neque dicebat neque pati poterat. Itaque eius 
comitas non sine severitate erat neque gravitas sine facilitate , ut dif- : 
ficile esset intellectu, utrum eum amici magis vererentur anamarent. 
Quidquid rogabatur, religiöse promittebat, quod non überaus sed ■ 

2 levis arbitrabatur polliceri, quod praestare non posset. Idem in \ 



§. 6. praeteribo: παραλείπειν. — horr.: welche übereinstimmten mit 

quamq. putem: obgleich mir he- ihm hinsichtlich des Charakters. — , 

wusst. — leve: ουδενός άξιον. — facta accessio: προακτασ&αι. — cul- 

lautus: μεγαλόψυχος. — non p. li- tu: δίαιτα. — vit. consuetud.: άγω- 

beraliter: λιάν φιλοφρόνως {άναπε- γη. — par. splendide: μιν,ρολόγος. 

πταμένην εΐχε την οίν,ίαν). — omn. — affluentius : περιοσός. — fast, ste- 

ordinum: παντοίος. — terna milia: terit: την βτάοιν τηρειν. 

Sesterze, s. oben 3, 2. — ex eph.: §. 3. suburb. villam = suburba- 

Υ,ατά γ ε. — exp. sumpt. ferre: κατά- num, προάοτειον. — marit. villam: 

δαηανάν. επι&αλάοβιος εηανλις. — rust. prae- 

§. 7. non- cognitum: nicht durch dium: χωρίον. — const. in: kamen 

Hören gelernt habend, sondern Avis- (γίγνεσ&αι εκ), —metiri: αναμε- 

send. — praedic: άποφαίνεΰ&αι τρεΐΰ&αι. 

περί. — dorn. reb. interf: Άοινωνεΐν X^> 1• mend. — poterat: er log 

της οίν,ονοιιίας. weder selbst, noch ertrug er (avi- 

. , . χεα&αι,, περιοράν), dass ein andrer 

XIV 1. in conv. eius: mit ihm log (Partie). — comitas: φιλοφρο- . 

speisend, αννδειπνεΐν. — lectio: ούνη. — severitas: ΰεμνότης, das- I 

αί/α^ωσμα. — ap. eum cen. est: se lbe Wort mag auch gravitas be- 

bewirthete^ er seine Freunde. — zeichnen. — facultas: ευκολία. — ! 

convivae: ο κλη&είς. ■ vere ri: αίοχΰνεα&αι. — überaus: 

§. 2. vocabat: u. a. (ϊαιτνμόι/α φιλάνθρωπος. — praestare : nimm ? 

ποιεΐο&αι. — quorum — non ab- εμμενειν. 



XXV. ATTICUS. 115 

nitendo, quod semel annuisset, tanta erat cura , ut non mandatam 
sed suam rem videretur agere. Nuinqiiam suscepti negotii eum per- 
taesum est. Suam enim existimationem in ea re agi putabat. Qua 3 
nihil habebat carius. Quo fiebat, ut omnia Ciceromim Catonis Q. 
Hortensii Auli Torquati multorum praeterea equitum Romanorum 
negotia procuraret. Ex quo iudicari poterat non inertia sed iudicio 
fugisse rei publicae procura tionem. 

Humanitatis vero nulluni afterre maius testimonium possum,XVI 
quam quod adulescens idem seni Sullae mit iucunclissimus, senex 
adulescenti M. Bruto, cum aequalibus autem suis Q. Hortensio et M. 2 
Cicerone sie vixit, ut iudicare difficile sit, cui aetati fuerit aptissimus. 
Quamquam eum praeeipue dilexit Cicero, ut ne frater quidem ei 
Quintus carior fuerit aut familiarior. Ei rei sunt indicio praeter 3 
eos libros, in quibus de eo facit mentionem, qui in vulgus sunt editi, 
undeeim volumina epistularum ab consülatu eius usque ad extremum 
tempus ad Atticum missarum. Quae qui legat, non multum desideret 
historiam contextam eorum temporum. Sic enim omnia de studiis 4 
prineipum vitiis dueum mutationibus rei publicae perscripta sunt , ut 
nihil in iis non appareat, et facile existimari possit prudentiam quo- 
dammodo esse divinationem. Non enim Cicero ea solum, quae vivo 
se aeeiderunt, futura praedixit, sed etiam, quae nunc usu veniunt, 
cecinit ut vates. 

De pietate autem Attici quid plura commemorem, cum hoc ipsum XVII 
vere gloriantem audierim in funere matris suae , quam extulit anno- 
rum nonaginta, cum [esset] Septem et sexaginta, se numquam cum 
matre in gratiam redisse , numquam cum sorore fuisse in simultate, 
quam prope aequalem habebat. Quod est Signum aut nullam um- 2 
quam inter eos querimoniam intercessisse aut hunc ea fuisse in suos 
indulgentia, ut, quos amare deberet, irasci eis nefas duceret. Neque 3 
id fecit natura solum, quamquam omnes ei paremus, sed etiam doc- 

§.2. nitendo: διαπράττεο&αι. — βλίον. — missarum: relativ. — con- 

annuisset: γ,ατανεΰειν. — agere: textam: συνεχής, 
επιμελεϊο&αι. — suscepti: relativ. §. 4. studiis: φιλοτίμημα. — per- 

— pert. est: δυοχεραίνειν τι u. επί scr i O ta sunt: ιατορεϊν. — appareat: 
xivi.— existim.: ευδοξία. — agi: £ vs t vcu .~ facile possit: εστί τω βου- 
%ίνδυνευεΐν περί. — putabat: Part. χ μ νω , _ quodammodo: οΐοντις. 

hab. carius: προηρινειν. — quae usu veniunt: τά κυρω&έντα. 

§. 3. negotia: neutr. des Artikels. — cecinit: μαντευεσ^αι. — vates: 

— procurare: επιτροπευειν. — iner- χρησμολόγος. 

tia: αργία. - iudicio: επίτηδες. — χγπ. 1. quid: τίχρη. — glorian- 

fugisse: απειπεΐν προς. — procura- tem: μεγαλυνει,ν. — in gr. redisse: 

tionem: επιμέλεια. διαλλάττεο&αί τινι und προς τίνα. 

XVI, 1. afferre: παριϋτάναι. — — fu. in simult.: διαφέρεσ&αι προς 

aptissimus: επιτήδειος προς. τίνα. — aequalem: r\kil•,. 

%. 2. quamquam: ου μην αλλά. §. 2. querimoniam: έγκλημα. — 

§.3. ei — indicio: ein Beleg (τε- inter eos interc: 'gegen einander 

κμήριον) hierfür (Gen.). — in vulg. gehabt haben'.— indulgentia: πρα- 

editi: Ικδιδόναι. — volumina: βι- οτης. 



11 n XXV. ATTICUS. 

Irina. Nam principum pliilosophorum ita percepta habuit praecepta, 
ut iis ad vilam agendam non ad ostentationem uteretur. 

XVIII Moris etiam maiorum suramus imitator fuit antiquitatisque ama- 
tor. Quam adeo diligenter habuit cognitam, ut eam totam in eo 

2 volumine exposuerit, quo magistratus ordinavit. Nulla enim lex ne- 
que pax neque bellum neque res illustris est populi Romani, quae 
non in eo suo tempore sit notata, et, quod difficillimum fuit, sie fami- 
liarum originem subtexuit, ut ex eo clarorum virorum propagines 

3 possimus cognoscere. Fecit hoc idem separatim in aliis libris, ut M. 
Bruti rogatu Iuniam familiam a stirpe ad hanc aetatem ordine enu- 
meraverit notans, qui a quoque ortus quos honores quibusque tem- 

4 poribus cepisset, pari modo Marcelli Claudii de Marcellorum, Scipio- 
nis Cornelii et Fabii Maximi Fabiorum et Aemiliorum. Quibus libris 
nihil potest esse dulcius iis, qui aliquam cupiditatem habent notitiae 

5 clarorum virorum. Attigit quoque poeticen, credimus, ne eius expers 
esset suavitatis. Namque versibus, qui honore rerumque gestarum 

6 amplitudine ceteros Romani populi praestiterunt, exposuit ita, ut sub 
singulorum imaginibus facta magistratusque eorum non amplius 
quaternis quinisque versibus descripserit. Quod vix credendum sit 
tantas res tarn breviter potuisse declarari. Est etiam unus liber 
Graece confectus de consulatu Ciceronis. 

XIX Hactenus Attico vivo edita a nobis sunt. Nunc, quoniam fortuna 
nos superstites ei esse voluit, reliqua persequemur et, quantum po- 
tuerimus, rerum exemplis lectores docebimus, sicut supra signifieavi- 
mus, suos cuique mores plerumque conciliare fortunam. Namque 

§. 3. natura: δια. — principum: stamme. — cepisset: προάγεΰ&αι 

άκρος. — perc. habuit: οικειονσ&αι. εις. 

— praecepta: παραίνεοις. — osten- §. 4. Marc. Claudii: wiederhole 
tationem: έπίδειξις. rogatu. — aliq. — notitiae: φιλομα- 

XVIII, 1. mor. maiorum: τάπα- ^είν περί. ^ 

τρία επιτηδεύματα, —imitator: ζη- §■ 5. attigit: απτεσ&αι.^ Plutarch 

λωτης. — antiquitatis : αρχαιολογία. « a gt von Cicero (c. 2) ερρνη πως 

— amator: u. a. θιασώτης. — quam προ&νμοτερον επίποιητικην. — sua- 

— cognitam: er >var so weit vorge- vitatis: ηδονή.— versibus: εμμέ- 
drungen (προέλαυνε iv) in ihrer τ 9 ω ?• ~ exposuit: διε'ξερχομαι. 
Kunde (δ ι,αν,ρίβονΰ&αι, περί τίνος). §. 6. descripserit: διηγειΰ&αι. — 

— in eo vol. quo mag. ordinavit: quod cred. sit: es scheint aber fast 
kurz 'in dem Verzeichniss (ava- unglaublich.— breviter: δια βρα- 
γραφη) der aufeinanderfolgenden χέων. — potuisse: übers, 'dass er im 
(ot εφε'ξής) Magistrate (αρχοντες)\ Stande gewesen sei.' — declarari: 

§. 2. suo: γ.α&ήγ.ων.— sit notata: οαφψίξειν, aktiv. — Graece: ελλη- 

άναγράφειν. — originem: γένεσις. νιϋτί. — confectus: ανγγράφειν. 

— subtexuit: συμπεριλαμβάνει. — XIX, 1. hactenus: μέχρι τούδε. — 
propagines: γενεαλογία. edita sunt: εκδέδ. 6 λόγος. — α no- 

§. 3. separatim: Ιδίως. — Iun. bis: Dat. — superst. esse: περιλεί- 

fam. f =: luniorum fam. — stirpe: πεσΦαι. ei bleibt weg. — quant. 

KQX 7 !• ~— ordine: nach der Zeitfolge, potuerimus: κατά το δυνατόν. — 

ακολούθως τοις χρόνοις. — qui α rer. exemplis: Thatsachen als Belege 

quoq. ort us: : von wem ein jeder ab- gebrauchend. — supra: 11,6. — 



XXV. ATTICUS. 



J17 



hie contentus ordine equestri , quo erat ortus, in affinitatcm pervenit 
imperatoris Divi lilii, cum iam ante familiaritatem eius esset consecu- 
tus nulla alia re quam elegantia vitae, qua ceteros eeperat prineipes 
civitatis dignitate pari fortuna humiliore. Tarita enim prosperitas 3 
Caesarem est consecuta, ut nihil ei non tribuerit fortuna, quod cui- 
quam ante detulerit et conciliarit, quod nemo adhuc civis Romanus 
quivit consequi. Nata est autem Attico neptis ex Agrippa, cui virgi- 4 
nem filiam collocarat. Hanc Caesar vix anniculam Tiberio Claudio 
Neroni Drusilla nato privigno suo despondit. Quae coniunetio neces- 
situdinem eorum sanxit, familiaritatem reddidit frequentiorem. 

Quamvis ante haec sponsalia, non solum cum ab urbe abesset,XX 
numquam ad suorum quemquam litteras misit, quin Attico mitteret, 
quid ageret, in primis quid legeret quibusque in locis et quam diu 
esset moraturus, sed etiam cum esset in urbe, et propter infinitas 2 
suas oecupationes minus saepe, quam vellet, Attico frueretur, nullus 
dies temere intercessit, quo non ad eum scriberet, cum modo aliquid 
de antiquitate ab eo requireret, modo aliquam quaestionem poeticam 
ei proponeret, interdum iocans eius verbosiores eliceret epistulas. 
Ex quo aeeidit, cum aedis Iovis Feretrii in Capitolio ab Romulo con- 3 
stituta vetustate atque ineuria deteeta prolaberetur, ut Attici admonitu 
Caesar eam reficiendam curaret. Neque vero a M. Antonio minus 4 
absens litteris colebatur, adeo ut aecurate ille ex ultimis terris, quid 
ageret, curae sibi haberet certiorem facere Atticum. Hoc quäle sit 5 
facilius existimabit is, qui iudicare poterit, quantae sit sapientiae 
eorum retinere usum benivolentiamque, inter quos maximarum rerum 
non solum aemulatio sed obtreetatio tanta intercedebat, quantam fuit 



signific: προειπεΐν. — plerumque: 
είω&έναι, φιλείν. 

§. 2. contentus: αρκούν εχειν τι. 

— imp . Div . filii : d. i. des Augustus. 
Imperator als Kaisertitel ist αυτο- 
κράτωρ, divus &εΐος. — elegantia: 
το ευχαρι και άοτειον. — eeperat: 
προσαγεβ&αι. — fort, humiliore : an 
Glück aber nachstehend, näml. dem 
Augustus. 

§.3. prosp. est consecuta : ευ&ε- 
νεΐν. — conciliarit : παραοκευάζειν. 

§. 4. neptis: Φυγατριδή (νΐωνή ist 
die Tochter des Sohnes). — collo- 
carat: ουνοικίξείν. — anniculam: 
ενιανοίος. — privignus: πρόγονος, 
vgl. VIT, 2, 1,— despondit: εγγναν. 

— coniunetio: κηδεία. — sanxit: 
βεβαίονοαϊαι. — familiär.: ομιλία. — 
frequentiorem: ανχνός. 

XX, 1. quamvis = quamquam, 
καίτοι. — sponsalia : εγγνη. — mit- 



teret: επιβτέλλειν. — legeret: βιβλί- 
οις εντνγχάνειν. 

§. 2. inf. s. oecupationes: υπερβο- 
λή της άαχολίας. — frueretur : της 
ομιλίας (als einer seltneren) από- 
λαυε ιν. — temere: πώς. — interces- 
sit: ενεβτάναΐ. — requireret : επιζη- 
τεΐν. — proponeret : προτείνειν. — 
iocans: s. zu XV, 3, 1. — verbosus: 
πολυλόγος. — eliceret: εκκαλεΐαΟ'αι. 

§. 3. cum aedis — prolaberetur : 
übers, 'als am Tempel — vor Alter 
und Vernachlässigung das Dach 
einstürzte (καταπίπτειν)\ — refi- 
ciendam: s. zu IX, 4, 5. 

§. 4. acc. cur. s. haberet: ου την 
τυχουοαν επιμελειαν ποιεΐβ&αι seq. 
Inf. — cert. facere: επιστέλλειν. 

§. 5. hoc q. sit: hierüber aber. — 
existimabit: διαλαμβάνειν. — reti- 
nere: τηρεϊν. — max. rerum: περί 
oder υπέρ. — aemulatio: ζηλοτυπία. 



118 XXV. ATTICUS. 

incidere necesse inter Caesarem atque Antonium, cum se uterque 
principem non solum urbis Romae sed orbis terrarum esse cuperet. 
XXI Tali modo cum Septem et septuaginta annos complesset atque 
ad extremam senectutem non minus dignitate quam gratia fortuna- 
que crevisset (multas enim hereditates nulla alia re quam bonitate 
consecutus est) tantaque prosperitate usus esset valetudinis, ut annis 

2 triginta mediana non indiguisset, nanctus est morbum, quem initio 
et ipse et medici contempserunt. Nam putarunt esse tenesmon, cui 

3 remedia celeria faciliaque proponebantur. In hoc cum tris mensis 
sine ullis doloribus, praeterquam quos ex curatione capiebat, con- 
sumpsisset, subito tanta vis morbi in unum intestinum prorupit, ut 

4 extremo tempore per lumbos fistulae puris eruperint. Atque hoc 
priusquam ei accideret, postquam in dies dolores accrescere febris- 
que accessisse sensit, Agrippam generum ad se accersi iussit et cum 

5 eo L. Cornelium Balbum Sextumque Peducaeum. Hos ut venisse 
vidit, in cubitum innixus quantam inquit curam diligentiamque in 
valeiudine mea tuenda hoc tempore adhibuerim , cum vos lestis ha- 
beam , nihil necesse est pluribus verbis commemorare. Quibus quo- 
niam, ut spero, satisfeci me nihil reliqui fecisse, quod ad sanandum 

6 me pertinerel, reliquum est, ut egomet mihi consulam. Id vos igno- 
rare nolui. Nam mihi stat alere morbum desinere. Namque his 
diebus , quidquid cibi sumpsi, ita produxi vitam , ut auxerim dolores 
sine spe salulis. Quare α vobis pelo , primum ut consilium probetis 
meum, deinde ne fruslra dehortando impedire conemini. 

XXII Hac oratione habita tanta constantia vocis atque vultus, ut non 

ex vita sed ex domo in domum videretur migrare, cum quidem 

2 Agrippa eum ttens atque osculans oraret atque obsecraret, ne id, 

— obtrectatio: φ&όνος. — interce- σ&αι. — pl. verb. commemorare: δια 
debat: έγγίγνεσ&αι. — fidt necesse : πλειόνων μηκννειν. — quib. quon. 
εΙκός. — esse: γ,αΟ'εστάναι. satisfeci: da ich euch nun hin läng- 

XXI, 1. complesset: άννειν. — lieh gezeigt habe (fW.).— wf spero: 

prosper. valet.: ευρωστίας ακμή durch δοκεΐν auszudrücken. — rel. 

S. 2. nanct. est: περιπίπτειν τινί, fec ) SSe: ^9 aUlnnv ' ~ P^tineret: 

Ιμπίπτειν εις. - tenesmon: τείνε- J* IW π * 0ξ ' ~ rel est: fu S e ^ 

σμός. — remedia: φ ά ρ μακό ν , φαο- 1 ^. Z «' ., . . Λ * „ ■. 

μακεία (im plur.). -celeria: σύντο- ρ *;?* ?"? Δ °*°* : *,°* S "'' ? bs ' 
,. nn f n „ih„r.,.„ . <•„'... Λ , Λ ~'~ Λ Partie, im Anschluss an das vorher- 

poneb~atZ πΖστΓσσειν^ ~ ? g ehende ( B V ttm ' $• 145 Anm ' 10 > ^ 

poneoaniur. προστασσειν.^ _ β ^ β; ^^ (g . phiI 3n . 

§. 0. consumpsisset: αναλισκειν. άπόλλνμαι τάλας έτος τόδ' ηδη δέ- 

— tanL vis morbi prorupit: τοσοντο κατ07 , Ι ν λψ ύ τε %cc \ %α%0Ϊ6ι βάσκων 
το πα^ος επέτεινε ε/β. -intestinum: τ ή ν άδηφάγον 'νόσον), ein auch der 
κοιλία. — lumbi: τα ισχία. — fistula p rosa geläufiger Tropus. - sumpsi: 
puris: απόστημα. ~ eruperint: εξ- wörtlich αιρεϊσ&αϊ (Thuc. 11,75). 



dehortando: αποτρέπειν, Part. 



αν&εΐν 

§. 4. m dies; εις ημεραν. — ad se χχπ, 1. tanta constantia: durch 

acc. tubet: μεταπεμπεσ&αι. ^ ατρεπτος ων } {τι) auszudrücken. — 

t §. 5. in cub. innixus: επ' άγκώνος migrare ex: άλλάσσειν. — flens, oscu- 

ος&ω&είς. — in val. tuenda: περί lans: Subst. unter (μετά) Thränen 

το νγιεινόν. — adhibuerim: ποιεί- und Küssen. 



XXV. ATTMKJS. 



119 



quod natura cogeret, ipse (jiioquc sibi acceleraret, ****** et quoniam 
tum quoque posset temporibus superesse, sc sibi suisque reservaret, 
preces eius taciturna sua obstinatione depressit. Sic cum biduum 3 
cibo sc abstinuisset, subito febris decessit, leviorque morbus esse 
coepit. Tarnen propositum nihilo setius peregit. Itaque die quiuto, 
postquam id consilium inierat, pridie Calcndas Aprilis Cn. Domitio 
C. Sosio consulibus, decessit. Elatus est in lecticula, ut ipse prae- 4 
scripserat, sine ulla pompa funeris comitantibus omnibus bonis ma- 
xima vulgi frequentia. Scpullus est iuxta viam Appiam ad quintum 
lapidem in monumento Q. Caecilii avunculi sui. 



§. 2. id — cogeret: το χρεών. — 
sibi: soviel an ihm. — acceleraret: 
απενδειν. — 'Die Lücke findet sich 
in den Handschriften; sonst würde 
man nichts vermissen', Nipperdey. 

— tum quoque: auch jetztnoch. — su- 
peresse: περίγίγνεβ&αι. — reserva- 
ret: βώζειν αυτόν τινι. — tac. ob- 
stinatione: durch das Hartnäckige 
(το άμετάπειοτον ncci άμετάτρεπτον) 
seines Stillschweigens. — depressit: 
άποτρίβεα&αι. 

§. 3. decessit: έχλείπειν, intrans. 

— prop. peregit: εμμένειν τους λο- 
γιομοΐς άχρι τελονς. — cons. inie- 



rat: προαιρεΐβ&αι. — prid. Cal. 
Apr. : μια προ των ν,αλανδών τον 
Άπριλίον. Gewöhnlich zählen die 
Griechen der Römerzeit die Monats- 
tage nach ihrer laufenden Nummer, 
also hier 'am 31. Tage des März'. 

§. 4. lecticula: s. zu XXIII, 4, 3. 
— pompa: μεγαλοπρέπεια. — fune- 
ris : περί. — comitant. : προπέμπειν, 
Part. pass. auf Att. bezogen. — max. 
vulgi frequent.: indem eine grosse 
Menge herzugeströmt war, ονρρεΐν 
επϊ &έα. — lapidem: μιλιάριον. — 
monumento: μνημεϊον. 






Register der Eigennamen. 



Die mit einem Stern bezeichneten sind ohne Autorität. 



Ace "Ακη. 

Acheruns Άχέρων, οντος. 

Actaei ε= Athenienses, Άκταιοι. 

Adimantus Αδείμαντος. 

Admetus "Αδμητος. 

Aegae Αίγαί. 

Aegates insulae cct Αίγούσσαι. 

Aegos fluraen Αιγός ποταμοί. 

Aegyptius Αιγύπτιος. 

Aegyptus Αίγυπτος. 

Aemilius Paulus Αιμίλιος Παύλος. 

Aeolia, Aeolis Αίολίς, ίδος. 

Afri ot Λίβυες. 

Africa Λιβύη. 

Africanus Λιβυκός, s. Com. Scipio. 

Agamemno Αγαμέμνων, όνος. 

Agesilaus Αγησίλαος. 

Agis Άγις, ιδος. 

Agnu "Αγνών, ωνος. 

Alcibiades Αλκιβιάδης. 

Alcmaeon Άλκμαίων, ωνος. 

Alexander Αλέξανδρος. 

Alexandrea Αλεξάνδρεια. 

Alpes 'Άλπεις, εων, αΓ. 

Alpici "Αλπειοι. 

Amphipolis Άμφίπολις. 

Amyntas Αμύντας. 

Andocides 'Ανδοκίδης. 

Anicia Άνικία. 

Antigenes Άντιγένης, ους. 

Antigonus Αντίγονος. 

Antiochus Άντίοχος. 

Antipater Αντίπατρος. 

Antonius Αντώνιος. 

Apennin us Άπεννινος, τα Άπεννίνα 

ορη. f f 
Apollo Απόλλων, ωνος. 
Apollocrates Άπολλοκράτης. 
Appia via η Αππία οδός. 
Apulia Απουλία. 
Arcadia Αρκαδία. 



Areas Αρκάς, άδος. 

Archias Άρχίας. 

Archinus Αρχΐνος. 

Arete Άρήτη. 

Argi "Αργός, ους, τό. 

Argilius Άργίλιος: 

Argivus Άργειος. 

Ariobarzanes Άριοβαρζάνης, ους. 

Aristides Αριστείδης. 

Aristomache Άριστομάχη. 

Armenius Αρμένιος. 

Arretinum Άρρητινον. 

Arsideus *'Λρσιδεύς. 

Artabazus Άρτάβαξος. 

Artaphernes Αρταφέρνης, ους, Ac- 
cus, ην. 

Artaxerxes Αρταξέρξης. 

Artemisium Άρτεμίσιον. 

Asia Ασία. 

Aspendius Άσπένδιος. 

Aspis 'Ασπίς, ίδος. 

Athaman Ά&αμάν, άνος. 

Athenae Ά&ήναι, von Athen Α&ή- 
νη&εν. 

Atheniensis Ά&ηναΐος. 

Attica Αττική. 

Atticus 'Αττικός. 

Aulus Αύλος. 

Aurelius Αυρήλιος. 

Autophradates Αυτοφραδάτης, ους. 



Babylon Βαβυλών, ώνος. 
Baebius Tamphilus Βαίβιος 

φίλος. 
Bagaeus Βαγαιος. 
Baibus Βάλβος. 
Bithynia Βιθυνία. 
Bithynius Βιθυνός. 
Bizanthe Βισάνδη. 
Blitho Βλί&ων. 
Boeotus, Boeotius Βοιωτός. 



Τάμ- 



REGISTER DER EIGENNAMEN. 



121 



Borni * Βορνοί. 
Brutus Βρόντος. 
Byzantium 'Βνξάντιον. 
Byzantius Βυζάντιος. 

Cadmea, Cadmia Καδμεία. 

Cadusii Καδούσιοι. 

Caecilius Καικίλιος. 

Caesar Καΐααρ. 

Callias Καλλίας. 

Callicrates Καλλικράτης. 

Calliphron Καλλίφρων, όνος. 

Callistratus Καλλίστρατος. 

Camisares Καμισάρης, ονς. 

Cannensis pugna η περί Κάννας 
μάχη^ 

Capitolium. Καπετωλιον. 

Cappadocia Καππαδοκία. 

Cappadox Καππαδόκης, Καππάδο'ξ, 
οκος. 

Capua Καπύη. 

Car Κάρ, ρός. 

Cardianus Καρδιανός. 

Caria Καρία. 

Carmanus Καρμανός, Καρμάνιος. 

Carthaginiensis Καρχηδόνιος. 

Carthago Καρχηδών, όνος. 

Cassandrus Κάσανδρος. 

Cassius Κάσσιος. 

Cataonia Καταονία. 

Cato Κάτων, ωνος. 

Catullus * Κατνλλος. 

Centenius Κεντηνιος. 

Chabrias Χαβρίας, 

Chalcioecos Χαλκίοικος. 

Chalcis Χαλκίς, ίδος. 

Chaones Χάονες. 

Chares Χάρης, ητος. 

Charo Χάρων, ωνος. 

Chersonesus Χερρόνησος , Χερσό- 
νησος. 

Chius Χίος. 

Cicero Κικέρων. 

Cilicia Κιλικία. Ciliciae portae Κι- 
λίκιαι πύλαι. 

Cilix Κίλιξ, ικος. 

Cimon Κίμων, ωνος. 

Cin na Κίννας, α. 

Citium Κίτιον.Ι 

Clastidium Κλαΰτίδιον. 

Claudius Marcellus Κλαύδιος Μάρ- 
κελλος. 

Claudius Nero Κλαύδιος Νέρων. 

Cleon Κλέων, ωνος. 

Clinias Κλεινίας. 
Cnidus Κνίδος. 
Colonae Κολωναί. 



Conon Κόνων, ωνος. 

Corcyra Κέρκνρα.' 

Corcyraeus Κερκυραίος. 

Corinthius Κορίνθιος — Κορινθια- 
κός. 

Corinthus Κόρινθος. 

Cornelius Cethegus Κορνήλιος Κη- 
θηγος. 

Cornelius Scipio Africanus Κορνή- 
λιος Σκιπίων Αφρικανός. 

Coronea Κορώνεια. 

Cotta Κόττας, α. 

Cotus Κότυς, υος. 

Craterus Κρατερός. 

Creta Κρήτη. 

Cretensis Κρης, Ύ\τός. 

Crimisus Κριμισός. 

Crithote Κριθωτη. 

Critias Κριτίας. 

Cyclades Κυκλάδες. 

Cyme Κύμη. 

Cyprius Κύπριος. 

Cyprus Κύπρος. 

Cyrenae Κυρηνη. Κυρηναικη die 
Landschaft. 

Cyrenaeus Κυρηναιος. 

Cyrus Κΰρος. 

Cyzicenus Κνξικηνός. 

Cyzicus Κύξικος. 

Dämon Δάμων, ωνος. 
Darius Δαρείος. 
Datames Δατάμης, ου. 
Datis Δάτις, ιδος.\ 
Decelea Δεκέλεια. 
Delphi Δελφοί. 
Delus Δήλος. 
Demades Δημάδης. 
Demaenetus Δεμαίνετος. 
Demetrius Δημήτριος. 
Demosthenes Δημοσθένης. 
Dercylus Δερκύλος. 
Diana "Αρτεμις, ιδος. 
Dinon Δεινών, ωνος. 
Dio Δίων, ωνος. 
Diomedon Διομέδων, οντος. 
Dionysius Διονύσιος. 
Dodona Δωδώνη. 
Dolopes Δόλοπες. 
Domitius Δομίτιος. 
Drusilla Δρουσίλλα. 

Elis *Ηλις, ιδος. 
Elpinice Ελπινίκη. 
Ennius "Εννιος. 
Epaminondas 'Επαμινώνδας. 
Ephesus "Έφεσος. 



122 



REGISTER DER EIGENNAMEN. 



Epirus Ήπειρος^ 

Epirotes 'Ηπειρώτης. 

Epiroticus 'Ηπειρωτικός. 

Eretria 'Ερέτρια. 

Eretriensis Έρετριενς. 

Eryx Έρυ'ξ, υκος. 

Etruria Τυρρηνία. 

Evagoras Ευαγόρας. 

Euboea Εύβοια. 

Eumenes Ευμενής, ους. 

Eumolpida Ευμολπίδης. 

Euphiletus Εύφίλητος. 

Europa Ευρώπη. 

Europaeus Ευρωπαίος, Ευρώπιος. 

Eurybiades Ευρυβιάδης. 

Eurydice Ευρυδίκη. 

Eurysthenes Εύρυσ&ένης. 

Fabianus Φαβιανός. 

Fabius Labeo Φάβιος Ααβεών. 

Fabius Maximus Φάβιος Μάξιμος. 

Falernus ager Φαλερίνος αγρός. 

Flaraininus s. Quintius. 

Flaminius Φλαμίνιος. 

Flavius Φλάβιος. 

Fregellae Φρέγελλαι. 

Fulvia Φουλβία. 

Furius Φούριος. 

Gaius Γάϊος. 

Gallia Γαλατία.' 

Gellius Canus Γέλλιος Κάνος. 

Gnaeus Γνάϊος. 

Gongylus Γογγύλος. 

Gortynius Γορτύνιος. 

Gra.ece ί Eλληvικώς, von der Sprache 

'Ελληνιστί. 
Graecia Ελλάς, άδος. 
Graecus r 'EH,?7V, Ελληνικός-, ebenso 

Graius, aber XXIII, 3, 4 Γράϊος. 
Grynium Γρννειον, Γρννιον. 

Hadrumetum Άδρύμης, ητος, 6. 
Άδρυμητός, ο. 

Haliartus Αλίαρτος, 6 u. η. 

Halicarnasius Άλικαρνάσιος , fem. 
Αλικαρνασίς. 

Hamilcar Barca Άμίλκας (α) 6 Βάρ- 
κας. 

Hannibal Αννίβας, α. 

Hasdrubal Άσδρούβας, α. 

Hellespontus ^Ελλήσποντος. 

Helvius "Ελβιος. 

Hephaestio Ήψαιστίων, ωνος. 

Heraclides Ηρακλείδης. 

Hercules Ηρακλής. 

Hermes Έρμης. 

Hetaerice εταιρική. 



Hicetas Ίκέτας. 

Hilota Εί'λως, ωτος, Εΐλώτης. 

Hipparinus Ίππαρινος. 

Hippo 'Ιππων, ώνος, 6. 

Hipponicus *Ιππόνικος. 

Hispania Ιβηρία. Η. citerior XXIV, 

2, 2. 'Εντός "Ισπανία nach Plu- 

tarch. 
Hister Ιατρός. 
Histiaeus Ιστιαίος. 
Homer us "Ομηρος. 
Hortensius Όρτήσιος. 
Hystaspes 'Ύστάσπης, ους u. ov. 

Iason Ιάσων, ωνος. 
Ion "ίων, ωνος. 
Ionia Ιωνία. 

Iphicratensis Ίφικράτειος. 
Iphicrates Ιφικράτης. 
Ismenias Ίσμηνίας. 
Italia 'Ιταλία. 
Italicus Ίταλιώτης. 
Iulius Calidus Ιούλιος Κάλιδος. 
Iulius Mocilla Ιούλιος * Μωκίλλας. 
Iuppiter Feretrius Ζευς Φερέτριος. 
Iuppiter Hammon Ζευς Άμμων, 
ωνος. 

Lacedaemon Λακεδαίμων, όνος, 

Lacedaemonius Λακεδαιμόνιος. 

Laco Λάκων, ωνος. 

Laconice Λακωνική. 

Lamachus Λάμαχος. 

Lamprus Λάμπρος. 

Lampsacus Λάμψακος. 

Laphystius Λαψνστιος. 

Latinus Λατίνος. 

Lemnius Λημνιος. 

Lemnus Λήμνος. 

Leonidas Λεωνίδας. 

Leonnatus Λεοννάτος. 

Leotychides Λεοτνχίδης. 

Lesbus Λέσβος. 

Leucosyri Λευκόσνροι. 

Leuctra Λεύκτρα, τά. 

Leuctricus Λευκτρικός. 

Ligures Λίγνες. 

Lucanus Λευκανός. 

Lucius Λεύκιος. 

Lucretius Λονκρήτιος. 

Lucullus Λούκουλλος. 

Lusitanus Λυσιτανός. 

LutatiusCatulus Λοντάτιος Κάτλος. 

Lyco Λύκων, ωνος. 

Lycus Λύκος. 

Lydia Λυδία. 

Lydus Λνδός. 



REGISTER DER EIGENNAMEN. 



123 



Lysander Λύσανδρος. 
Lysiinachus Λυσίμαχος. 
Lysis Λϋσις, ιδος. 

Macedo Μακεδών, όνος. 

Macedonia Μακεδονία. 

Macrochir Μακρόχειρ. 

Magnes Μάγνης, ητος. 

Magnesia Μαγνησία. 

Mago Μάγων, ωνος. 

Mamercus Μάμερκος. 

Mandrocles Μανδροκλης. 

Manlius Vulso Μάλλιος *Ουόλσων. 

Mantinea Μαντινεία. 

Marathon campus το Μαρα&ώνι 

πεδίον. 
Marathonius Μαραθώνιος. 
Marcus Μάρκος. 
Mardonius Μαρδόνιος. 
Marius Μάριος. 
Massagetae Μασσαγέται. 
Media Μηδία. 
Medicus Μηδικός. 
Medius Μήδος. 
Meneclides Μενεκλείδας. 
Menelai portus Μενελάϊος λιμήν. 
Menestheus Μενεο&ενς. 
Mercurius Έρμης. 
Messena, Messene Μεσσηνία. 
Metrobarzanes Μι&ροβαρζάνης. 
Micythus Μίκυ&ος. 
Midias Μειδιάς. 
Milesius Μιλήσιος. 
Miltiades^ Μιλτιάδης. 
Minerva Αθηνά. 

Minucius Rufus Μινονκιος 'Ρονφος. 
Mithridates Μιθριδάτης, Μιθρα- 

δάτης. 
Mnemon Μνήμων, όνος. 
Molossus Μολοσσός. 
Munychia Μονννχία. 
Mutina Μοντίνη, Μντίνη. 
Mycale Μνκάλη. 
Mytilenaeus Μυτιληναίος. 
Myus Μυούς, ονντος, η. 

Naxus Νάξος. 

Nectanabis, Nectanebis Νεκτάνα- 

βις, ιδος, Νεκτανεβώς. 
Neocles Νεοκλης. 
Neontichus Νέον τείχος. 
Neoptolemus Νεοπτόλεμος. 
Neptunus Ποσειδών. 
Nicanor Νικάνωρ, ορός. 
Nicia Νικίας. 
Nilus Νείλος. 
Nisaeus Νισαΐος. 



Noinentanum Νωμεντανόν. 
Nora Νώρα, τά. 
Numidae Νομάδις. 

Oedipus Οιδίπους. 
Olympia 'Ολυμπία. 
Olympias 'Ολυμπιάς, άδος. 
Olympiodorus Όλυμπιόδωρος. 
Olynthius Όλύνθιος. 
Olynthus "Ολυνθος. 
Onomarchus 'Ονόμαρχος. 
Orchomenius Όρχομένιος. 
Orestes 'Ορέστης. 

Pactye Πακτΰη. 

Padus Πάδος [Ηριδανός poetisch, 
Polyb. Π, 16). 

Pamphylium mare το Παμψύλιον 
πέλαγος. 

Ρ and ante s Πανδάντης. 

Paphlago Παψλαγών, όνος. 

Paphlagonia Παφλαγονία. 

Paraetacae Παραιτάκαι, Παραιτα- 
κηνοί. 

Parius Πάριος. 

Parus Πάρος. 

Patroclus Πάτροκλος, Πατροκλης. 

Pausanias Παυσανίας. 

Pelopidas Πελοπίδας. 

Peloponnesius Πελοποννήσιος, Πε- 
λοποννησιακός. 

Peloponnesus Πελοπόννησος. 

Perdiccas Περδίκκας. 

Pergamenus Περγαμηνός. 

Pericles Περικλής. 

Perpenna Περπέννας, α. 

Perses Πέρσης. 

Persicus Περσικός. 

Persis Περσίς, ίδος. 

Peucestes Πευκέστης. 

Phalereus Φαληρεύς. 

Phalericus portus Φάληρος, ό. 

Pharnabazus Φαρνάβαζος. 

Pherae Φηραί. 

Pheraeus Φεραίος. 

Phidippus Φείδιππος. 

Philippensis Φιλιππήσιος. 

Philippus Φίλιππος. 

Philistus Φίλιστος. 

Philocles Φιλοκλης. 

Philostratus Φιλόστρατος. 

Phocion Φωκίων, ωνος. \ 

Phoebidas Φοιβίδας. 

Phoenices Φοίνικες. 

Phryx Φρύί-, υγός. 

Phrygia Φρυγία. 

Phyle Φυλή. 



124 



REGISTER DER EIGENNAMEN. 



Piraeeus Πειραιεύς. 

Pisander Πείσανδρος. 

Pisidae Πισίδαι. 

Pisistratus Πεισίστρατος. 

Pittacus Πίττακος. 

Plataeae Πλαταιαί. 

Plataeensis Πλαταιεύς. 

Plato Πλάτων, ωνος. 

Poecile ή Ποικίλη (στοά). 

Poenus, Poenicus Φοίνιξ, Φοινικι- 
κός = Καρχηδόνιος. 

Polybius Πολύβιος. 

Polymnius Πολύμνιος. 

Polyperchoii Πολυπέρχων, οντος. 

Pompeius Πομπήιος. 

Pomponius Atticus Πομπώνιος Ατ- 
τικός. 

Poutus Πόντος. 

Procles Προκλης. 

Propontis Προποντίς, ίδος. 

Proserpina Περσεφόνη. 

Prusias Προνοίας. 

Ptolemaeus Πτολεμαίος. Pt. cerau- 
nus Πτ. ό κεραυνός. 

Publius Πόπλιος. 

Pydna Πύδνα. 

Pylaemenes Πνλαιμένης. 

Pyrenaeus saltus τα Πυρηναία ορη, 
η Πυρήνη. 

Pyrrhus Πυρρός. 

Pythagoreus Πυθαγόρειος. 

Pythia η Πυθία. 

Quintius Flamininus Κόϊντος Φλα- 

μινΐνος. 
Quintus Κόϊντος. 
Quirinalis collis Κουιρΐνος λόφος. 

Rhodanus 'Ρόδανος. 

Rhodius 'Ρόδιος. 

Roma Ρώμη. 

Romanus 'Ρωμαίος. 

Rubrun mare 'Ερυθρά θάλασσα. 

Sabinus Σαβίνος. 
Saguntum Σάγουντον, Ζάκανθα. 
Salaminius Σαλαμίνιος. 
Salamis Σαλαμίς, Γνος. 
Samothrace Σαμοθράκη. 
Samus Σάμος. 
Sardes Σάρδεις. 

Sardinia Σαρδώ,οϋς, Σαρδών, όνος. 
Sardiniensie Σαρδώος. 
Saufeius * Σαυφήιος. 
Scyrus Σκύρος. 

Scytha, Scythissa Σκΰθης, Σκυθίς, 
ίδος. 



Seleucus Σέλευκος. 

Sempronius Gracchus Σεμπρώνιος 

Γράκχος. 
Sena Σήνα. 
Servilia Σερβιλία. 
Servilius Geminus Σερβίλιος Γε- 

μινός. 
Servius Galba Σέρβιος Γάλβας. 
Sestus Σηστός. 
Seuthes Σενθης. 
Sextus Peducaeus Σέξτος *Πεδον- 

καιος. 
Sicilia Σικελία. 
Sigeum Σίγειον. 
Silenus Σειληνός. 
Socrates Σωκράτης. 
Socraticus Σωκρατικός. 
Sophrosyne Σωφροσύνη. 
Sosilus Σώσιλος. 
Sosius Σόσσιος. 
Sparta Σπάρτη. 
Spartanus Σπαρτιάτης. 
Stesagoras Στησαγόρας. 
Strymon Στρυμών, όνος. 
Sulla Σΰλλας, α. 
Sulpicius Σουλπίκιος. 
Susametres Σουσαμίθρης. 
Syracusae Συράκουσαι. 
Syracusanus Συρακούσιος. 
Syria Συρία. 
Sysinas Συσίνας. 

Tachus Ταχώς, ώ. 
Taenarum Ταίναρον. 
Tamphilianus Ταμφιλιανός. 
Tarentinus Ταραντινος. 
Tarentum Τάρας, αντος, ό. 
Taurus Ταϋρος. 

Terentius Varro Τερεντιος Βάρρων. 
Thasius Θάσιος. 
Thasus Θάσος. 
Thebae (*)?7/5ca, 
Thebanus Θηβαίος. 
Themistocles Θεμιστοκλής. 
Theopompus Θεόπομπος. 
Theramenes Θηραμένης. 
Thermopylae Θερμοπύλαι. 
Thessalia Θεσσαλία. 
Thrasybulus Θρασύβουλος. 
Thrax od. Threx, Thressa Θραξ 

ακός, Θρασσα. 
Threcia Θράκη. 
Thucydides Θουκυδίδης. 
Thurii Θούριοι. 

Tliuys Θύς, υός Acc. Θύν. Θύος. 
Tiberis Θύμβρις, ιδος. 
Tiberins Longus Τιβέριος Λόγγος, 



REGISTER DER EHRENNAMEN. 



125 



'imaeus Τίμαιος. 

'imoleon Τιμολέων, ονχος. 

inioleonteus Τιμολεόντειος. 

imophanes Τιμοφάνης. 

imotheus Τιμόθεος. 

iribazus Τηρίβαζος. 

issapherneü Τισσαφέρνης, ους. 

ithraustes Τιδρανστης. 

itus Τίτος. 

orquatus Τονρκονατος. 

rasumeuus Τρασνμενη λίμνη. 

rebia Τρεβίας. 

roas ager Τρωάς, άδος. 

roicus Τρωικός. 

roezen Τροιζην, ήνος. 

uliius Cicero Τονλλιος Κικέρων. 

usculum Τονσκλον, Τονσκονλον. 



Utica Ιτνχη. 

Valerius Flaccus Οναλλέριος Φλάτι- 

κος. 
Venusia Ονενονσία. 
Vettones Ουεχχονες. 
Vipsanius Agrippa Βϊψάνιος Άγρίπ- 

πας. 
Volumnius Βολονμνιος. 



Xenophou Ξενοφών, ώντος. 
Xerxes ΕέρΙ-ης. 

Zacynthius Zcntvv&iog. 
Zama Ζάμα, η. 



Index. 



Ιοριγΐν ες, όριγινες, S. 103. 

dilis S. 102. 

χία, αρχή, πρόφααις S. 92. 

exander Magnus S. 82. 

ιορρεΐν, fluere = decidere S. 75. 

szeichnung der Hom. Rhapsodien 

S. 40. 

ίσκειν, übertragen S. 118. 

•llega S. 11. 
msularis S. 95. 

α&ρνλεΐν S. 57. 

'ς ανριον χα σπουδαία S. 65. 
ιΐ'ψηφίζειν S. 63. 
) δαίμων S. 6. 

ζαμμαχενς S. 74. 

eres ex dodrante S. 107. 
ανχίαν αγειν S. 66. 
ς nach verb. die. S. 1. 

α&ηγηχής, κα&ηγεμών S. 57. 
ατόρΦωμα S. 15. 
ηδεσχης S. 16. 



loricae sertae S. 43. 

Monatstage S. 119. 
munieipium S. 101. 

νανλοχα S. 100. 

nihil aliud quam S 68. 

patres conscripti S. 100. 

πειράξω S. 59. 

periculum, Protokoll S. 62. 

φανχάζεσ&αι S. 24. 

φύσις S. 55. 

praefectus fabrum S. 112. 

prineipia im Rom. Lager S. 78. 

τττία'ίΐν S. 61. 

Punische Kriege S. 93. 

Relativ, zu Anfang der Sätze S. 2. 

Sestertius S. 106. 
σιτηρέσιον παρέχειν S. 105. 
Sprache der Römer S. 106. 

triumvir S. 112. 

veterani S. 78. 
vinea S. 6. 



Berichtigung. 



Seite 24 zu VII, 2, 1 ist zu lesen ' privignus : πρόγονος. Der Stief-1| 
vater heisst επιπάτωο\ 



UNIVERSITY OF ILLINOIS URBANA 

871N31862 C001 

VITAE ZUM ÜBERSETZEN AUS DEM LATEINISCHE 






30 




12 023688184